"Elk slachtoffer krijgt 4 minuten om de paus te spreken": dit verwachten slachtoffers seksueel misbruik van gesprek met de paus

Met ruim 80 waren ze, de slachtoffers van seksueel misbruik die zich kandidaat hadden gesteld om paus Franciscus te ontmoeten. Die zakt van 26 tot 29 september naar België af voor de 600e verjaardag van de KU Leuven en de UCLouvain, en maakt tijdens dat bezoek exact 1 uur vrij om met slachtoffers in gesprek te gaan. De Belgische Kerk selecteerde uiteindelijk 9 mannen en 6 vrouwen (9 Vlamingen en 6 Franstaligen) die met de paus rond de tafel mogen zitten.

Onder hen Aline Colpaert en Anne-Sophie Cardinal. Aline werd tussen haar 11e en 14e misbruikt door een onderpastoor in Vosselaar, waarna een jarenlange psychische lijdensweg volgde. Ook fysiek draagt ze nog steeds de gevolgen van de posttraumatische stress. Anne-Sophie houdt haar verhaal in het midden, maar omschrijft het leed dat haar is aangedaan als volgt: “Het is alsof je hersenen en je mond verbrand zijn. We zijn levend verbrand en moeten dat de rest van ons leven meedragen”.

De impact van de aanstaande bijeenkomst is dan ook groot. “Toen ik de e-mail kreeg dat ik uitgenodigd was, voelde ik totale paniek”, vertelt Aline. “Mijn hoofd sloeg op hol: wilde ik dit wel? Kon ik niet beter iemand laten gaan die het nog meer nodig heeft dan ik? Hoe pak ik dit goed aan, zowel voor mezelf als voor de andere slachtoffers? Ik heb onmiddellijk mijn moeder gebeld en ben er ’s avonds ook met haar over gaan praten. Toen de rust was weergekeerd, werd duidelijk dat de kans groot was dat ik op de vraag in zou gaan.”

Anne-Sophie ervaart dezelfde stress. “Stress om de juiste woorden te zeggen, stress om ons verhaal correct en volledig te brengen, stress om te doen wat goed is voor alle slachtoffers die hem niet kunnen ontmoeten.”

Beide vrouwen worstelen ook met gevoelens van hoop enerzijds en lage verwachtingen anderzijds. Ze weten perfect wat ze paus Franciscus willen vertellen. “Ik wil het hebben over de hypocrisie rond dit alles”, aldus Aline. “En over mijn moeder. Zij is praktiserend katholiek en wil begraven worden in Vosselaar, de plaats waar ik ben misbruikt. Het is toch erg dat over zoiets moet worden nagedacht? En ik wil vragen of hij de voeten wast van de mensen die dat willen, net zoals Jezus dat heeft gedaan. Dat is het minste wat hij kan doen.”

Anne-Sophie wil vooral naar de toekomst kijken. “Waarom bleef het zolang stil, waarom sprak de Kerk niet vroeger: dat is voorbij. Hóe, daar draait het nu om: hoe kunnen we de realiteit accepteren, of niet? Hoe kan de Kerk de slachtoffers de hand reiken?”

En wat verwachten ze in de plaats van de paus? “Niets”, zegt Aline. “Ik hóóp dat hij eerlijk is, dat hij echt luistert en dat mijn boodschap hem raakt. Ik hoop dat hij zijn spijt betuigt, dat hij onze voeten wast en dat hij met een aantal concrete actiepunten komt. Er moet ook meer erkenning komen voor het leed dat ons is aangedaan, en er moet slachtoffer per slachtoffer – of overlever per overlever – worden nagegaan wat die persoon specifiek nodig heeft. Maar ik verwacht niets. Verwachtingen leveren alleen maar teleurstellingen op.” 

Voor Anne-Sophie is het belangrijk dat hiermee een precedent wordt geschapen voor de toekomst. “Hij ontmoet voor het eerst (Belgische, red.) slachtoffers. Dat is een goede eerste stap. Ik hoop dat de Kerk de komende weken en maanden met concrete voorstellen komt: betere erkenning, dossiers heropenen, een gedenkteken voor slachtoffers, een openlijke boodschap van de paus dat we geen leugenaars zijn.” Ze hoopt ook op menselijkheid. “Dat hij niet uit diplomatieke beweegredenen sorry zegt, maar vanuit zijn hart.”

Vandaag hebben de 15 slachtoffers uiteindelijk 5 uur lang samengezeten om afspraken te maken over de manier waarop ze hun boodschap aan de kerkleider willen overbrengen. Volgens Aline verliep het gesprek vandaag "heel goed". "Het is de eerste keer dat ik geen kritiek heb op het instituut. Ze hebben het goed georganiseerd en we hebben duidelijke informatie gegeven."

"We krijgen elk 4 minuten om met de paus te praten en er is een simultaanvertaling. We gaan mogen zeggen wat we willen zeggen, en er zijn geen kledingvoorschriften opgelegd. Als ik wil kan ik in mijn minirokje gaan", grapt Aline. "We gaan wel onze gsm's moeten afgeven bij het binnengaan, maar dat lijkt mij logisch bij het ontmoeten van een staatshoofd."

Hoe het gesprek precies zal verlopen is niet duidelijk. Aline hoopt dat, nadat alle 15 slachtoffers hebben kunnen spreken met kerkleider, er een debat kan ontstaan.

Gert Verstraete hoopte er volgende week in naam van zijn overleden broer Rudi bij te zijn, maar hij valt uit de boot. Rudi pleegde op zijn 21e zelfmoord nadat hij op zijn 14e werd misbruikt door zijn godsdienstleraar. De leerkracht werd veroordeeld en uit alle kerkelijke functies gezet, maar dat weerhield voormalig bisschop Roger Vangheluwe er niet van om de man jaren later tot diaken te wijden.

Dat misbruikers nog steeds beschermd worden, had Gert graag willen aankaarten. Hij is dan ook teleurgesteld dat hij er niet bij kan zijn, maar hij toont eveneens begrip. “Ik ben geen rechtstreeks slachtoffer. Ik geef graag de kans aan mensen die dat wel zijn.” Toch had hij graag zijn zeg tegen de paus gedaan. “Ik wil het opnemen voor mijn broer, om hem zo toch nog op een bepaalde manier te eren.”

Hij hoopt dat de slachtoffers erkenning en herkenning krijgen – al vult iedereen dat anders in, beseft hij. “Voor sommige mensen betekent dat wellicht een financiële erkenning. Ik wil vooral dat de Kerk haar armen wijd openzet en zegt: ‘Jullie zijn een deel van ons’. Dat doen ze vooralsnog niet: ze beschouwen ons als verraders, terwijl het net de Kerk is die ons kapot heeft gemaakt.”

Al houdt Gert zijn verwachtingen, net als Aline dat doet, eerder laag. “Ik vermoed dat de paus eerder een luisterende houding zal aannemen. Het lijkt me sterk dat hij een oordeel zal vellen.”