"We zijn allemaal gemaakt van sterrenstof": het is een cliché dat iedereen wel al eens hoorde vallen. Zelfs Joni Mitchell zingt erover in haar hit 'Woodstock'. Maar klopt het ook? En hoe kan dat? Conny Aerts, sterrenkundige aan de KU Leuven, legt het voor je uit.
Ja, we zijn écht allemaal gemaakt uit sterrenstof (en dat zit zo in elkaar)
Het klinkt misschien als een fabeltje, maar we zijn wel degelijk allemaal gemaakt uit sterrenstof. De stoel waarop je zit, de koffie die je drinkt, de smartphone in je hand of broekzak en ook de ogen waarmee je dit leest: het zat allemaal ooit in een ster.
"Bij het ontstaan van het heelal waren er maar 2 chemische elementen: waterstof en helium", legt Conny Aerts, sterrenkundige aan de KU Leuven, uit in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. "Alle chemische elementen die we kennen uit de tabel van Mendelejev, behalve waterstof en helium, zijn gemaakt door de sterren."
Sterrenfabriekjes
Maar hoe krijgen de sterren dat voor elkaar? "Dankzij kernfusie maken ze elementen aan", zegt Aerts. Dat is het omzetten van het ene materiaal naar het andere, en vereist een enorme druk en temperatuur.
Sterren doen dit om weerwoord te bieden aan de gravitatiekracht. Die oefent een binnenwaartse druk uit op de ster. Door aan kernfusie te doen, stabiliseert de ster die druk. Ook de zon, de ster die het dichtst bij onze aarde staat, is nu bezig met die 'elementproductie'.
Ja, we bestaan écht allemaal uit sterrenstof
"In het heelal worden sterren geboren, leven ze hun leven, en sterven. Als ze sterven, dan geven ze alle materialen die ze in hun binnenste gemaakt hebben, terug aan de melkweg waartoe ze behoren."
Het is ook uit dat materiaal dat vervolgens nieuwe sterren geboren kunnen worden. "Sterren en planeten worden geboren wanneer er grote wolken van gas en stof in elkaar klappen. Ook de zon heeft dat proces ondergaan bij haar geboorte. De planeten zijn dan gevormd uit het overschot dat niet in de zon terechtgekomen is", geeft Aerts mee.
De kleinste bouwsteentjes van ons lichaam en van alles wat we hier hebben op aarde, zijn miljarden jaren geleden gemaakt
Conny Aerts, sterrenkundige
Hoe een ster aan zijn einde komt, is trouwens afhankelijk van de massa van het hemellichaam. De lichtere sterren doven langzaam uit en sterven dus 'een stille dood'. "De zon is zo'n rustige ster die zachtjes gaat uitdijen, en al haar materiaal in een sterrenwind op ons af zal sturen."
De zwaardere sterren daarentegen komen aan hun einde met een spectaculaire explosie. Tijdens zo'n 'supernova' wordt het materiaal de ruimte ingeslingerd.
Een andere kijk
Alles hier op aarde, zat dus ooit in een ster die - zij het op rustige of explosieve wijze - tot zijn einde kwam. "Er zijn miljarden sterren in een sterrenstelsel zoals de melkweg, en er zijn ook miljarden melkwegen. De productie van die elementen gaat allemaal door in het binnenste van de sterren."
"De kleinste bouwsteentjes van ons lichaam, en van alles wat we hier hebben op aarde, zijn dus miljarden jaren geleden gemaakt", zegt Aerts. "In ons lichaam zit veel waterstof, koolstof, zuurstof… allerlei chemische elementen. Die zijn effectief allemaal gemaakt door de sterren, dus we mogen de sterrenhemel heel dankbaar zijn."
"We are stardust, we are golden", zingt Joni Mitchell in het refrein van haar hit 'Woodstock'. Dat alle mensen gemaakt zijn van sterrenstof, is niet enkel een poëtische uitspatting van de zangeres. Je mag die woorden letterlijk nemen, en nu weet je ook waarom.
Luister: Joni Mitchell heeft het helemaal bij het rechte eind in 'Woodstock'
