Astronomen hebben de meest gedetailleerde infraroodkaart ooit van de Melkweg gepubliceerd. Die omvat 200.000 foto's, goed voor meer dan anderhalf miljard sterren, planeten en andere hemellichamen. Astronomen kunnen nog jarenlang aan de slag met de gegevens op de nieuwe kaart, zegt sterrenkundige Leen Decin (KU Leuven).
Meest gedetailleerde kaart van de Melkweg ooit bevat meer dan anderhalf miljard (!) hemellichamen: "Hier kijken we al jaren naar uit"
Met behulp van de VISTA-telescoop van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht heeft een team van astronomen meer dan 13 jaar lang de centrale delen van ons Melkwegstelsel waargenomen.
De eerste waarneming dateert al van 2010. Het hele project resulteerde in 500 terabytes aan gegevens. Daarmee is het het grootste waarnemingsproject dat ooit is uitgevoerd met een telescoop van ESO, de organisatie van 16 EU-landen die het heelal afspeurt vanuit een observatorium in Chili.
De hele kaart is zo groot dat ze niet in één beeld weergegeven kan worden. Hij omvat een resem hemellichamen, van nieuwe sterren in hun "stof-cocons" tot zogenaamde bolvormige sterrenhopen, een cluster van sterren rond een sterrenstelsel.
Doordat het team verschillende keren dezelfde hoekjes van het heelal afspeurde, kon het niet alleen de objecten zelf in kaart brengen, maar ook hoe ze bewegen en mogelijke schommelingen in helderheid.
Langverwacht
"Dit is een project waar we al jaren naar uitkijken", zegt Leen Decin, hoogleraar Sterrenkunde aan de KU Leuven in De Wereld Vandaag. "De kaarten die we nu hebben binnengekregen, zijn ongelofelijk gedetailleerd, met miljoenen sterren."
"In 2012 hadden we al eens een voorlopige kaart gekregen van het Melkwegstelsel (het sterrenstelsel waar ons zonnestelsel, en dus ook de aarde, zich in bevindt, red.). Maar nu hebben ze gedurende 420 nachten waarnemingen gedaan. Al dat licht hebben ze gebundeld om één gedetailleerde kaart te maken. Dat geeft ons heel wat nieuwe informatie over ons eigen Melkwegstelsel."
Deze kaart, die door hetzelfde team is gemaakt, bevat 10 keer meer informatie dan die uit 2012.
Astronomen publiceren infraroodkaart van de Melkweg: "Ongelofelijk gedetailleerd met miljoenen sterren"
"De Melkweg is enkele honderdduizenden lichtjaren groot. Het is gigantisch. Maar het is niet het enige. Wij wonen in één zo'n melkwegstelsel, maar er zijn nog honderdduizenden andere. Wij hebben nu ons eigen huisje wat beter in kaart gebracht, en niet door gewoon te kijken in het optische licht, dat dat we zien met onze eigen ogen."
Dwars door ruimtestof heen
Zonder dat infrarood licht zou dat niet gelukt zijn. "Infrarode stralen zijn veel langer dan ons optisch licht. Het is veel gevoeliger voor koude objecten, waardoor we veel meer planeten kunnen ontdekken."
"Het kan ook gemakkelijk door stof heen kijken. Als je thuis niet poetst, krijg je stofwolkjes. Dat ligt er, maar we kunnen er niet doorheen kijken. Wel, als we met een infraroodcamera zouden kijken, dan zou het lijken alsof dat stof niet aanwezig is. Zo zitten er in het melkwegstelsel ook veel stofdeeltjes. En ook daar kijkt de VISTA-telescoop los door. Je kan dus veel dieper kijken in ons melkwegstelsel."
Die kaart moeten we ons trouwens vooral niet voorstellen als een klassieke kaart. "Je ziet kleine en grote sterren en heel veel planeten. Maar je ziet ook bruine dwergen. Dat zijn mislukte sterren, sterren die net niet zwaar genoeg zijn geweest om binnenin hun eigen kernreactor op te starten."
"Je ziet ook sterren die heel dicht in de buurt zijn gekomen van het zwarte gat in het midden van ons eigen Melkwegstelsel. Als sterren daar heel dichtbij komen, kunnen ze worden opgeslorpt of weggeslingerd. Als ze worden weggeslingerd, hebben ze een heel grote snelheid. Die hebben we ook in groten getale ontdekt op de kaart."
"Op die kaart gaan we nu nog jaren werken. Als je waarnemingen binnen krijgt, zijn die heel ruw. Die moeten gekalibreerd worden, de oneffenheden moeten eruit worden gehaald. Nu is alles echter mooi. Daarop zullen we nu beginnen werken. De volgende jaren zal je op tijd en stond nieuwigheden van ons horen."
Iedereen kan meehelpen
"We zullen bijvoorbeeld veel beter begrijpen wat er vlakbij het zwart gat in ons melkwegstelsel gebeurt. Daar zitten sterren tussen die pulseren: het licht wordt afwisselend helderder en minder helder. Als je weet hoe dat werkt, kan je een techniek toepassen om afstanden te meten. We zullen de afstanden in ons melkwegstelsel dus veel beter kunnen meten."
"Wat we ook willen weten, is hoeveel zware en minder zware sterren er zijn. Dat vertelt ons immers iets over de geschiedenis van ons eigen melkwegstelsel. Beetje bij beetje zullen we onze kennis kunnen verbreden of verdiepen."
Er is immers nog heel veel dat we nog niet weten over onze eigen melkweg. "Het is ook maar één bouwsteen van het universum. We hebben honderden miljarden andere melkwegstelsels. Wanneer we het onze beter begrijpen, zullen we ook beter begrijpen wat er bij de buren gebeurt. Eerst moet je je eigen huis kennen. Daarom is het zo cruciaal dat we nu een ongelofelijk accuraat beeld krijgen van ons eigen melkwegstelsel."
Iedereen kan daar trouwens aan meewerken in zogenaamde burgerprojecten. "Iedereen die interesse heeft in sterrenkunde kan aan de slag met onze waarnemingen. Die worden binnen de 6 maanden tot een jaar publiek gemaakt. Je kan meehelpen om die data te analyseren en nieuwe ontdekkingen te doen."
