De spionage- en sabotagerisico's in de Noordzee bieden kansen voor bedrijven in België. Ze slepen bestellingen binnen ter waarde van miljoenen euro's voor de hoogtechnologische oplossingen die ze ontwikkelen. Uit onderzoek van VRT NWS is eerder gebleken dat tal van verdachte scheepvaartactiviteiten de kritieke infrastructuur bedreigen.
Hoe de spionagedreiging in de Noordzee ook miljoenen oplevert voor bedrijven in België
Windmolens, internetkabels, gaspijpleidingen en stroomkabels: zowel op als onder de Noordzee is de kritieke infrastructuur sterk aanwezig.
Het belang van die zogenaamde offshore activiteiten – of activiteiten die op zee plaatsvinden – is groot, en zal in de toekomst enkel toenemen. Sabotage zou niet enkel militaire, maar ook financiële gevolgen kunnen hebben, reageren experts bij VRT NWS.
De Belgische defensie-industrie neemt de dreiging gelukkig ernstig, zegt Georges Heeren van Belgian Security and Defence Industry (BSDI), onderdeel van Agoria, de sectorfederatie van technologische bedrijven.
“Vooral sinds de oorlog in Oekraïne zien we dat de interesse voor deze industrie, en in de industrie voor beveiligingstoepassingen, toegenomen is”, klinkt het. “En door de veranderende geopolitieke situatie en groeiende dreiging, is er ook meer geld beschikbaar.”
Dat heeft geleid tot een diverse, maritieme defensie-industrie, klinkt het. “Om spionage te detecteren zijn er bedrijven die sensoren, zoals radars en camera's maken. Maar er zijn ook bedrijven die een informaticasysteem ontwikkelen om alle data binnen te trekken en te analyseren”, zegt Heeren.
Vandaag telt de defensie-industrie in België volgens de BSDI zo’n 15.000 werknemers, van wie ongeveer 5.000 tot 6.000 werknemers zich puur bezighouden met militaire producten. “Ongeveer 170 bedrijven van de 2.100 die aangesloten zijn bij Agoria, maken deel uit van de veiligheids- en defensie-industrie.”
Grote interesse in beveiliging infrastructuur
“De offshore-industrie in België is belangrijk”, zegt Heeren. “Vandaar dat er ook een sterke interesse bestaat vanuit bijvoorbeeld de windparken in de beveiliging ervan.”
Bovendien is sinds begin 2023 de nieuwe wet Maritieme Beveiliging van kracht. Die maakt bijvoorbeeld camerabewaking op zee mogelijk, zoals op de windmolens. Ook mobiele camera’s kunnen worden ingezet, bevestigd aan bijvoorbeeld een drone. Daarnaast worden alle bedrijven met infrastructuur op zee verplicht veiligheidsplannen op te stellen indien de overheid veiligheidsrisico's vaststelt.
Van onderwaterdrones tot akoestische kabels
Een aantal Belgische bedrijven, maar ook enkele multinationals met een afdeling in België, heeft zich inderdaad gespecialiseerd in hoogtechnologische oplossingen om de beveiliging op zee te verbeteren.
Neem nu Exail Robotics Belgium, onderdeel van de technologiegroep Exail, in Oostende. De Belgische afdeling is gespecialiseerd in de bouw van hoogtechnologische onderwaterdrones voor de ontmijning van zeemijnen. De Belgische en Nederlandse marine zijn op dit moment Exail Robotics Belgiums grootste klanten.
Het bedrijf heeft recent het nieuws nog gehaald nadat de NAVO een bestelling voor hoogtechnologische ontmijningsdrones had geplaatst ter waarde van 60 miljoen euro.
“Er worden nog steeds heel veel zeemijnen gemaakt en geplaatst”, zegt CEO Steven Luys. “De laatste jaren vooral in de Zwarte Zee en in de Baltische Zee.”
Bekijk hier hoe onderwaterdrones mogelijke dreigingen onder het wateroppervlak kunnen detecteren:
“Er zijn in België heel wat bedrijven actief in maritieme drones”, klinkt het. “Dat is omdat onze marine tot de wereldtop behoort wat betreft mijnenbestrijding. Dat heeft een positief effect op de lokale economie.”
Daarnaast werkt Exail Robotics Belgium ook aan mogelijke oplossingen om spionage op zee te detecteren. “Die hebben we vandaag nog niet, maar de basistechnologie is er wel al. Het is aan de politiek om hier nu ook een kader voor uit te werken zodat we er verder mee aan de slag kunnen.”
