Gemeenteraadsverkiezingen brengen traditioneel veel volk op de been. In Vlaanderen zijn 33.190 Vlamingen kandidaat op 13 oktober. Zij proberen een van de 7.239 mandaten in een Vlaamse gemeente te veroveren. Het grootste aantal kandidaten vinden we in de stad Antwerpen, waar 451 kandidaten strijden om 55 zetels. Maar er zijn evengoed 20 Vlaamse gemeenten waar maar 2 lijsten zijn ingediend, en in de gemeenten Lo-Reninge (West-Vlaanderen) en Herstappe (Limburg) werd maar één lijst ingediend. Er zullen daar dus geen gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden op 13 oktober.
De gemeenteraadsverkiezingen zijn van iedereen, maar niet iedereen kan zomaar burgemeester worden
Ivan De Vadder
Gepubliceerd:
Welkom in de wondere wereld van de politiek
Al die kandidaten vormen een doorslag van de Vlaamse bevolking. Dat blijkt ook wanneer we de lijsten, met de hulp van Belga, doorploegen op zoek naar bekende namen. Er duiken wel wat acteurs op: in Antwerpen staat actrice Lien Van de Kelder op de lijst voor Vooruit, in de gemeente Boechout vinden we haar collega Filip Peeters op de lijst Boechout voor ‘t Dorp. In Mechelen staat Dirk Tuypens op de lijst van de PVDA, en in Aalst is actrice Joke Devynck, bekend van 'Flikken', kandidaat voor Groen.
In Erpe-Mere dan weer staat Anton Cogen, bekend als acteur uit 'Mega Mindy', op de lijst van Vooruit-Groen, terwijl in Brakel acteur en schepen Marijn Devalck, bekend als Balthazar Boma van 'FC De Kampioenen', zich verkiesbaar stelt voor Open VLD. In Oudenaarde komt acteur Benoit Dorné, bekend van 'Chantal', op voor Meer dan Groen.
Ook muzikanten vinden we terug op de lijsten. In Hulshout komt Gunter De Batselier, alias Gunther Levi, op voor de lokale partij Hulshout op Punt (HOP). In Gent zien we zanger Frederik Sioen op de lijst voor Vooruit, terwijl muzikant Stefaan De Winter zich kandidaat stelt voor Open VLD. In Mechelen staat muzikant Klaas Delrue van Yevgueni op de lijst van Groen, bij Vooruit vind je zanger Tom Kestens. In Duffel staat muzikant Kris De Smet op de lijst voor Groen. Jo Vally staat op de lijst van LB+ in Meise als lijstduwer. Guy Swinnen komt op voor Iedereen Diest in Diest. En ook de oprichter van Clouseau, Bob Savenberg, staat op de lijst in Overijse bij Team3090.
Sporters zijn, meestal na afloop van hun actieve carrière, bereid politieke verantwoordelijkheid te nemen. In Mechelen vinden we oud-voetballer Piet den Boer. Jan Moons, ex-doelman van de Rode Duivels, is sinds 2022 de N-VA-burgemeester van Heist-op-den-Berg. In Maarkedal is voormalig mountainbiker Filip Meirhaeghe schepen en kandidaat voor KoMop Voor Maarkedal. In het zuiden van West-Vlaanderen is er loopkampioene Veerle Dejaeghere, verkozen in 2018 op de lijst voor Samenplus in Ardooie. In Oostkamp vinden we marathonloper Koen Naert op de lijst voor CD&V/8020.
In Mechelen staat media-ondernemer Evert Winkelmans op de lijst. Voormalig radiopresentator Marc Pinte staat op de lijst bij CD&V in Leuven, oud-VRT-journalist Peter Verlinden komt op in Keerbergen voor CD&V. In Kortrijk staat ex-'De mol'-deelnemer Thomas Vandendriesche op de lijst voor Groen. In de Kempen is er ex-'Big brother'-deelnemer Bart Van Opstal op de lijst van Vlaams Belang in Olen. In Leuven staat styliste Lien Degol op de lijst voor Liberaal Voor Leuven. Verder zijn er professor Jonathan Holslag voor Durf op de kieslijst in Tienen, en komt Jo De Clercq, alias Jo met de Banjo, op voor Pact3020 in Herent.
