Nu Israël en Hezbollah elkaar steeds vaker en harder aanvallen, lijkt een uitbreiding van het conflict dat in Gaza begon bijna onvermijdelijk. Wereldleiders roepen alle partijen op tot terughoudendheid, maar dat lijkt weinig uit te halen. Kan iemand een verdere escalatie nog tegenhouden? Luistert Israël nog naar de Verenigde Staten? Of kan China een betekenisvolle rol spelen in het conflict?
Niemand zit te wachten op regionale oorlog, maar wie kan verdere escalatie in Midden-Oosten nog tegenhouden?
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
In iets meer dan een week tijd lijkt het conflict tussen Hezbollah en Israël helemaal te ontsporen. Met duizenden raketten die de 2 partijen heen en weer schieten, al meer dan 500 doden aan Libanese zijde en Israël dat meer troepen naar het noorden stuurt, vreest de internationale gemeenschap de opening van een nieuw front. Dat kan de deur openzetten voor een grotere oorlog in het Midden-Oosten.
Bijna dagelijks komen hooggeplaatste functionarissen met de boodschap dat er "geen militaire oplossing is voor het conflict" of dat "niemand baat heeft bij een grotere oorlog". Israël heeft echter al laten weten dat het aanvallen zal blijven uitvoeren en vanavond zegt de legertop dat die het pad moeten effenen voor een mogelijke grondoperatie. Ook Hezbollah lijkt op wraak te zinnen.
Wie kan een verdere escalatie tegenhouden van dit conflict dat losbarstte na de terreuraanval van Hamas op Israël op 7 oktober vorig jaar en de bloedige oorlog in Gaza die daarop volgde? Kunnen de Verenigde Staten Israël nog overtuigen om zich terughoudender op te stellen? Of kan China als grootmacht een betekenisvolle rol spelen om tot een diplomatieke oplossing te komen?
Luistert Israël nog naar VS?
Al sinds het begin van de oorlog in Gaza zijn de Verenigde Staten de belangrijkste bondgenoot van Israël in de strijd tegen Hamas. Toch heeft de Amerikaanse president Joe Biden zich - door het nieuws over het hoge aantal burgerslachtoffers in Gaza en door druk vanuit zijn eigen partij - geregeld scherp getoond voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.
Biden blijft benadrukken dat hij gelooft in een diplomatieke oplossing. De Amerikanen werken samen met onder meer Egypte en Qatar aan een akkoord over een staakt-het-vuren, al lijken die onderhandelingen op sterven na dood.
De Verenigde Staten lijken alvast geen grip te krijgen op de nieuwe escalatie tussen Israël en Libanon. Verschillende factoren lijken wel te wijzen op toegenomen spanningen tussen de Amerikaanse en Israëlische regeringen.
Biden heeft Netanyahu nog niet opgebeld om de situatie te bespreken en heeft nog niet aangekondigd dat een van de komende dagen te willen doen. Daarnaast heeft de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken net zijn 10e bezoek aan de regio afgerond, maar is hij voor het eerst niet in Israël gestopt.
Ook VRT-journalist en Amerika-expert Bert De Vroey ziet die spanningen. "Na de bieper-aanval toonde Blinken zich duidelijk kritisch. Hij gaf aan dat de Verenigde Staten niet op voorhand waren geïnformeerd over de Israëlische plannen en dat de Amerikanen alle partijen oproepen om 'geen stappen te nemen die de situatie kunnen doen escaleren'."
Volgens De Vroey kan de Amerikaanse regering weinig anders doen dan stil blijven. "Ze kan Israël noch expliciet steunen noch expliciet op de vingers tikken. De regering erkent te allen tijde het recht van de Israëli's om zich te verdedigen."
"Daarnaast hebben ze ook hun eigen verleden met Hezbollah, onder meer met de 2 grote terreuraanslagen van 1983. Israël doodde met de aanval op Beiroet de commandant Ibrahim Aqil, die door de Amerikanen werd gezocht voor betrokkenheid bij die aanvallen. Dan kan je Israël moeilijk berispen voor die luchtaanval."
Eigenlijk kon Israël zonder grote gevolgen aanvallen blijven uitvoeren, want een einde aan de wapenleveringen zouden de Republikeinen nooit aanvaarden
Bert De Vroey, Amerika-expert
"Toch is het duidelijk dat de regering-Biden Netanyahu liever kwijt dan rijk is: hij lijkt niets te doen om de situatie te de-escaleren en is niet van plan mee te werken aan een tweestatenoplossing. De Amerikanen waren wel streng voor zijn aanpak in de Gazastrook, maar eigenlijk kon Israël zonder grote gevolgen aanvallen blijven uitvoeren. Het ultieme drukkingsmiddel - een beperking van de wapenleveringen - zouden de Republikeinen toch nooit aanvaarden."
De situatie in het Midden-Oosten duwt de Democratische presidentskandidaat Kamala Harris en haar campagne in een moeilijke situatie. "Als ze te streng optreedt tegen Israël, zal ze klappen krijgen van de Joodse kiezers", legt De Vroey uit. "Doet ze niets, zal de Arabisch-Amerikaanse kiezer zich zeker laten horen. Vooral in de strijdstaat Michigan - waar ook de Libanees-Amerikaanse gemeenschap goed is vertegenwoordigd - kan dat een probleem zijn."
China als verlosser?
Zijn er dan andere partijen die een verschil kunnen maken of een doorbraak kunnen realiseren? Onder meer China toont zich de laatste jaren als een belangrijke diplomatieke stem in de regio.
Afgelopen zomer kwamen de Palestijnse groep Fatah en het extremistische Hamas samen in de Chinese hoofdstad Peking, waar ze een akkoord tot verzoening sloten. In april 2023 schitterde het land dan weer als bemiddelaar tussen Saudi-Arabië en Iran, wat tot nieuwe diplomatieke gesprekken tussen 2 grootmachten in de regio leidde. Kan China zijn invloed in de regio niet gebruiken om de lont uit het vuur te halen?
"Ik denk dat China zich voorlopig niet te veel wil mengen in het wespennest", zegt sinoloog en China-expert Pascal Coppens. "De Chinezen zouden de wilskracht wel hebben, maar zich mengen kan ook politiek ingrijpen of een standpunt innemen betekenen. Dat zal China koste wat het kost willen vermijden."
Volgens Coppens valt de situatie dan ook niet te vergelijken met de bemiddeling tussen Saudi-Arabië en Iran. "Dat akkoord kwam er pas na jaren van voorbereidingen en gesprekken. Die 2 landen zaten ook niet in een rechtstreekse oorlog met elkaar. Daar zit het grootste probleem tussen Israël en zijn Arabische tegenstanders."
Het is wel duidelijk dat China eerder aan de kant van de Arabische wereld staat. "Hoe de situatie ook verandert, we zullen aan de rechtvaardige kant blijven staan, aan de kant van onze Arabische broeders, inclusief Libanon", zei de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi eerder al.
"China ziet een nieuwe wereldorde opkomen, waarbij de Arabische wereld een belangrijke rol speelt", stelt Coppens. "De overheid probeert daarom al decennia om goede banden aan te gaan en te onderhouden met de landen in de moslimwereld."
Coppens gelooft wel dat China zijn bondgenoten zal oproepen tot kalmte. "De Chinezen zullen de 'soft power' die ze hebben, gebruiken om een escalatie te vermijden. Daarbij is het waarschijnlijk dat ze hun Arabische partners - zoals Iran en Libanon - zullen vragen om niet te hevig terug te slaan. Maar een standpunt innemen of rechtstreeks ingrijpen, dat lijkt mij weinig waarschijnlijk."
