Televisiereclame als verkiezingscampagne: ja, het mag en het gebeurt al volop

Met de komst van de sociale media zijn de verkiezingscampagnes van de 19de naar de 21ste eeuw gevlogen. De meeste kandidaten maken volop gebruik van hun accounts op Instagram, Facebook of X om hun verdienste als kandidaat bij de gemeenteraadsverkiezingen in de verf te zetten. Facebook biedt bovendien een instrument om heel gericht kiezers te bereiken.

Maar voor de rest moeten kandidaten een beroep doen op ouderwetse technieken om hun kiezers te bereiken: affiches kleven op de borden die gemeenten ter beschikking stellen, vlaggen planten in voortuinen naast borden en raamposters hangen in de steden.

De vorige Vlaamse regering heeft nu, onder leiding van de liberale minister van Binnenlandse Zaken, Bart Somers, het kiesdecreet gemoderniseerd. Iedereen weet dat de opkomstplicht in Vlaanderen is afgeschaft, maar wat weinigen weten is dat verschillende beperkingen op het voeren van propaganda zijn opgeheven.

Zo zijn voortaan commerciële reclameborden toegelaten, het verbod op niet-commerciële reclameborden of affiches die groter zijn dan 4m² is afgeschaft en de kandidaten mogen voortaan gebruik maken van commerciële reclamespots op radio, televisie en in bioscopen.

Dat er weer grote affiches kunnen gehangen worden op commerciële borden, zou ons kunnen doen terugkeren naar de situatie van voor 1989, wanneer die grote affiches verboden werden. Het straatbeeld gaf toen -veel meer dan nu - aan dat er verkiezingen op komst waren. Alleen het uitdelen van gadgets en geschenken, populair in de campagnes van de jaren '60 en '70, blijft verboden, net als commerciële telefooncampagnes.

Maar voortaan zijn voor de lokale verkiezingen radio- en tv-spots wél toegelaten, en dat is een belangrijke koerswijziging. Voor alle andere verkiezingen blijven radio- of tv-spots namelijk volledig verboden.

Maar zo'n vaart zal het wellicht allemaal niet lopen, tot die conclusie komt alvast politicoloog Bart Maddens in zijn boek "De kolonisten van de Wetstraat", dat alle finesses van de partijfinanciering uit de doeken doet. De royale partijfinanciering waarvan de Belgische partijen genieten, is gekoppeld aan de beperkingen op de verkiezingsuitgaven die elke partij en elke individuele kandidaat mag doen. Die bedragen zijn ongewijzigd, en dus ook niet geïndexeerd. De professor verwachtte dan ook niet snel tv-spotjes te zullen zien. Zeker niet op een nationale omroep als VTM, zegt Bart Maddens. Die prijzen zijn onbetaalbaar voor een kandidaat, als je rekening houdt met de beperking op de verkiezingsuitgaven. Nochtans is eergisteren al een N-VA-spotje uitgezonden op de Playzenders. 

Professor Maddens dacht dat zelfs adverteren op regionale zenders te hoog gegrepen zou zijn. "Tien keer een spotje van 15 seconden uitzenden op een regionale tv-omroep kost in primetime 4.350 euro plus minstens 935 euro voor de productie. Dat is méér dan het maximumbedrag van de kandidaten, op een paar grote steden na. Lijsten hebben wat meer speelruimte, maar ook zij zullen al snel tegen hun limieten botsen met een maximumbedrag van gemiddeld slechts 17.000 euro." Maar intussen zijn er al tv-spotjes opgedoken van Vlaams Belang op RTV, TVL en op Plattelandstv. Het instrument is dus duidelijk aantrekkelijk genoeg voor partijen en kandidaten om er gebruik van te maken.

De politieke tv-spot maakt dus zijn opwachting in de campagne voor de lokale verkiezingen. Al zit er volgens de professor nog een addertje onder het gras. "Wat als de sperperiodes voor de lokale en de federale verkiezingen ooit zouden overlappen? Zou een Vlaamse partij dan zulke televisiespotjes mogen uitzenden? Of commerciële borden mogen afhuren? Dat is toegestaan voor de lokale verkiezingen maar verboden voor de federale."

Dat is een situatie die zich nog niet heeft voorgedaan in de recente politieke geschiedenis, maar in ons land is nooit iets uitgesloten. Maar voortaan mogen de kandidaten voor de lokale verkiezingen wel al een "moderne" campagne voeren, en dat doen ze dus volop.