Nadat Hans Van Themsche gevangenis even heeft mogen verlaten: hoe groot is de kans dat hij vrijkomt?

Nadat vanmorgen is bekendgemaakt dat Hans Van Themsche voor het eerst een dag de gevangenis van Oudenaarde heeft mogen verlaten dankzij een uitgangsvergunning, werpt zich een belangrijke vraag op over zijn detentie. Hoe groot is de kans dat Van Themsche binnenkort wordt vrijgelaten? We vragen het aan VRT-gerechtsjournalist Philip Heymans en strafpleiter John Maes.

Voor alle duidelijkheid: Van Themsche heeft nu niet gevraagd om vervroegd vrij te komen. In 2020 vroeg hij wel een beperkte detentie of een enkelband, maar dat werd afgewezen. Onlangs vroeg hij wel een uitgangsvergunning, waar wel op in werd gegaan. 

"Hij mocht voor het eerst 1 dag de gevangenis verlaten. Dat gebeurde weliswaar onder begeleiding, het is niet zo dat hij ’s morgens de gevangenisdeuren achter zich heeft dichtgetrokken en vrij mocht rondlopen", licht justitie-expert Philip Heymans toe. 

Hij mocht tijdelijk de gevangenis verlaten voor een intakegesprek bij een psychiatrische instelling. "Hij wil daar dus naartoe gaan. Hij heeft nog geen toestemming gekregen, maar in principe is men het er mee eens dat hij naar een psychiatrische instelling zou gaan. Bedoeling van het intakegesprek was om met dokters te praten, zodat zij zouden kunnen inschatten of hij daar thuishoort."

Zo'n dag buiten de gevangenismuren zegt niet noodzakelijk iets over een mogelijke vervroegde vrijlating, verduidelijkt strafpleiter John Maes. "Iedereen die een deel van zijn gevangenisstraf heeft uitgezeten, heeft recht op strafuitvoeringsmodaliteiten, zoals een enkelband of een uitgangsvergunning. Die mogelijkheden zijn er voor eenieder die gestraft wordt, dus ook voor meneer Van Themsche."

"Of hij ooit vrijkomt, kan ik natuurlijk niet voorspellen. Maar dat hij nu een kans krijgt? Absoluut", zegt strafpleiter John Maes.

Hans Van Themsche kon zijn vrijlating na 10 jaar in de gevangenis aanvragen. De vraag stellen mag dus, maar het is de rechtbank die erover beslist. "Iedereen mag die vraag stellen nadat hij een deel van zijn straf heeft uitgevoerd, dus uiteraard ook Hans Van Themsche zou dat mogen. Het is dan aan de strafuitvoeringsrechtbank om daarover te oordelen", aldus Maes.

Wie levenslang krijgt, heeft altijd het recht om vervroegd vrij te raken. "Zo zegt de Europese rechtbank ook dat je mensen nooit mag zeggen dat ze nooit mogen vrijkomen, want dat is onmenselijk. Je moet mensen altijd op z'n minst het idee geven dat de kans bestaat dat ze kunnen vrijkomen", zegt Philip Heymans.

Zijn eerste dag buiten de gevangenis zegt niet rechtstreeks iets over een vervroegde vrijlating, maar zou wel de eerste stap in die richting kunnen betekenen. "Justitie pakt zoiets echt stapje voor stapje aan", duidt Heymans. "Gedetineerden krijgen zelden bij de eerste keer een enkelband of een vervroegde vrijlating."

"Meestal begint het met een dag naar buiten gaan, zoals Van Themsche nu heeft gekregen, daarna wordt het stap voor stap meer. Als dat goed loopt, mag je eens een week of een maand naar buiten. Zo krijg je telkens een beetje meer vrijheid. Er wordt op die manier in stapjes gewerkt om in te schatten of iemand kan omgaan met die vrijheid."

De strafuitvoeringsrechtbank kijkt vooral naar de evolutie van een gedetineerde bij de overweging van een vervroegde vrijlating. "Hoe heeft die persoon zich de afgelopen jaren gedragen? Welke garanties zijn er dat deze man kan functioneren in de maatschappij en dat de veiligheid van de maatschappij gewaarborgd is? Dat zijn vragen die strafuitvoeringsrechter zich stelt voor zijn beslissing", aldus strafpleiter Maes.

Het feit dat de feiten in dit geval racistisch van aard zijn, speelt een minder grote rol. "De strafuitvoeringsrechtbank neemt deels de aard van de feiten mee in de beoordeling, maar dat is ondergeschikt aan de evolutie die de gedetineerde heeft doorstaan en de veiligheid van de maatschappij."

Ook het feit dat de moeder van de vermoorde peuter Luna (2) een verzoenende houding aanneemt ten aanzien van Van Themsche, zou mogelijk in zijn voordeel kunnen spelen. "Ze heeft aangegeven dat het voor haar oké is en heeft lang met hem gepraat", aldus Heymans. Een ontmoeting tussen de moeder en Van Themsche werd vastgelegd op camera voor de reeks "True Crime Belgium", te zien op Streamz en Play4.

"Als ze aangeven dat ze geen bezwaar hebben, gaat dat zeker een gunstige impact hebben op de beslissing van de strafuitvoeringsrechtbank, maar dat heeft geen directe impact op de beoordeling", zegt John Maes. "Ze hebben bijvoorbeeld geen veto-recht."