Nederland heeft de Europese Commissie officieel ingelicht dat het een uitzondering wil op de gebruikelijke asielregels als er een nieuw Europees verdrag komt. Minister van Asiel Marjolein Faber heeft dat geschreven in een brief aan de Commissie. Ze wil een "migratie opt-out", schrijft ze. "We moeten weer gaan over ons eigen asielbeleid!" De kans lijkt klein dat die uitzondering er snel zal komen.
Nederland licht Europese Commissie officieel in dat het uitzondering op asielregels wil
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Vorige week heeft het Nederlandse kabinet aangekondigd dat het zo snel mogelijk werk wil maken van zo'n opt-out, "wanneer het EU-verdrag wordt gewijzigd". In afwachting blijft het wel het Migratiepact handhaven, schrijft de minister.
"We hebben de brief goed ontvangen", reageren woordvoerders van de Europese Commissie. "We nemen er nota van dat de Nederlandse regering dit wil, wanneer er een verdragswijziging zou komen, maar we verwachten die niet in de nabije toekomst. We zijn blij dat Nederland (in afwachting) het migratiepact wil uitvoeren."
Het kabinet in Nederland wil dringend meer maatregelen nemen om de asielinstroom in te perken. Dat zeiden ze tijdens de bekendmaking van het regeerakkoord. En dat is nodig, vindt het kabinet. Het ondertussen befaamde aanmeldcentrum in Ter Apel zit opnieuw overvol. Afgelopen nacht moest een sporthal in een naburige gemeente dienstdoen als noodopvang voor zo'n 100 asielzoekers, omdat er niet voldoende plaats was in het aanmeldcentrum.
Als lidstaat kan je een uitzondering krijgen op de asielregels na een verandering van het Verdrag van Maastricht, dat in 1992 werd gesloten tussen de EU-landen. De kans lijkt echter klein dat Nederland effectief uitzonderingen zal krijgen op de Europese asielwetgeving.
Om een opt-out voor Nederland te regelen, moet het verdrag worden gewijzigd, en dat is heel moeilijk en tijdrovend. Bovendien is er unanimiteit nodig bij alle lidstaten van de Europese Unie. De regering of het parlement van 1 van de 27 EU-lidstaten kan dat proces al dwarsbomen. Lang niet alle lidstaten zijn bereid om Nederland de dans te laten ontspringen.
Wat heeft de EU te zeggen over het asielbeleid van Nederland?
Omdat de EU een gemeenschap van landen is met gezamenlijke regels, kunnen landen niet zomaar op eigen initiatief afwijken van afspraken die in Europees verband zijn gemaakt. Een verzoek om een uitzondering moet daarom door Europese juridische organen worden getoetst aan de bestaande verdragen en wetten. Dit betekent dat Nederland aan de EU-wetgeving moet laten zien dat een uitzondering:
Niet in strijd is met fundamentele EU-verdragen, zoals het recht op asiel.
Proportioneel en rechtmatig is, met voldoende onderbouwing voor waarom Nederland deze uitzondering nodig heeft.
Binnen de grenzen blijft van wat juridisch mogelijk is, zonder dat het het algemene asielbeleid van de EU ondermijnt.
Als deze juridische toets niet succesvol is, dan kan Nederland niet zomaar de uitzondering doorvoeren en moet het zich houden aan de bestaande regels.
Voorvechters van een opt-out wijzen erop dat het Europees verdrag de komende jaren toch een keer zal moeten wijzigen, bijvoorbeeld bij de toetreding van nieuwe EU-landen. Sceptici werpen dan weer tegen dat lidstaten waar veel asielzoekers aankomen, weinig genegen zullen zijn om een minder belast land als Nederland een uitzonderingspositie te gunnen.
Denemarken en Ierland kregen wel uitzonderingen
Denemarken en Ierland hebben sinds de ondertekening van het Verdrag van Maastricht in 1992 onder meer op het gebied van asiel een zogenoemde opt-out. Die landen mogen daardoor afwijken van de EU-richtlijnen.
Denemarken heeft een bredere opt-out op verschillende delen van de Europese justitie- en binnenlandse samenwerking, waaronder asiel- en migratiebeleid. Dit is het gevolg van een referendum in 1992 waarbij de Denen het Verdrag van Maastricht afwezen. Als compromis werden uitzonderingen verleend aan Denemarken op bepaalde EU-beleidsgebieden, waaronder asiel en migratie, zodat het Verdrag van Maastricht alsnog kon worden goedgekeurd.
Ierland kreeg een opt-out vanwege zijn bijzondere relatie met het Verenigd Koninkrijk en de gemeenschappelijke reisruimte (Common Travel Area) die de twee landen delen. Deze opt-out stelt Ierland in staat om zijn eigen asiel- en migratiebeleid te voeren, wat belangrijk is om vrij verkeer tussen Ierland en het VK te behouden, vooral na de Brexit.
In theorie kreeg Polen ook een uitzondering op de asielwet. Het land heeft een opt-out voor het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie, waardoor deze grondrechten in de Poolse rechtbank niet kunnen worden aangehaald. Omdat deze rechten wel in andere delen van het Europees recht zijn vastgelegd, betekent dit in de praktijk echter weinig.
