Armoede, doortrekking van de fietsostrade en verzet tegen hoogbouw: hierover gaan de verkiezingen in Berchem

Het district Berchem is samen met Borgerhout een buitenbeentje in de Antwerpse politiek. In 2018 moest N-VA het kartel SP.A-Groen laten voorgaan als grootste partij in Berchem. Maar of de krachtsverhoudingen bij de nakende verkiezingen voor de districtsraad zullen blijven wat ze waren, is lang niet zeker. Dit staat er op het spel in het district Berchem.

Mark Morren

ma 30 sep. 2024 06u00

Districtsburgemeester in Berchem en lijsttrekker in 2024 is Evi Van der Planken van N-VA (9 zetels). Zij moest de afgelopen jaren besturen met een erg krappe meerderheid van 13 zetels van de 25. Maar de coalitie met Open VLD (2 zetels) en CD&V (2 zetels) heeft stand gehouden.

Het kartel tussen Groen en Vooruit (9 zetels), PVDA (2 zetels) en Vlaams Belang (1 zetel) zitten in de oppositie.

Waarom stem je voor een district en wat doet een districtsbestuur?

De gemeenteraadsverkiezingen zien er in de stad Antwerpen iets anders uit dan in de rest van het land. Er kan in 9 districten en in Borsbeek, dat vanaf 2025 officieel het 10e district wordt, ook gestemd worden op kandidaten voor de districtsraad. De districten beslissen over lokaal beleid rond onder andere cultuur, evenementen, markten, sport en openbaar domein.

De inwoners van Berchem kunnen op zondag 13 oktober ook stemmen voor het Antwerpse stadsbestuur. Daar zijn onder andere betaalbaar wonen en mobiliteit belangrijke thema's.

De grootste realisatie van het district is de verdere uitbouw van het Brilschanspark, samen met natuurgebied de Wolvenberg aan de andere kant van de Ring. Evi Van der Planken (N-VA): "Van verschillende gefragmenteerde stukken groen rond de Ring en Singel werd nu 1 samenhangend groen park gecreëerd in het hart van Berchem."

Het Brilschanspark werd verder uitgebouwd.

Opvallend is dat het districtsbestuur uitpakt met nog meer groene realisaties. Verschillende straten hebben een ecologische make-over gekregen, Berchem heeft er ook 12 groenstraten en 6 schoolstraten bijgekregen. Berchem noemt zich ook het streetartdistrict en focust op initiatieven die de verbinding tussen de inwoners moeten verbeteren.

Net als in de stad krijgen projectontwikkelaars ook in Berchem teveel de vrije hand, vindt de oppositie. Ze verwijst dan onder meer naar het project Mariahof waar de buurt zich blijft verzetten tegen een nieuwbouw van acht verdiepingen. Ook bij de aanleg van het nieuwe politiehoofdkwartier en de hoge gebouwen ernaast, werd de buurt niet gehoord.

Bij het huidige districtsbestuur is er frustratie want de financiële speelruimte van het district is klein. En het gebrek aan coördinatie bij nutswerken is het bestuur een doorn in het oog.

De grootste oppositiefractie erkent de inspanningen van het huidige bestuur om Berchem te vergroenen, maar Groen en Vooruit hekelen het gebrek aan inspraak. Fractieleidster Lucy Verbraeken (Groen): "Zelfs bij deze groene projecten mangelt het nog steeds aan inspraak. Mensen worden geïnformeerd, maar te weinig echt betrokken. Dat kan beter."

Ook de andere strijdpunten over wat er nog niet gerealiseerd is in Berchem klinken bekend in de oren, zoals het gebrek aan openbare toiletten. En het valt wellicht minder op voor bewoners van de Pulhofwijk of de blokken van de Fruithoflaan, maar in Oud- Berchem neemt de armoede toe, zeggen Vooruit en Groen en daar is de meerderheid blind voor gebleven.

Een ander dossier dat leeft, is de doortrekking van de fietsostrade in de Saffierstraat, tussen de luchthaven van Deurne en Berchem Station. Daarvoor worden majestueuze kastanjebomen gekapt en verdwijnt 2,5 hectare aan groene volkstuintjes naast de spoorwegberm. De buurt is niet tegen veilig fietsen, maar betreurt het verdwijnen van het groen, dat ze zelf omdoopten tot het Saffierpark .

