Wat met de provincies? En vermindert het aantal parlementsleden? Deze knelpunten blijven over bij de Vlaamse formatie

Het akkoord van van begin deze week wil niet zeggen dat het werk van de Vlaamse onderhandelaars erop zit. Over het budgettaire plaatje is er eensgezindheid, maar over veel dossiers die minder met geld te maken hebben nog niet. 

Telt het Vlaams Parlement vanaf 2029 maar 100 in plaats van de huidge 124 zitjes? Dat is alleszins wat N-VA en Vooruit zouden willen. 

Een kleiner parlement kwam in het verleden al vaker ter sprake en ligt nu ook effectief op tafel. CD&V zou niet te vinden zijn voor het systeem. Die vinden de maatregelen ondoordacht. Een kleiner aantal parlementleden zou impact hebben op de verdeling van de zetels bij de verkiezingen en zou grote partijen bevoordelen. 

Over iets meer dan 2 weken trekken de Vlamingen naar de stembus om een nieuwe gemeente- en provincieraad te verkiezen. Voor het eerst is dat in Vlaanderen niet verplicht. Enkele jaren geleden schafte de Vlaamse overheid de opkomstplicht af.  

Vooruit pleit ervoor om die opnieuw in te voeren. CD&V en N-VA, die in de regering zaten die de afschaffing goedkeurde, zouden het te snel vinden om de maatregelen opnieuw terug te draaien. 

Sinds vorig jaar moeten Vlamingen die een huis of appartement kopen met een slechte EPC-waarde hun woning verplicht renoveren binnen de 5 jaar. Op termijn moeten zo alle Vlaamse woningen energiezuinig worden. De verplichting bezorgt veel mensen (financiële) kopzorgen. 

De partijen bekijken hoe ze de renovatieplicht kunnen versoepelen. Er zouden bijvoorbeeld meer mogelijkheden komen om een uitzondering te krijgen. 

Stikstof was het hoofdpijndossier van de regering-Jambon. Het kwam de afgelopen jaren meermaals tot een clash tussen N-VA en CD&V. Vlaanderen moet op zoek gaan naar een manier om de stikstofuitstoot te doen dalen, maar wil tegelijk de industrie en landbouw niet te hard raken. 

Vooral over de maatregelen met betrekking tot landbouw is nog discussie. CD&V werpt zich traditiegetrouw op als verdediger van de boeren. De partij wil vooral dat landbouwgrond beschikbaar en betaalbaar blijft en wil andere regels over het opkopen van die gronden.

Dat er extra geld zal gaan naar onderwijs staat vast. Al zijn er inhoudelijk nog wat twistpunten. Die gaan vooral over de rol van de overheid in het onderwijs. CD&V verwijt N-VA en Vooruit dat ze de greep van de staat op het onderwijs willen vergroten. De christendemocraten willen de vrijheid van onderwijs - met een belangrijke rol voor de onderwijskoepels - zo breed mogelijk houden.   

Uit eerdere nota's bleek ook discussie over het sanctioneren van ouders. De 3 partijen erkennen allemaal het belang van een goede kennis van het Nederlands voor kinderen. N-VA wil het verst gaan in sancties voor ouders wanneer hun kinderen het gewenste niveau niet halen. 

Over de provincies is al langer discussie. Verschillende partijen trekken het nut van dat bestuursniveau in twijfel. De nieuwe Waalse regering heeft het plan om de provincies af te schaffen, de partijen aan de Vlaamse onderhandelingstafel bekijken of ze dat voorbeeld willen volgen.

De verplichte gemeentefusies zijn van tafel. CD&V hamerde daarnaast op een aanpassing van het Gemeentefonds, dat bepaalt hoeveel subsidies elke gemeente krijgt. Volgens de christendemocraten gaat er te veel geld naar de grote steden en te weinig naar landelijk Vlaanderen. Van een hervorming lijkt geen sprake, maar er zou wel op een andere manier geld vrijgemaakt worden voor het platteland.

