Alcohol- en cannabisgebruik daalt, maar slaapmedicatie piekt: jongeren zoeken vooral rust, geen roes

Het gebruik van slaap- en kalmeermiddelen bij jongeren neemt langzaam maar zeker wel toe. Meer dan 16 procent van de jongeren nam er ooit. Bij jonge meisjes gaat het volgens de bevraging zelfs over 1 op de 5 die het afgelopen jaar een slaapmiddel nam.

Verontrustende cijfers, want die medicatie werkt heel verslavend. "We vermoeden dat angst en stress hier een grote rol spelen", zegt Katleen Peleman, directeur bij het VAD. "Jongeren kampen met heel wat stress, denk maar aan de examenperiode. Het gebruik van slaapmiddelen ligt in heel onze samenleving te hoog, het is zorgwekkend dat jongeren die trend volgen."

De slaapmiddelen waarover het hier gaat, zijn slaapmiddelen die enkel op voorschrift te verkrijgen zijn. Ligt de schuld dan bij de huisartsen die het te snel voorschrijven? "Het probleem lijkt ons vooral de grote verpakkingen, waardoor heel wat huishoudens in de medicijnkast thuis zware slaapmiddelen hebben liggen", zegt Peleman.

"Op die manier kunnen ze makkelijker doorgegeven worden, zonder tussenkomst van een arts", gaat ze voort. "We moeten daar met heel de samenleving voorzichtiger mee omgaan."

Slaapmedicatie zit dan wel in de lift, het alcoholgebruik is fors gedaald. Jongeren drinken almaar later alcohol en ook steeds minder. Het gebruik van alcohol is de afgelopen 10 jaar duidelijk gedaald: in 2011 dronk 68 procent van de leerlingen ooit alcohol. In 2022 gaat het nog over 48 procent. Ongeveer 1 op de 5 leerlingen zei in 2011 regelmatig alcohol te drinken. In 2022 gaat het nog over 1 op de 10 leerlingen.

De voornaamste reden om geen alcohol te drinken is volgens jongeren omdat ze het niet nodig hebben. Maar ook hun eigen gezondheid staat in de top 5. "We zien daarin een algemene tendens in de samenleving: mensen zijn meer bezig met hun gezondheid, niet enkel lichamelijk, maar ook geestelijk", zegt Peleman.

"We hebben de indruk dat de coronacrisis het bewustzijn vergroot heeft door de kwetsbaarheid van onze gezondheid bloot te leggen", gaat Peleman voort. "Ook jongeren beseffen het belang van een goede gezondheid."

Ondanks deze positieve evolutie mag het alcoholgebruik van jongeren niet geminimaliseerd worden. Zo zitten er in een klas met 20 leerlingen van 17-18 jaar oud 5 à 6 leerlingen die wekelijks tot zelfs dagelijks alcohol drinken.

Bovendien heeft bijna een kwart van de jongeren ooit al aan bingedrinken gedaan. Bijna 6 op de 10 jongeren die het laatste jaar alcohol dronken, hadden daar een slechte ervaring mee. Dat wordt ook als een reden aangegeven om minder te drinken. "Jongeren voelen de risico’s van alcohol, zoals ruzies met vrienden", zegt Peleman. "Dat willen ze niet meer."

Ook het cannabisgebruik daalde heel sterk. Terwijl in 2011 nog 17 procent van de leerlingen ooit cannabis gebruikt had, is dat nu 9 procent. Het voorbije jaar gebruikte 6 procent van de leerlingen cannabis, 1 procent gebruikt het regelmatig.

De duidelijke daling tekende zich vooral na 2018 - 2019 af en valt dus samen met de coronabeperkingen, waardoor de jongeren het gevoel hadden moeilijker aan cannabis te geraken. Ook hier geven jongeren aan cannabis links te laten liggen, omdat ze weten dat het gevaarlijk is en slecht voor hun gezondheid.

Sinds 1 september zijn de regels voor kansspelen strenger. Er is een leeftijdslimiet van 21 jaar, behalve voor de loterijspelen en krasloten van de Nationale Loterij, waar de minimumleeftijd op 18 ligt. Maar ook 1 op de 4 minderjarigen geeft aan al ooit gegokt te hebben voor geld.

De krasloten van de Nationale Loterij zijn het populairste bij jongeren: bijna 1 op de 3 jongeren heeft ooit een kraslot gekocht. Het is vooral de jongste leeftijdsgroep van 12 tot 14 jaar die het meeste krasbiljetten koopt.

Daarna volgen spelen op de lotto (15,7 procent) en sportweddenschappen (12,4 procent). Pokeren voor geld (4,7 procent) en andere casinospelen dan poker (5,3 procent) zijn duidelijk minder populair.

Hoewel er elk jaar minder gegokt wordt, maakt het VAD zich zorgen. "Kraslotjes zijn niet zo onschuldig, zeker niet omdat het grote online-aanbod van de Nationale Loterij heel erg gericht is op jonge mensen met allerlei leuke figuurtjes, schattige diertjes. En de snelheid van die online-producten ligt hoog", zegt Peleman. "Het is een duidelijke opstap naar gokken, met alle kenmerken die daarbij horen: de snelheid, de verleiding en de beloftes van grote winsten."

Volgens de Nationale Loterij hebben jongeren geen toegang tot het online spelplatform: "Enkel meerderjarigen kunnen met controle via het rijksregisternummer toegang krijgen. Daarnaast worden verkopers in retail regelmatig gesensibiliseerd en gecontroleerd. Jaarlijks organiseren wij 1.600 mystery shoppings via een onafhankelijk en gespecialiseerd bureau om te controleren dat onze producten niet aan minderjarigen worden verkocht."