Om met de deur in huis te vallen: het bezoek van de paus is een stunt. Verspreid over 4 dagen doet hij Luxemburg en België aan. Noem het historisch, zeker omdat het bijna 30 jaar geleden is dat een paus nog eens langskwam. Zijn trip is ook beladen, door de vele schandalen rond seksueel misbruik die al jaren woekeren binnen de Kerk.
Waar slaapt de paus terwijl hij in België is? En wie betaalt zijn bezoek? 7 vragen beantwoord
Peter Decroubele
Gepubliceerd:
1. Waarom komt de paus naar ons land?
De paus is ingegaan op een vraag en uitnodiging van de KU Leuven. Rector Luc Sels en zijn collega-rector van de UCL, de katholieke universiteit in Louvain-la-Neuve, konden hem via heel wat diplomatieke wegen overtuigen om naar ons land te komen. De Leuvense universiteit viert dit academiejaar haar 600-jarig jubileum. KU Leuven is daarmee de oudste katholieke universiteit in Europa en de oudste universiteit van de Lage Landen.
In Leuven willen ze al eens afstand doen van het puur katholieke en van de 'K' in de naam, maar het is duidelijk dat het religieus etiket van de universiteit enorm heeft meegespeeld om de paus naar hier te halen.
De Belgische bisschoppen én het koningshuis (altijd al intens gelinkt aan het Vaticaan) hebben hun wagentje aan alles gehangen en zo is het bezoek uiteindelijk georganiseerd geraakt.
2. Is dit bezoek uitzonderlijk?
Best wel, omdat Franciscus de neiging heeft om landen te bezoeken die nog streng gelovig zijn. Een pauselijk bezoek trekt daar makkelijk vele honderdduizenden gelovigen aan. Of hij bezoekt net graag katholieke minderheden in - dan vaak islamitische - landen.
België is een geseculariseerd land, dat kreunt onder de last van leeglopende kerken en dossiers rond slachtoffers van misbruik in de Kerk. De ontkerkelijking heeft zich de voorbije decennia zeer snel doorgezet in ons land.
Of zoals Geert De Cubber, de woordvoerder van het bisdom Gent, het zegt: "We moeten bescheiden zijn. België was misschien ooit een van dé centra van de Katholieke Kerk in Europa, maar vandaag is dat niet meer zo. Het is de periferie". Het ligt niet voor de hand dat een paus naar een land als België reist.
Een kritische maar wellicht realistische noot: België loopt niet meer storm voor de komst van de paus. In 1985, toen Johannes-Paulus II kwam, was dat anders. Al was er toen ook al veel kritiek op de paus en op het instituut.
3. Welke pausen hebben ons land eerder al bezocht?
De geschiedenisboeken leren ons dat paus Leo IX (1002-1054, waarvan de laatste 5 jaar als paus), als eerste paus de Nederlanden bezocht, vooral het huidige Nederlands Limburg. Toen was nog geen sprake natuurlijk van de staat België.
Paus Johannes-Paulus II, de reizende paus, bezocht ons land 2 keer: in 1985 en ook nog eens 10 jaar later. In 1985 bezocht hij naast ons land ook Luxemburg (zoals Franciscus nu) en Nederland. Toen was er 5 dagen lang (van 16 mei tot 21 mei) veel volk op de been. Hij bezocht Brussel, Antwerpen, Gent (Sint-Denijs-Westrem), Ieper (aan de Menenpoort), Mechelen, Beauraing, Namen, Leuven en Louvain-la-Neuve.
Zowat een half miljoen mensen zagen toen de paus in levenden lijve. Meest opvallend was de openluchtmis die Johannes-Paulus II hield op een terrein in Sint-Denijs-Westrem bij Gent, de plek waar nu Flanders Expo ligt. Zowat 150.000 gelovigen waren er toen bij.
In 1994 zou Johannes-Paulus II nog eens langskomen. Hij zou pater Damiaan zalig verklaren in zijn geboortedorp Tremelo. Maar enkele weken eerder was de paus ten val gekomen in zijn badkamer en hij had daarbij zijn heup gebroken. Hij annuleerde al zijn plannen. Tranen van teleurstelling in Tremelo.
Het jaar daarna, in 1995, kwam de paus dan toch langs. Maar met een beperkt programma. Damiaan werd uiteindelijk zalig verklaard in de basiliek van Koekelberg. De paus bracht ook nog een bezoek aan het graf van Koning Boudewijn in de koninklijke crypte in Laken, maar keerde na anderhalve dag alweer terug naar Rome. De publieke belangstelling toen was ook maar een fractie van die van 10 jaar eerder.
4. Wat staat er allemaal op de planning?
Meer weten over de planning, hoe je erbij kan zijn en welke hinder er eventueel zal zijn? Dat kan je in dit artikel lezen.
5. Wat kost het bezoek en wie betaalt dat?
Franciscus is zowat 90 uur lang in ons land. De organisatie van het bezoek doet denken aan het bezoek van de Amerikaanse president Obama, 10 jaar geleden. De veiligheid staat op scherp.
Naast de veiligheidsmaatregelen vraagt het bezoek ook nog enorm veel organisatie op andere vlakken: logistiek, media (zowat 350 journalisten volgen de hele trip), transport, ...
Toen de paus onlangs een dag in Marseille was, één dag maar, werd de kost begroot op 1 à 2,5 miljoen euro. Hij is hier 3,5 dag lang. Dus zal dit toch vlot enkele miljoenen euro's kosten.
En wie betaalt dat? De veiligheidsmaatregelen en de openbare orde zijn op kosten van de overheid, de rest wordt gefinancierd door de KU Leuven de UCL én door de Kerk. Media als de VRT en de RTBF brengen ook wat in, want zij capteren delen van het bezoek voor radio en televisie.
6. Waar slaapt de paus?
Niet in een hotel. De paus slaapt - met een deel van zijn entourage - in de nuntiatuur. Dat is de plek waar de pauselijke nuntius, de diplomatieke vertegenwoordiger van het Vaticaan, verblijft. Dat is Monseigneur Franco Coppola, sinds 2021 in ons land. In Sint-Pieters-Woluwe, in Brussel, versterkt als een burcht door veiligheidsdiensten.
De nuntius staat zijn slaapkamer af aan de paus, zo wil de traditie. Er is natuurlijk ook een gebedsruimte, er is een eetkamer voor Franciscus en het zijn Burundese zusters die zijn maaltijden zullen bereiden in de nuntiatuur.
7. Wat zal hij doen voor de slachtoffers van seksueel misbruik?
Wat zeker is, is dat hij met 15 Belgische slachtoffers van seksueel misbruik zal praten. Zij werden geselecteerd door de Belgische bisschoppen, onder andere op basis van taal en geslacht. Het gaat om 9 Vlamingen en 6 Franstaligen, 9 mannen en 6 vrouwen.
Zij krijgen een uur de tijd om op een onbekende locatie met de paus in gesprek te gaan. Omgerekend dus 4 minuten per slachtoffer. Dat kregen ze ook al allemaal bevestigd in een mail deze week.
De slachtoffers die niet gekozen zijn voor de ontmoeting kunnen een brief schrijven. Die zullen de bisschoppen aan de paus overhandigen.
Vraag is of er een antwoord, zelfs een excuus komt voor het aangedane leed bij de misbruikslachtoffers. Het is immers afwachten of de paus hier openbaar iets over zal zeggen. De verwachtingen zijn hoog, maar de twijfels navenant.