Ze stelden daarom alternatieven voor waarbij het groen behouden bleef, inclusief de invoering van een fietsstraat. Er volgden vele burgerbezwaren maar het district en de stad houden voorlopig voet bij stuk. Volgens het districtsbestuur is een fietsostrade veiliger dan een fietsstraat, en dat het er alles aan doet om zoveel mogelijk bomen te vrijwaren. Dit dossier is een voorbeeld van de moeilijke verhouding van het huidige districtsbestuur met burgerprotest.

Aan de Saffierstraat zou groen verdwijnen voor de doortrekking van de fietsostrade.

Bovendien schuift de bevoegde mobiliteitsschepen van afgelopen legislatuur, Bruno De Saegher (N-VA), door naar de functie van CEO van de Antwerpse luchthaven. Voor de actiegroepen is dat het bewijs dat de echte mobiliteitsprioriteit van het districtsbestuur niet bij de Berchemnaren zelf ligt.

Heel wat inwoners van Berchem zijn op zijn zachtst gezegd koele minnaars van de . Oud-Berchem en nog een aantal andere wijken liggen pal onder de aanvliegroutes. De toekomst van Antwerp Airport is dus ook voor de Berchemnaar een belangrijk thema.

Verbinding is een ander thema, en dat is een moeilijk onderwerp in Berchem. Berchem is een district met twee gezichten. Oud-Berchem ligt binnen de Ring met een diverse bevolking, veel recente inwijking van jonge gezinnen en een eerder progressief stemgedrag. Nieuw-Berchem ligt buiten de Ring met veel woningen in de hogere prijsklasse en behoorlijk wat hoogbouw waarin veel oudere bewoners resideren. De perceptie is dat er in dit deel van Berchem conservatiever wordt gestemd. Van het district één coherent geheel vormen, is een opgave.

Zes jaar geleden eindigde de verkiezingsstrijd in een nek-aan-nekrace tussen het progressief kartel SP.A-Groen enerzijds en N-VA anderzijds. Het kartel haalde het uiteindelijk met meer dan 35 procent, N-VA strandde op dik 32 procent, beide goed voor negen zetels.

Toenmalig lijsttrekker Freya Piryns van het groen-rode kartel hoopte andere partijen te overtuigen om toe te treden tot een coalitie. Een Borgerhouts scenario met PVDA bleek in Berchem niet mogelijk want de partij bleef steken op twee zetels. En CD&V en Open VLD, ook elk twee zetels, kozen ervoor om hun coalitie met N-VA voort te zetten. Het kartel bleef in de oppositie, Freya Piryns stapte ontgoocheld uit de gemeentepolitiek.

Berchem was het enige district waar socialisten en groenen in 2018 nog samen op een lijst stonden na de breuk in 'Samen', het verhoopte verbond van Groen en de toenmalige SP.A dat geen lang leven beschoren was. En ook in 2024 hebben de twee partijen de krachten gebundeld als Groen-Vooruit. Dat gebeurt met een nieuwe lijsttrekker, Erkan Öztürk van Groen. De partij schat hem hoog in, hij staat ook op de vijfde plaats voor de gemeenteraad.

Het is eveneens afwachten of de nieuwe lijsttrekker van Vooruit-Groen het resultaat van 2018 kan evenaren. Ook in Berchem zal de PVDA met lijsttrekker Ezra Cnaepkens volgens de peilingen een sprong maken. Bij Vlaams Belang is William Van Kerckhoven de lijsttrekker.

Bij N-VA trekt huidig districtsburgemeester Evi Van der Planken opnieuw de lijst. Ze kon in de vorige legislatuur rekenen op een relatief sterke Open VLD die in Berchem met Willem-Frederik Schiltz op de lijst een heel sterk resultaat behaalde, met cijfers die dubbel zo hoog waren dan in de rest van Antwerpen. Hij is nu lijsttrekker voor de gemeenteraad en niet meer voor de districtsraad. De liberalen komen deze keer onder de naam 'Open Berchem' op, met Kris Gysels als lijsttrekker.

Bij CD&V trekt Manu Collin de lijst.

Als N-VA, Groen en Vooruit tot elkaar veroordeeld worden zoals de peilingen aangeven, dan zijn afspiegelingscolleges in de districten zeker niet onmogelijk, ook niet in Berchem waar Groen en Vooruit in Oud-Berchem en de N-VA in Nieuw-Berchem elkaar dus zouden vinden, in het midden van de Ring, ergens tussen de Wolvenberg en de Brilschans.