Nu het vierdaagse pausbezoek voor de deur staat: wie is paus Franciscus eigenlijk en waar staat hij voor? Is hij eerder een hervormer of net niet? En welke rol speelt het hoofd van de rooms-katholieke kerk nog?
Waar staat paus Franciscus voor, hoe is het met zijn gezondheid en welke rol speelt een paus nog?
Peter Decroubele
Gepubliceerd:
Wie is paus Franciscus?
Jorge Mario Bergoglio is geboren in 1936 in Buenos Aires, Argentinië. Hij wordt op oudere leeftijd verkozen en leek een tussenpaus te gaan worden, maar is dat allerminst.
Zijn gekozen pausnaam 'Franciscus' werd geïnspireerd door de heilige Franciscus van Assisi, de apostel van de armen. In de ruim 11 jaar dat hij de paus is, heeft hij een opvallend parcours afgelegd.
Hij is de man van directe communicatie in zijn preken en van de soberheid. Hij kiest niet voor dure gewaden, geen pauselijk appartement en legt de nadruk op eenvoud. Als paus pleit hij ook voor zogenoemde interreligieuze dialoog, zoveel mogelijk spreken met de islam, met orthodoxen enzovoort.
Franciscus heeft ook een zekere populariteit vergaard. Iets wat zijn voorganger Benedictus XVI nooit bereikte. Paus Franciscus heeft de kerk opnieuw een duidelijk gezicht gegeven.
Is hij een hervormer?
Is Franciscus een hervormer? Ja en neen. In het Vaticaan heeft hij schoon schip gemaakt met structuren en mank gelopen toestanden. Hij zegde corrupte of veroordeelde kardinalen de wacht aan, hij zette mensen van zijn lijn op cruciale posities en dreef zijn hervorming van de Curie, het bestuursapparaat in Rome, door. Wat hem natuurlijk ook wel wat tegenstanders opleverde, uit conservatieve hoek.
Tegelijk is het spook van het misbruik in de kerk overal: van de VS tot Argentinië en natuurlijk ook bij ons. Het heeft voor onnoemelijk veel pijn en honderdduizenden gekwetste mensen gezorgd. En daar had en heeft de kerk - en dus ook Franciscus - nog maar weinig doeltreffende antwoorden op gegeven. Spijt en excuses zijn vaak ver te zoeken.
De hervormer in Franciscus zit daarnaast in een spreidstand: het ontkerkelijkte Europa vraagt om moderne standpunten, mee met de tijd. Het schoentje knelt in Zuid-Amerika, Afrika en Azië waar er gelovigen bijkomen. Daar wachten ze veel minder op moderne standpunten waardoor de paus weinig zal veranderen.
Het laatste wat Franciscus wil is een breuklijn tussen de verschillende continenten, dus verandert er eigenlijk maar weinig. Zo lijkt Franciscus de paus die grote hervormingen genegen was, maar ze door de vele conservatieve stromingen niet doorvoerde.
Wat is zijn rol nog?
Wat is de rol van de paus nog? De paus is 'de eerste van zijn gelijken' binnen de rooms-katholieke kerk en die heeft nog een aanhang van om en bij de 1,3 miljard gelovigen. Het christendom zelf is overigens nog eens dubbel zo groot.
De paus is dus de voorganger van heel wat gelovigen en hij is hoe dan ook een wereldleider. In die zin alleen al speelt de paus een enorm grote rol op wereldvlak, ook al door zijn boodschappen in zijn wekelijkse toespraken en bijvoorbeeld tijdens zijn vredeswens 'Urbi et orbi'.
Als religieuze leider, herder en Heilige Vader van wie zichzelf Rooms-katholiek noemt, bepaalt hij de lijn en standpunten van de Kerk, van zijn Kerk.
In de moderne tijden is de paus een belangrijk speerpunt, een megafoon over maatschappelijke standpunten die de kerk uitdraagt: ethische thema’s, seksualiteit, geopolitiek, geloof, internationale solidariteit, milieu en migratie, jongeren,…
De paus heeft dus nog een grote rol, maar het absolute gezag is achteruitgegaan. Zeker in Europa waar de secularisatie wild om zich heen heeft geslagen. De kerken lopen leeg en er zijn amper nog roepingen. De kerk wankelt als zelfverklaard baken van de samenleving.
Mensen zijn mondiger, kritischer en minder volgzaam geworden. Tegelijk is er natuurlijk de onnoemelijke schade die het misbruik binnen de kerk heeft veroorzaakt.
Reist de paus veel? Of niet?
Paus Johannes Paulus II heeft zijn hele pontificaat veel gereisd. Zelfs toen hij duidelijk verzwakt was. Hij reisde meer dan 100 keer, zijn opvolger Benedictus XVI deed dat minder.
En Franciscus? Het beeld is dat hij ook minder heeft gereisd, ook al door zijn verzwakte gezondheid de voorbije jaren. Al valt dat eigenlijk best mee. Hij bezocht toch ook al bijna 50 landen, overal ter wereld, vooral buiten Europa, vaak daar waar er christelijke minderheden zijn.
Het strafste was wellicht de reis van enkele weken geleden: in anderhalve week tijd bezocht hij 4 landen in Zuidoost-Azië, bepaald indrukwekkend voor een oude man van intussen bijna 88 jaar oud.
Die reizen volgen vaak het patroon dat ook het bezoek aan België vertoont: ontmoetingen met staatshoofden, maar vooral ook veel ontmoetingen met kardinalen, bisschoppen en gelovigen. Altijd eindigt de reis met een grote misviering. De zowat 40.000 plaatsen in het Koning Boudewijnstadion zijn eerder beperkt, in vergelijking met misvieringen met soms honderdduizenden gelovigen.
