De aanslagen met biepers en walkietalkies in Libanon zijn nog niet opgeëist, maar volgens analisten lijkt het erop dat ze het werk zijn van de Israëlische inlichtingendienst Mossad. Ook de Amerikaanse en Libanese inlichtingendiensten vermoeden dat de Mossad er in elk geval bij betrokken was. Die heeft in het verleden al vaker opmerkelijke operaties uitgevoerd. We pikken er enkele uit.
De ontvoering van nazikopstuk Adolf Eichmann, gestolen straaljager en België misleid: ook dit waren opmerkelijke Mossad-operaties
Freek Willems
Gepubliceerd:
1960: ontvoering van nazikopstuk Adolf Eichmann
Een van de bekendste operaties van de Mossad is wellicht 'Operation Finale': de ontvoering van nazikopstuk Adolf Eichman. Eichman was de hoofdverantwoordelijke van de 'Endlösung' (eindoplossing), het systematisch transporteren en op industriële schaal vermoorden van miljoenen Europese Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Na de oorlog werd Eichmann 3 keer opgepakt door de geallieerden (de landen die tijdens WO II samen tegen nazi-Duitsland vochten), maar hij kon telkens ontsnappen. In 1957 kreeg de Mossad een tip van een Duits-Joodse overlevende van de Holocaust dat Eichmann in Argentinië woonde. De Mossad nam de tip eerst niet serieus, maar de Duitser hield aan. Pas in 1959 gaf de Israëlische premier de opdracht aan de Mossad om Eichmann gevangen te nemen.
Op 11 mei 1960 werd Eichmann ontvoerd door een team van de Mossad, velen onder hen Holocaustoverlevenden. Eichmann was toen op weg van zijn werk naar huis. Toen hij van een bus stapte, sloeg het team toe. Na 9 dagen in een 'safe house' in Argentinië werd hij naar Israël overgebracht. Daar stond hij terecht, werd hij schuldig bevonden en ter dood veroordeeld. Hij stierf door ophanging.
1962-1965: legendarische spion Eli Cohen in Syrië
Begin jaren 1960 slaagde de Mossad erin om een spion jarenlang te laten infiltreren in de hoogste regionen van de Syrische politiek.
De in Egypte uit Syrisch-Joodse ouders geboren Eli Cohen werd eerst naar Argentinië gestuurd, om daar onder een nieuwe identiteit een geloofwaardige dekmantel als succesvol Syrisch zakenman op te bouwen. Daar maakte hij vrienden met Syrische emigranten en infiltreerde in de wereld van diplomaten en politici.
In 1962 verhuisde hij naar Syrië, waar hij opklom tot in de hoogste regionen van de Syrische maatschappij en 3 jaar lang informatie verzamelde voor de Mossad.
In 1965 werd hij ontmaskerd en na een schijnproces ter dood veroordeeld. Hij werd in het openbaar opgehangen in het centrum van Damascus, voor een publiek van 10.000 mensen. Tot op vandaag is niet geweten waar hij werd begraven.
Het spionagewerk van Cohen leverde Israël belangrijke informatie op. Zo wist het Israëlische leger tijdens de Zesdaagse oorlog in 1967 exact waar het moest toeslaan op de Golanhoogten om Syrische troepen uit te schakelen.
1966: diefstal van Iraakse straaljager van Sovjetmakelij
In de jaren 1960 hadden de Verenigde Staten en Israël er veel voor over om meer te weten te komen over de technologie in de MIG's, de straaljagers van de Sovjet-Unie die ook door Arabische landen werden gebruikt. Na 2 mislukte pogingen begin jaren 1960 zette de Mossad in 1966 'Operatie Diamant' op. De dienst benaderde een Iraakse militair - een maronitische christen - die ontevreden was over zijn positie binnen het Iraakse leger. In ruil voor het Israëlische burgerschap voor hem en zijn familie, een smak geld en jobzekerheid ging hij ermee akkoord om met een Iraakse MIG naar Israël te vliegen.
Terwijl de militair 900 kilometer van Irak naar Israël vloog, zigzaggend om aan de Iraakse en Jordaanse radars te ontsnappen, haalde de Mossad zijn familie weg uit Irak.
De MIG kreeg in Israël het nummer '007', een eerbetoon aan de beroemde Britse spion James Bond. Het toestel werd ook even aan de Verenigde Staten uitgeleend, zodat die het ook konden onderzoeken.
1967-1968: Belgisch uranium uit Congo belandt in Israël
Eind jaren 1960 had Israël als beginnende kernmacht nood aan uranium. Aanvankelijk kocht het dat aan in Frankrijk, maar door de Zesdaagse Oorlog waren de relaties verzuurd.