Het Gentse bedrijf Marlinks heeft dan weer de technologie in huis om energiekabels die onder zee lopen, te monitoren om defecten op te sporen. Die techniek kan het bedrijf eventueel ook inzetten om sabotage te detecteren.
Het bedrijf verzamelt daarvoor akoestische data via de glasvezelkabel die in de stroomkabels op de bodem van de Noordzee zitten. “Daardoor zien we ook schepen passeren boven onze kabels, terwijl die onder zee begraven liggen”, zegt CEO Roel Vanthillo. Het bedrijf controleert vandaag zo'n 250 kilometer aan kabels van offshore windmolenparken.
De technologische oplossing bestaat dus, meent Vanthillo. “Maar er moet nog een aantal politieke knopen doorgehakt worden om de technologie ook te gebruiken om spionage of sabotage te detecteren. Wie mag er monitoren? Wie betaalt het?”
Bekijk hier hoe via een glasvezelkabel trillingen in het water kunnen worden opgevangen:
“Door de gewijzigde geopolitieke situatie merken we wel dat de markt van de defensie-industrie aan het groeien is”, aldus Vanthillo. “De Belgische overheid steunt de defensie-industrie ook met verschillende innovatieprojecten.”
Ook het Brugse bedrijf dotOcean, dat onder meer controlesystemen voor autonome vaartuigen ontwikkelt, en het uit Zwevegem afkomstige GeoXYZ (onder meer gespecialiseerd in bodemonderzoek), worden genoemd als pioniers. Net als een reeks andere, innovatieve bedrijven.
“De belangrijkste trend die we zien, is automatisering”, zegt Heeren van BSDI. “Observatieopdrachten zijn vaak lange en saaie opdrachten en mijnen opruimen is gevaarlijk. Daarom proberen ze zoveel mogelijk om bijvoorbeeld vaartuigen voor zo'n opdrachten autonoom te maken.”
Alle gegevens die de verschillende sensoren en radars opvangen, moeten natuurlijk nog verzameld worden. Daar maakt het West-Vlaamse technologiebedrijf e-BO Enterprises zijn specialiteit van. Vandaag beheert e-BO onder meer de digitale systemen voor alle windparken in de Belgische Noordzee.
“Wij maken de software om de massa data die binnenkomt, te analyseren”, zegt CEO Christophe Dhaene. Ook het Maritiem Informatiekruispunt (MIK), dat voor de beveiliging van onze Noordzee zorgt, maakt al gebruik van de diensten van e-BO. Zo krijgt het MIK onder andere via het systeem van e-BO alarmen wanneer verdachte vaartuigen ons territorium naderen.
“De toenadering tussen Defensie en de industrie is nog vrij jong. Maar de recente investeringsplannen, zoals het STAR-plan , hebben kansen gecreëerd voor de Belgische industrie.”
En dat is niets te vroeg. “Spionage gebeurt natuurlijk al erg lang, maar de graad van arrogantie is wel gestegen”, aldus Dhaene. “Het is echt dreigen, wat er vandaag gebeurt.”
“Daarom moeten we waakzaam blijven. Het is niet door 1 toestel te installeren, dat we klaar zijn. Er moet blijvend geïnvesteerd worden. En de samenwerking tussen de marine en de windparken die we in België hebben, is iets waar andere landen graag naar komen kijken.”
België als epicentrum
Maar waarom is België koploper in deze industrie? “Ons kleine zeegebied is een belangrijk knooppunt voor onderwaterinfrastructuur”, duidt Heeren van BSDI. “Beveiliging is hier dus gewoon erg belangrijk.”
Met nieuwe strategieën, zoals deze voor ‘Defensie - Industrie en - Onderzoek’ (DIRS ), probeert de Belgische overheid de wetenschappelijke, technologische en industriële defensiebasis bovendien verder te stimuleren.
Maar ook de NAVO duidt op het belang van samenwerking tussen de industrie en de defensiewereld. Zo heeft de NAVO in 2023 het Diana- programma opgericht, om meer militaire innovatie te stimuleren.
En ook daar zijn Belgische bedrijven bij betrokken: zowel Marlinks als DotOcean nemen deel aan een Diana-onderzoekstraject.
Dit onderzoek naar 'Russian Spy Ships' gebeurde samen met volgende partners:
KRO-NCRV (Nederland), NDR-WDR en Süddeutsche Zeitung (Duitsland), NRK (Noorwegen), ERR (Estland). Ook deze media hielpen met het vergaren van data: DR (Denemarken), Yle (Finland); SVT (Zweden), BBC (UK), Marineschepen.nl, Vake.ai, Marinetraffic.com en Dossier Centre
