Schokkende beelden van Israëlische militairen die lichamen van dode Palestijnen van een flatgebouw gooien roepen vele vragen op. Het Israëlische leger heeft al aangekondigd dat het de zaak zal onderzoeken. Dat is niet meer dan logisch, zegt Luc Walleyn, advocaat bij het Internationaal Strafhof, omdat het in de eerste plaats de eigen overheid is die zo’n zaak moet onderzoeken. Al vraagt Walleyn zich tegelijk af of er ooit effectieve aangepaste straffen zullen worden uitgesproken.
Het Israëlische leger blijft niet alleen strijd voeren in Libanon en de Gazastrook, maar ook op de bezette Westelijke Jordaanoever. Dat tonen beelden uit Qabatiya bij Jenin, op de Westelijke Jordaanoever, waar behalve Joodse kolonisten ook het Israëlische leger nu al maanden Palestijns gebied inneemt en bezet met drones en grondtroepen.
Op beelden is te zien hoe Israëlische militairen er levenloze lichamen van 3 Palestijnen van een dak van een klein flatgebouw op de Westelijke Jordaanoever gooien. De Palestijnen zijn vermoedelijk omgekomen nadat Israëlische militairen de stad Qabatiya hadden bestormd. Het Israëlische leger zal de zaak onderzoeken, klinkt het.
De zaak riep in Terzake 3 vragen op, die gesteld werden aan Luc Walleyn, advocaat bij het Internationaal Strafhof en gewezen voorzitter van Advocaten zonder Grenzen, een NGO die zich inzet voor mensenrechten.
1. Begingen de Israëlische soldaten die de lichamen naar beneden gooiden oorlogsmisdaden?
Oorlogsrecht legt de spelregels van internationale gewapende conflicten vast en dat is hier van toepassing, legt Luc Walleyn uit. “Het Israëlische leger is immers geen rebellengroep of een ongeorganiseerde militie, maar een formeel leger. Een leger van een land moet heel strikte regels volgen.”
In dit geval moeten we kijken naar de Eerste Conventie van Genève, uit 1949. Artikel 17 van dat internationale verdrag beschrijft uitgebreid hoe men moet omgaan met overleden tegenstanders. “In dit geval weten we niet eens of het tegenstanders van het Israëlische leger waren, misschien waren het gewoon burgers.”
“Maar ook als het tegenstanders zijn, moet men die met respect behandelen, ervoor zorgen dat zij begraven worden, met respect voor hun religieuze overtuiging. En als het conflict stopt of er een pauze is, moet men de lichamen teruggeven aan de families van de tegenpartij.”
2. Wie heeft de autoriteit om hierover te oordelen?
“De eerste autoriteit die in zo’n situatie moet optreden, is de eigen overheid”, steekt Walleyn van wal. In de eerste plaats denkt de advocaat hierbij aan het Israëlische leger zelf en het Israëlische gerecht. “Ze zijn daartoe verplicht, ook door de conventies van Genève. Dat is ook het geval voor landen die zoals Israël het Internationaal Strafhof niet erkennen.
Het is dus logisch dat het Israëlische leger heeft aangekondigd dat het een onderzoek zal openen, aldus Walleyn. Maar, zo merkt hij op, “het Israëlische gerechtsapparaat staat niet bekend om zijn overdreven strengheid ten opzichte van militairen die zich misdragen”. Walleyn vraagt zich daarom hardop af of er over deze zaak ooit effectieve aangepaste straffen over zullen worden uitgesproken.
Naast de Israëlische autoriteiten zijn - in theorie - ook de Palestijnse autoriteiten bevoegd om hier een onderzoek over te openen, omdat de feiten op Palestijns grondgebied zijn gebeurd. En het Internationaal Gerechtshof is ten slotte ook bevoegd voor wat er gebeurt in de Palestijnse gebieden, daar is duidelijke rechtspraak over, weet Walleyn. Palestina is immers erkend door de Verenigde Naties én het Internationaal Strafhof, waarvan het lid is.
Daarbij zegt meester Walleyn wel dat het Internationaal Strafhof zich niet moet concentreren op individuele soldaten die zich misdragen. Dat is in de eerste plaats de plicht van de nationale instanties, maar occasioneel kan het Internationaal Strafhof dit ook doen, merkt Walleyn op.
Het Internationaal Strafhof concentreert zich vooral op de hoofdschuldigen van ernstige misdaden. Zo heeft de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof eerder dit jaar al een arrestatiebevel gevraagd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyah en zijn minister van Defensie Yoav Gallant, maar ook tegen de drie leiders van de Palestijnse beweging Hamas.
3. Waarom gebeurt er niets tegen de Israëlische invallen en bezetting van de Westelijke Jordaanoever door het Israëlische leger?
Het Internationaal Gerechtshof heeft duidelijk gesteld dat de bezetting van de Westelijke Jordaanoever door Israël illegaal is. Dat gebeurde op vraag van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, legt Luc Walleyn uit.
In een oorlogssituatie mag een deel van een territorium wel degelijk bezet worden, zoals de Oekraïners op dit moment een deel van Rusland bezetten. Op zich is dat niet illegaal, zo zegt Walleyn, op voorwaarde dat het tijdelijk is. Maar zolang een bezetting duurt, draagt de bezetter de verantwoordelijkheid voor het welzijn van de bevolking van het bezette gebied.
De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft deze week nogmaals een resolutie uitgegeven dat er binnen het jaar een einde gemaakt moet worden aan de onwettige aanwezigheid in de bezette gebieden. Maar opnieuw gebeurt er in de praktijk niets omdat de toepassing van deze regel toepassing van geweld zou impliceren, zegt Luc Walleyn.
“En wie kan hier geweld gebruiken? In de eerste plaats kan de Veiligheidsraad ‘softe’ maatregelen nemen, zoals boycots. In een ideale situatie zou een internationale troepenmacht zich tussen de strijdende partijen plaatsen om een wapenstilstand te controleren.” Het probleem is dat Israël en de Palestijnen niet tot een bestand komen.
Maar dat laatste kan ook opgelegd worden, merkt Walleyn tot slot op. Dat gebeurde bijvoorbeeld in ex-Joegoslavië, herinnert hij, met de Dayton-akkoorden van 1995. Toen werd een wapenstilstand opgelegd om een einde te maken aan de Bosnische burgeroorlog. “Natuurlijk is Israël een ander katje om aan te pakken dan de Servische Republiek, maar theoretisch zou de Veiligheidsraad of de Algemene Vergadering van de VN dit kunnen, maar daar stelt zich het probleem van het vetorecht.