In het Pajottenland herken je Walter De Donder, burgemeester in 'Samson en Gert'. In Dilbeek staat Goedele Liekens op de lijst voor Blauw in Dilbeek, net als ondernemer en ex-aandeelhouder van RSC Anderlecht, Michael Verschueren. In Oostende staat lingerie-ontwerpster Murielle Scherre op de lijst voor Groen, terwijl ex-journalist Gui Polspoel Vooruit vertegenwoordigt. In Middelkerke neemt Marc Descheemaecker (N-VA), ex-baas van de NMBS, het op tegen Jean-Marie Dedecker. In Gent staat Henri Heimans, gepensioneerde magistraat, op de kieslijst voor Groen. Raadslid en actrice Mieke Bouve ('Spring' en 'Merlina') komt op bij VoorGent en milieuactivist Steven Vromman (Low Impact Man) voor Groen Gent.
Raken deze BV's verkozen?
De kans is groot dat deze BV's inderdaad verkozen raken. Volgens het nieuwe kiesdecreet wordt de invloed van de lijststem volledig uitgeschakeld om te bepalen wie er verkozen wordt. Ook de mensen bovenaan de lijst moeten dat op eigen kracht doen, zonder hulp van de pot van de lijststem, al staan bovenaan meestal wel de grootste kanshebbers. Het afschaffen van de invloed van de lijststem zal wellicht niet zo veel verschil maken.
In het recente boek van de Gentse politicoloog Bram Verschueren, 'Lokale democratie in Vlaanderen. De kijk van burgers, middenveld, politici en ambtenaren', over de lokale verkiezingen staat: "Ook vóór deze hervorming bepaalden voorkeurstemmen al in grote mate wie er lokaal verkozen was: minder dan 0,5 procent van de gekozenen zou in 2018 niet verkozen geweest zijn zonder overdracht (van de pot van de lijststem) en 30 procent doorbrak toen al de nuttige lijstvolgorde." (Agentschap Binnenlands Bestuur, 2019).
Bij lokale verkiezingen wordt sowieso al meer ingezet op het gebruik van voorkeurstemmen. In 2018 bracht 78 procent van de kiezers een voorkeurstem uit, tegen minder dan 55 procent bij de Kamerverkiezingen van 2019. De kans is dus reëel dat bekende mensen verkozen raken, op basis van hun bekendheid. Al is dat geen garantie voor een politieke carrière. Fotomodel Phaedra Hoste (CD&V) hield het in de Brugse gemeenteraad ooit maar enkele maanden vol. Voetballer Lorenzo Staelens (SP.A) was drie jaar schepen van Sport in Menen, maar toen kreeg hij de kans in Japan te gaan voetballen. Ook operazanger Koen Crucke (Open VLD) zag een tweede mandaat in de Gentse gemeenteraad niet zitten.
Kunnen zij burgemeester worden?
Dat is een ander paar mouwen. De verkozene met de meeste voorkeurstemmen van de grootste fractie in de meerderheid wordt de burgemeester. Dat model wordt al sinds 2006 toegepast in Wallonië, waar Vlaanderen de mosterd heeft gehaald voor zijn nieuw Kiesdecreet. Uit de cijfers blijkt dat 87 procent van de burgemeesters in het Waalse gewest de stemmenkampioen zijn in hun gemeente, en dat 91,7 procent van de Waalse burgemeesters lijsttrekker waren.
Ook na de wijziging van het kiesdecreet blijft de top van de lijst nog altijd de beste garantie bieden om stemmenkampioen te worden, en dus om burgemeester te worden. Er bestaat voortaan in Vlaanderen een quasi-automatische verkiezing van de burgemeester, dat heeft het nieuwe kiesdecreet voorzien, maar eigenlijk gaat het om een quasi-automatische verkiezing van een klein kransje lijsttrekkers.
De gemeenteraadsverkiezingen zijn wel degelijk van iedereen, maar niet iedereen kan zomaar burgemeester worden.
Welkom in de wondere wereld van de politiek.