In de nacht van zondag op maandag bereikten de 3 partijen een akkoord over het budgettaire kader. Over de Vlaamse begroting de komende jaren zijn dus al belangrijke knopen doorgehakt. Waar gaan de ministers geld aan uitgeven en met welke besparingen of belastingverhogingen compenseren ze die?  

De grootste nieuwe uitgaven plant de regering in de departementen Onderwijs en Welzijn. Afgelopen weken klonk het bij verschillende bronnen dat het in totaal over een paar miljard euro gaat, verspreid over de komende jaren. Het is onduidelijk welk bedrag gisteren precies is overeengekomen.

Een groot deel van het extra budget zou alleszins naar Welzijn gaan. Het geld moet zorgen voor meer en betere kinderopvang, minder lange wachtlijsten in de zorg en een verbetering van de ouderenzorg. Hoe dat er concreet zal uitzien is nog onduidelijk. Wel is duidelijk dat het Groeipakket aan de index gekoppeld zal worden. Het bedrag van de vroegere kinderbijslag zal dus automatisch mee stijgen wanneer het leven duurder wordt.  

Wat betreft onderwijs zou een deel van het extra budget gaan naar gratis maaltijden op school. Het lijkt erop dat scholen niet verplicht worden om het in te voeren. Ze kunnen zelf beslissen of ze maaltijden willen en kunnen aanbieden. 

De verhoging van de budgetten voor Welzijn en Onderwijs moet zorgen voor een "warm Vlaanderen", zoals het in de titel van een van de eerste nota's van formateur Matthias Diependaele (N-VA) klonk. Toch zijn de fors hogere budgetten in de eerste plaats een eis van CD&V en Vooruit. De socialisten willen enkel in een coalitie stappen op voorwaarde dat er een socialer beleid komt in vergelijking met de regering-Jambon.  

De 3 partijen pleitten tijdens de verkiezingscampagne voor een hervorming van de successierechten, de belastingen op erfenissen. Die hervorming komt er ook: de successierechten worden verlaagd. 

Hoe groot de verlaging zal zijn, is nog niet duidelijk. Ook op welke manier ze zal worden doorgevoerd en wie er dus vooral winst uit haalt, weten we nog niet. Dat moet vandaag nog besproken worden. 

De regering zou ook de registratierechten verlagen. Bij de aankoop van een eerste eigen woning zou die belasting zakken van 3 naar 2 procent. 

Een maatregel die geld moet opbrengen, is het verhogen van de prijs van dienstencheques. Zo'n cheque kost een gezin vandaag 7,2 euro en kan je gebruiken om 1 uur huishoudelijke diensten mee te betalen. Vlamingen gebruiken het bijvoorbeeld om hun poetshulp te betalen. Dat wordt dus duurder. 

De prijs van de dienstencheque op zich wordt waarschijnlijk duurder en de fiscale aftrekbaarheid verdwijnt. In welke prijs dat precies resulteert, valt af te wachten. 

Als minister van Begroting hamerde Matthias Diependaele tijdens de afgelopen regeerperiode altijd op het belang van een Vlaamse begroting in evenwicht in 2027. Dat heeft hij ook als formateur - en toekomstig minister-president - niet losgelaten. De partijen hebben afgesproken dat over 3 jaar de uitgaven en inkomsten van de Vlaamse overheid in balans moeten zijn. 

Om dat doel te halen gaat de regering op zoek naar inkomsten uit kleinere maatregelen. Zo zou de kilometerheffing voor vrachtwagens de hoogte ingaan en zouden bepaalde subsidies naar bedrijven - zoals bijvoorbeeld de zogenoemde doelgroepenkorting - afgeschaft of verlaagd worden. Eigenaars van een elektrische wagen zullen ook verkeersbelasting moeten betalen, tot nu toe waren ze daarvan vrijgesteld. 

Of die nieuwe inkomsten volstaan om de nieuwe uitgaven te compenseren, valt nog af te wachten. Pas bij een volledig regeerakkoord zal over de hele begroting duidelijkheid worden gegeven.