Nu Amazon telewerk terugschroeft: waarom ook bij ons bedrijven met thuiswerk blijven worstelen

Een tegenbeweging, dat merkt Hendrik Delagrange wel op bij veel Vlaamse bedrijven als het gaat over telewerk. Delagrange volgt die trends nauw op de voet als onderzoeker bij de Stichting Innovatie & Arbeid van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV). "Je voelt dat veel bedrijven het wat veel vinden of vonden, die opstoot van telewerk die we zagen tijdens corona. Het vele telewerk kwam de interactie op de werkvloer niet ten goede."

Toch ziet hij hier weinig of geen organisaties die zo drastisch als bij Amazon de klok terugdraaien. "Maar ik ken dan ook weinig of geen organisaties die hun medewerkers fulltime telewerk aanbieden. Dat zou ook geen goed idee zijn: zo creëer je 'externe' medewerkers binnen je eigen bedrijf. Dus in onze contreien betekent de mogelijkheid tot telewerk meestal 'enkele dagen per week'."

Cijfers die Statbel, de statistische dienst van de federale overheid, in het voorjaar publiceerde, tonen dat ook. In 2019, net voor de coronacrisis, werkte 18,9 procent van de Belgische loontrekkenden "soms of regelmatig" van thuis uit. In 2021 was dat al het dubbele, 37,9 procent. Nadien zakte dat aandeel wat, maar niet dramatisch. Vorig jaar werkte toch nog altijd een derde van de loontrekkenden geregeld van thuis.

Wie vandaag het meeste thuiswerkt? Vooral hooggeschoolden: in 2023 werkte 53 procent van de hooggeschoolde loontrekkenden soms of gewoonlijk thuis. Bij midden- en laaggeschoolden bedroeg dat percentage respectievelijk 13,8 procent en 4,9 procent. Thuiswerk is het meest ingeburgerd in de ICT-sector en de financiële sector.

Bedrijven willen over het algemeen publiekelijk weinig kwijt over hun thuiswerkbeleid. "Enerzijds maakt het vaak deel uit van het pakket aan loon en voordelen dat ze hun werknemers willen aanbieden", zegt Delagrange. "En je weet: over verloning heerst er bij ons sowieso heel wat discretie."

"Anderzijds merken veel bedrijven zelf dat hun telewerkbeleid nog volop in beweging is. Ze zijn vaak nog aan het zoeken wat het best werkt. Met publieke verklaringen daarover zouden ze zich dan te veel vastzetten."

Dus ondanks de grote verschillen met de Amerikaanse situatie vindt Delagrange de argumentatie van Amazon-CEO Andy Jassy niet bijster verrassend.

"Bedrijven merken ook hier dat overleg en communicatie moeilijker is bij meer thuiswerk. En hoe doe je dan aan kennisoverdracht tussen je medewerkers? In dat opzicht is telewerk nog erg pril: veel bedrijven zijn er nog niet uit hoe ze dat precies kunnen managen."

Hij ziet ook dat nieuwe en jonge werknemers in eerste instantie liever niet te vaak thuiswerken. "Voor hen maakt dat het veel moeilijker om snel te kunnen oppikken hoe de dingen worden aangepakt binnen het bedrijf, wat de bedrijfscultuur is en natuurlijk hoe de job technisch precies moet worden uitgevoerd."

Dat bevestigt Joni Delanoeije, onderzoekster Work and Organisation Studies aan de KU Leuven. "Werknemers die pas gestart zijn, hebben er op de werkvloer heel veel aan om van anderen te leren. Bij hen is die uitwisseling zeker noodzakelijk. Maar onderzoek bevestigt niet dat je daarvoor voltijds op de werkvloer aanwezig moet zijn. Maar een zekere mate van aanwezigheid is daarvoor wel nodig."

Amazon-topman Jassy oppert dat het ook de bedrijfscultuur ten goede komt om op kantoor te werken. "Ik denk dat we allemaal aanvoelen dat je op het vlak van cultuur en sfeer dingen kunt bewerkstelligen als je mensen samenbrengt", geeft Delanoeije toe.

"Dat is veel moeilijker via online meetings. Maar wat is werksfeer? Dat kan ook zijn dat je je medewerkers de ruimte gunt om zelfstandig te werken en dan op afgesproken momenten samen te komen. Als je mensen verplicht om voltijds samen te komen, zit je misschien meer met een cultuur die medewerkers druk oplegt."

En wat met de uitwisseling van ideeën op de werkvloer? "Het klopt dat dat beter gaat als je samenzit. Maar mensen moeten wel de ruimte krijgen om tot ideeën te komen", aldus nog Delanoeije. "Wanneer je mensen voltijds laat samenwerken, boet je wellicht wat in op die ruimte."

Toch blijft de optie om af en toe te kunnen telewerken op deze krappe arbeidsmarkt een goed argument bij de rekrutering, weet Delagrange. "Die vraag van werknemers is er dus zeker. En bedrijven gebruiken het ook om bestaande medewerkers te kunnen houden en hen meer flexibiliteit te kunnen bieden."

Ook Delanoeije waarschuwt dat bedrijven niet mogen voorbijgaan aan de voordelen van telewerken. "Internationaal onderzoek wijst uit dat de voordelen net schuilen in die balans tussen autonomie en ideeënuitwisseling op kantoor. Amazon lijkt ook het nadeel van kantoorwerk te vergeten: het idee dat werknemers hebben dat het wordt opgelegd en dat ze weinig ruimte krijgen om zelfstandig te werken. Dat is wellicht een valkuil."