Israël liet daarop zijn oog vallen op het Belgische bedrijf Union Minière, dat kopers zocht voor een voorraad uranium uit Congo. Maar de Mossad betwijfelde of België en Euratom (de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie) hun toestemming zouden geven.
De Mossad zette daarom 'Operatie Plumbat' op, om België én Euratom te misleiden. Via een schimmig Duits bedrijf kocht Israël 200 ton Belgisch-Congolees uranium, dat in een door de Mossad gekocht vrachtschip naar Italië zou worden gebracht. Daar zou het door een al even schimmig Italiaans bedrijf verwerkt worden om uiteindelijk in de Duitse petrochemische nijverheid gebruikt te worden.
Op 17 november 1968 verliet het schip de haven van Antwerpen, maar het zou nooit aankomen in Italië. Ergens onderweg verdween het spoorloos, tot het 2 weken later opdook in een Turkse haven. De lading uranium was toen al verdwenen, ergens tussen Cyprus en Turkije was ze overgeladen op een Israëlisch schip.
De zaak kwam pas veel later aan het licht. Officieel onderzoek in onder meer België en Duitsland leverde weinig op. Israël werd nooit ter verantwoording geroepen.
1972: liquidaties na Palestijnse terreuraanval tijdens Olympische Spelen in München
De gijzeling en executie van Israëlische atleten door Palestijnse terroristen tijdens de Olympische Spelen van 1972 in München sneed diep in de Israëlische ziel. De Israëlische regering gaf de Mossad de opdracht om iedereen die rechtstreeks of onrechtstreeks bij de gijzeling betrokken was, op te sporen en te doden.
In de maanden die volgden werden meerdere hooggeplaatste leden van de Palestijnse terreurgroep Zwarte September en de Palestijnse (toen als terroristisch bestempelde) organisaties Fatah en PLO uitgeschakeld. In 1973 werd de operatie stopgezet nadat de Mossad per ongeluk een kelner in Noorwegen had vermoord, die verward werd met een aangeduid doelwit.
Maar 6 jaar later kende de operatie een opmerkelijk vervolg. In 1979 slaagde de Mossad erin om Ali Hassan Salamh op te sporen en uit te schakelen in de Libanese hoofdstad Beiroet, het hoofd operaties van Zwarte September.
2021: sabotage van Iraanse verrijkingsinstallatie voor uranium
In het recente verleden viel onder meer de sabotage van een Iraanse verrijkingsinstallatie voor uranium op. Ook deze aanval werd toegeschreven aan de Mossad, hoewel Israël nooit de verantwoordelijkheid ervoor heeft erkend.
Op zondag 11 april 2021 viel de stroom uit in de verrijkingsfabriek van Natanz als gevolg van een explosie. In datzelfde weekend waren nog maar net nieuwe kerncentrifuges voorgesteld, bedoeld om sneller en in grotere hoeveelheden uranium te produceren.
De stroomstoring verwoestte het interne, autonome energiesysteem van de centrifuges, waardoor de productie maanden vertraging opliep. De oorzaak van de explosie zou een cyberaanval zijn geweest.
Het was niet de eerste keer dat Israël en de Mossad het op het Iraanse nucleaire programma hadden gemunt. In 2018 werd ook ingebroken in een pakhuis in Teheran waar duizenden documenten over het nucleaire programma lagen opgeslagen. In ongeveer 6 uur tijd werden 50.000 pagina's en meer dan 160 cd's met informatie buitgemaakt. Ook dat zou het werk van de Mossad zijn geweest.
En in 2007 plaatste de Mossad in samenwerking met de Amerikaanse inlichtingendiensten een virus in de centrale van Natanz. Begin dit jaar kwam aan het licht dat de spion die het virus installeerde, een Nederlander was.
2024: moord op Hamas-leider Ismail Haniyeh
Ook de moordaanslag op Hamas-leider Ismail Haniyeh wordt aan de Mossad toegeschreven. Haniyeh werd eind juli vermoord in een gastenverblijf in Teheran. Hij had die dag de inhuldiging van de nieuwe Iraanse president bijgewoond.
Over de exacte omstandigheden van de moordaanslag hangt nog altijd een dikke mist. Onder andere de Amerikaanse krant The New York Times schreef dat Haniyeh gedood werd door een bom die al maanden eerder in zijn kamer was verstopt. De bom zou van op afstand tot ontploffing zijn gebracht toen men zeker wist dat hij in zijn kamer was.
Maar volgens de Iraanse Revolutionaire Garde werd Haniyeh gedood door een korteafstandsprojectiel dat van buiten zijn verblijfplaats werd afgevuurd.
Hoe het ook zij, de moord was een blamage voor de Iraanse veiligheidsdiensten. Het gastenverblijf waar Haniyeh verbleef, werd uitgebaat en bewaakt door de Revolutionaire Garde, het elitekorps van het Iraanse leger.