Ergens onderweg ziet Franciscus ook altijd wel collega-jezuïeten en af en toe spreekt hij met slachtoffers van misbruik. In het geheim, afgeschermd van alles, vaak wordt er ook amper over gecommuniceerd.
Ook nu weer zal hij slachtoffers spreken, in de Belgische context, zeker na de controverse na de televisiereeks 'Godvergeten'. De selectieprocedure om 15 slachtoffers aan te wijzen die amper een uur de paus mogen spreken veroorzaakte heel wat ophef.
Hoe is het met de gezondheid van de paus?
De gezondheid van de paus is wankel. Begin deze week heeft de paus nog een dag al zijn afspraken geschrapt, omdat hij licht grieperig was. Officieel wil hij geen risico's nemen met het bezoek aan ons land in zijn achterhoofd. Intussen heeft hij bevestigd dat hij wel degelijk naar ons land komt.
Het is duidelijk dat Franciscus de voorbije jaren fysiek achteruit is gegaan. Niet onlogisch voor een man van zijn leeftijd. Hij is geopereerd aan zijn darmen, had een luchtweginfectie, zegde zelfs sommige reizen af op advies van de dokters, zijn knie stribbelt tegen en hij sukkelt ook met ischias, waardoor stappen erg moeilijk is geworden. Franciscus verplaatst zich dan ook al een tijdje in een rolstoel.
De paus heeft bovendien maar één volledige long, in zijn jongere jaren werd een deel van een andere long weggesneden. De reden trouwens waarom hij nooit zingt, hij heeft er de longinhoud niet voor.
Maar als Franciscus een intense reis als die in Azië kan volbrengen, dan is zijn lichaam toch nog verbazend sterk op zijn hoge leeftijd. En wat zowat iedereen die met de man te maken heeft in het Vaticaan zegt: Franciscus is nog altijd zeer scherp van geest én lucide. Het lichaam wil niet meer mee, het hoofd zeker wél.
Pauselijke weetjes
Franciscus houdt als Argentijn van voetbal (zijn favoriete ploeg is San Lorenzo de Almagro, uit Buenos Aires) en van tangomuziek.
De paus leeft sober, maar heeft zich al vaker geuit als iemand die van lekker eten houdt. Dezer dagen moet hij door zijn leeftijd en gevoelige ingewanden lichte maaltijden nemen.
Zijn affiniteit met migranten en vluchtelingen is er niet zomaar: de ouders van Bergoglio zijn Italianen die uitweken naar Argentinië. Verklaart ook zijn perfecte kennis van Italiaans, naast Spaans en Latijn.
Franciscus communiceert bij voorkeur in het Italiaans, wat hij ook zal doen als hij speecht bij de koning. En ook op de andere momenten tijdens zijn bezoek.
Franciscus is goed bevriend met de gewezen Gentse bisschop Luc Van Looy, waarmee hij ooit samen missiewerk deed. Franciscus wou Van Looy enkele jaren geleden als kardinaal benoemen, maar Van Looy weigerde de titel uiteindelijk, na kritiek van onder meer priester Rik Devillé op de aanpak van kindermisbruikdossiers in het verleden.
Tijdens het pausbezoek zijn er liturgische gewaden en objecten die van Brugse makelij zijn: kledinghuis Arte Grossé zorgt voor de mijter en de koormantel voor tijdens de mis op zondag, ook Kunstateliers Slabbinck maakt kledij voor de viering.
Trouwens, de paus verklaarde ooit: “Brugge is één van de mooiste steden die ik ooit heb gezien”.
Zowat alle pausen woonden op een pauselijk appartement in het Vaticaan, vlak bij het balkon waar de paus op zondagmiddag het Angelus, een gebed voor alle gelovigen, uitspreekt. Franciscus verkoos het Casa Santa Marta, een klooster in de tuinen van het Vaticaan. Eigenlijk is het een gastenverblijf, maar de paus kiest er dus voor zijn eigen gast te zijn. Hij staat erom bekend daar ook te eten in de refter, samen met de zusters en broeders die er verblijven.
Nog in die lijn: Franciscus weigert chique auto’s te gebruiken en verplaatst zich bij voorkeur in een witte Fiat 500. Zijn pausmobiel tijdens zijn bezoek is een witte Mercedes met als gepersonaliseerde nummerplaat SCV1 (te vertalen als de eerste burger van Vaticaanstad). Het is een witte, forse terreinwagen van Mercedes met daarop het typische glazen hok waarin de paus dan staat.
De paus heeft zijn eigen verdieping in het Gemelli-ziekenhuis in Rome. Op de 10e verdieping zijn kamers en spreekruimtes voorzien voor hem en zijn medewerkers. Er is ook een kapel. Franciscus verbleef er telkens na zijn operaties van de voorbije jaren. Ook Johannes-Paulus II werd meermaals op die verdieping verzorgd.
Franciscus heeft een link met het West-Vlaamse dorp Lendelede. In de jaren '50 verhuisden enkele Lendeledenaren naar Argentinië om een textielfabriek te leiden. Hun zoon, Dries Swinnen, studeerde voor priester en raakte bevriend met een andere priester bij de jezuïeten, ene Jorge Mario Bergoglio. Swinnen woont nog altijd in Argentinië, maar heeft nog familie in West-Vlaanderen.
En nog een filmtip: "The two popes" van regisseur Fernando Mereilles, een film uit 2019. Het is het (weliswaar fictieve) verhaal van hoe Benedictus XVI en kardinaal Bergoglio naar elkaar toegroeien en hoe de paus zijn opvolger instrueert, iets wat nooit écht gebeurt want een conclaaf wijst de nieuwe paus aan. Een film met Jonathan Pryce als Bergoglio en Anthony Hopkins als Benedictus.
