Federaal parlement aan de slag zonder nieuwe regering: hebben parlementsleden nu vrij spel? "Ik denk niet dat er veel beslist zal worden" 

In juli legden de 150 verkozen federale parlementsleden officieel de eed af. Vandaag volgt in de Kamer de eerste inhoudelijke plenaire vergadering. Eerder deze week vonden ook de eerste commissievergaderingen plaats.

Tot frustratie van veel parlementsleden gelden in het halfrond traditiegetrouw strenge ongeschreven regels over de gang van zaken. De leden van de meerderheid steunen de regering en keuren meestal volgzaam de wetsontwerpen van de ministers goed. Daartegenover staan de partijen van de oppositie die de regering kritisch ondervragen en zelden wetten mee goedkeuren die uit de koker van de meerderheid komen.

Voor Kamerlid Valerie Van Peel (N-VA) was die dynamiek de belangrijkste reden om te stoppen met politiek. "Ik hield mij in als parlementslid", zei ook Koen Geens (CD&V) bij zijn afscheid.

Bij gebrek aan een nieuwe regering is er in het parlement vandaag – en hoogstwaarschijnlijk ook de komende maanden – geen meerderheid of oppositie. De regering-De Croo is in zogenoemde lopende zaken en kan geen nieuwe beslissingen meer nemen.

"In het verleden hebben die periodes van lopende zaken voor een grote vrijheid in het parlement gezorgd", legt politicoloog Nicolas Bouteca (UGent) uit.

"Parlementsleden en partijen waren een beetje verlost van de klassieke dynamiek en er werden beslissingen genomen die er anders nooit waren gekomen. Partijen werkten samen aan een meerderheid om bepaalde wetten goed te keuren puur op basis van inhoud."

Tijdens de vorige periode van lopende zaken – in 2020 – keurde het parlement bijvoorbeeld een wetsvoorstel van Vooruit (toen nog SP.A), CD&V, Groen en de PVDA goed. De nieuwe wet hield in verandering van het pensioensysteem voor voormalige mijnwerkers in, een beslissing die honderden miljoenen kostte.

Ook nu maken parlementsleden gebruik van de politieke toestand om wetsvoorstellen (opnieuw) onder de aandacht te brengen. Vorige week herlanceerde Theo Francken (N-VA) zijn voorstel om de Belgische nationaliteitswet te verstrengen.

Op de agenda staan vandaag ook voorstellen over de partijfinanciering, het boycotten van Israël en de automatische loonindexering. Al gaat het voorlopig nog maar over zogenoemde inoverwegingnemingen, een vroeg stadium in het parlementair proces.

"In principe had er ook deze keer meer parlementaire vrijheid kunnen zijn, maar ik denk niet dat er veel beslist zal worden", aldus Bouteca.

De partijen die onderhandelen over een federale regering – N-VA, Vooruit, CD&V, Les Engagés en MR – hebben daarover afspraken. Het staat elk parlementslid vrij om voorstellen in te dienen, maar de partijen willen het elkaar ook niet te moeilijk maken. Ze kwamen overeen dat hun parlementsleden geen wetten mee zullen goedkeuren die impact hebben op de begroting. De beweegruimte is daarmee minimaal: bijna elke maatregel kost geld of brengt geld op.

"Men maakt afspraken alsof de regering al gevormd is. De Arizona-coalitie hangt in de lucht. Daardoor zit die meerderheid versus oppositiedynamiek nu al in het parlement", vindt Bouteca. "Tijdens regeringsonderhandelingen in het verleden was het veel minder duidelijk wat de uiteindelijke coalitie zou worden, er konden dus geen afspraken gemaakt worden zoals nu."

In principe heeft het parlement dus wel de ruimte om op eigen houtje dingen te beslissen over kwesties waar geen geld mee gemoeid is. Dat laat de deur open om het debat te voeren over ethische thema’s.

Over onderwerpen als euthanasie en abortus is het veel moeilijker afspraken maken. Partijen verdedigen er al jaren hun standpunt over en voerden er in het voorjaar fors campagne mee. Vooruit pleit voor een versoepeling van de abortuswetgeving, CD&V is tegen. Vooruit verweet de christendemocraten op sociale media fors "vrouwenrechten te blokkeren".

"De socialisten hebben daar stevig campagne op gevoerd dat ze het niet kunnen maken om daar niet op mee te stemmen", legt Bouteca uit. Dat weet ook de oppositie. PS, PVDA, Open VLD en Groen-Ecolo zijn ook voorstander van een versoepeling en zetten het thema op de agenda.

"Enkel N-VA, CD&V en Vlaams Belang zijn tegen, dus als je telt, is er een meerderheid", voerde Petra De Sutter (Groen) de druk gisteren op in De Ochtend. "Dit zijn geen politieke spelletjes. Het is tijd om het parlement haar werk te laten doen. Er is al jaren een meerderheid hiervoor in het parlement."

De eerste stap richting een wetswijziging werd gisteren al genomen. De commissie justitie besliste om het wetsvoorstel vanaf volgende week officieel te bespreken.

Ook Open VLD waagt zijn kans. De liberalen willen vandaag in het parlement stemmen over de urgente behandeling van hun wetsvoorstel om de euthanasieregels te versoepelen voor mensen met dementie.

Toch lijkt de kans klein dat de dossiers echt in beweging komen in het parlement. De weg richting een wetswijziging is lang. En de mogelijkheden om dat proces te vertragen zijn uitgebreid.

N-VA, CD&V en Vlaams Belang hebben genoeg parlementsleden om een zogenoemde blokkeringsminderheid te vormen op het abortusdossier. Ze kunnen een amendement indienen op een mogelijke nieuwe wet en daarbij advies vragen aan de Raad van State. Door zo’n advies te vragen, worden de behandeling en stemming telkens uitgesteld.

CD&V en N-VA hoeven dus niet te vrezen dat een versoepeling er komt zonder hun goedkeuring. Vooruit, MR en Les Engagés kunnen dan weer mee voor de versoepeling stemmen zonder de vrees dat ze hun toekomstige coalitiepartners zo echt in de problemen brengen. Een echte stresstest hoeft de toekomstige regering in het parlement dus niet te vrezen.

"Veel van wat je in het parlement gaat zien zal toch ook voor een deel campagne zijn voor de komende gemeenteraadsverkiezingen", denkt Bouteca.

"Zowel bij de voorstellen die leden van de toekomstige meerderheid zelf indienen, maar geen kans op slagen hebben als bij de oppositie die de andere partijen onder druk probeert te zetten."