Mag Oekraïne Rusland binnenkort bestoken met westerse langeafstandsraketten? En wat heeft het daarbij te winnen?

Voor een goed begrip: Oekraïne zet al westerse wapens in op Russisch grondgebied. In Koersk bijvoorbeeld, oogluikend toegestaan door het Westen. Maar het kreeg eerder dit jaar ook al de toestemming van de Verenigde Staten om Amerikaanse ballistische raketten (de ATACMS) te gebruiken om doelwitten in de Russische grensregio Belgorod aan te vallen.

Vanuit Belgorod vinden geregeld aanvallen op de Oekraïense regio Charkiv plaats. De Amerikaanse raketten moeten dat mee helpen voorkomen. Maar de inzet ervan blijft daar, op vraag van de Amerikanen, beperkt tot een korte afstand, enkele tientallen kilometers voorbij de grens.

Oekraïne wil echter veel dieper in Rusland toeslaan. Het Westen stond lange tijd op de rem, maar daar lijkt nu verandering in te komen. Er wordt verwacht dat Biden en Starmer het eens zullen worden om Oekraïne de toestemming te geven om daarvoor westerse langeafstandsraketten te gebruiken.

Wellicht zal die toestemming in het geheim gebeuren en zullen ze er niet openlijk over communiceren. Mogelijk komt de buitenwereld het pas te weten als de eerste raket effectief is gebruikt.

Bovendien zullen het allicht geen Amerikaanse raketten zijn. Het zou in de eerste plaats om de Brits-Franse Storm Shadows gaan (in Frankrijk Scalp-EG's genoemd), kruisraketten met een maximaal bereik van 250 kilometer, die vanuit de lucht afgevuurd worden.

Het Verenigd Koninkrijk liet eerder al verstaan dat het Oekraïne de toestemming wil geven om met die raketten doelen dieper in Rusland te viseren. Dat Oekraïne dat nog niet gedaan heeft, komt mogelijk doordat de raketten Amerikaanse onderdelen bevatten of met Amerikaanse technologie bestuurd worden, waardoor er ook Amerikaanse toestemming nodig is.

Maar de Britse premier Starmer benadrukt dat zijn land vooral de expliciete toestemming van de VS wil om blijk te geven van een gemeenschappelijke strategie met de VS en Frankrijk. 

Voor het gebruik van de Amerikaanse ATACMS zou de Amerikaanse regering het nog te vroeg vinden. Naar verluidt is er daarover onenigheid binnen de regering. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zou voorstander zijn, het ministerie van Defensie en de inlichtingendiensten zouden terughoudender zijn.

Oekraïne ijvert er al lang voor om de Amerikaanse ATACMS en de Brits-Franse Storm Shadows dieper in Rusland te mogen inzetten. Oekraïne wil er luchtmachtbasissen mee bestoken waar Russische bommenwerpers opstijgen om luchtaanvallen op Oekraïense steden uit te voeren, maar evengoed munitie- en brandstofdepots en andere militaire infrastructuur vernietigen.

Het Oekraïense leger doet dat nu al, tot honderden kilometers van de grens, maar gebruikt daarvoor hoofdzakelijk drones. Hoewel die al meerdere doelen geraakt en vernietigd hebben, vliegen ze trager dan kruis- of ballistische raketten en zijn ze makkelijker uit de lucht te schieten. De Storm Shadows zijn op dat vlak veel sneller en performanter, de impact van de aanvallen zal allicht groter zijn.

Toch zijn er ook heel wat bedenkingen te maken bij de inzet van deze langeafstandsraketten in Rusland. "Ik denk eigenlijk dat het voordeel dat Oekraïne eruit kan halen, niet zo fantastisch zal zijn", zegt Tom Simoens van de Koninklijke Militaire School.

Simoens wijst er op dat de Britse en Franse voorraden van dergelijke kruisraketten eigenlijk vrij beperkt zijn. "Naar mijn weten produceren ze die raketten op dit moment ook niet. Dus je moet niet denken dat Oekraïne nu plots honderden van die raketten op Rusland zal afschieten."

Ook de Amerikaanse minister van Defensie Lloyd Austin wees daar op. Hij betwijfelt dat het gebruik van de Amerikaanse of Brits-Franse raketten op Russisch grondgebied de oorlog in een andere plooi kan leggen, omdat er gewoon niet genoeg ATACMS of Storm Shadows zijn om de aanvallen vol te houden.

Ten tweede gaat het om de exportvariant van de Storm Shadows, die een maximaal bereik heeft van 250 kilometer. Het VK beschikt ook over Storm Shadows met een bereik van 450 km, maar die krijgt Oekraïne niet. Oekraïne zal ze ook niet overal ter hoogte van de Oekraïens-Russische grens kunnen inzetten, zegt Simoens, omdat ze niet boven bezet gebied durven vliegen. In veel gevallen hebben ze dus een korter bereik dan 250 km.

Rusland zal bovendien anticiperen - en doet dat eigenlijk nu al - door zijn gevechtsvliegtuigen verder van de Oekraïense grens te laten opstijgen, ver buiten het bereik van de westerse langeafstandsraketten. De Verenigde Staten wijzen erop dat de Oekraïense aanvallen op luchtmachtbasissen dan ook te weinig effect zullen hebben. Het grootste probleem waar de Oekraïners mee geconfronteerd worden, de verwoestende aanvallen met glijbommen op Oekraïense steden, zal hier volgens de VS niet mee opgelost worden. Want die vliegtuigen stijgen nu al op buiten het bereik van de raketten.

Simoens wijst er ook op dat de toestemming van de VS en het VK om de Storm Shadows te gebruiken "ook geen carte blanche is". "Dat is het nooit. Ik ben ervan overtuigd dat er bij elke aanval nog eens apart toestemming zal moeten worden gegeven."

Bovendien kan Rusland ze ook uit de lucht schieten. Niet elke Storm Shadow zal doel treffen. De Russische luchtafweer is aanzienlijk verbeterd en meer aangepast aan dit soort raketten, stelt hij.

Toch kan het gebruik van de westerse langeafstandsraketten Oekraïne zeker enig voordeel opleveren. Al was het maar de vernietiging van munitie-, wapen- en brandstofdepots, die door Rusland moeilijker te verplaatsen zijn dan zijn gevechtsvliegtuigen. Naar verluidt heeft Oekraïne het Westen een lijst doorgespeeld met enkele honderden mogelijke doelwitten binnen het bereik van de westerse raketten. Volgens Oekraïne is de vernietiging daarvan op zich al nuttig, omdat op die manier de Russische logistiek wordt verstoord.

Maar het tij van de oorlog keren, zullen de Oekraïners er niet mee kunnen doen. "Vorig jaar hadden ze misschien een verschil kunnen maken", zucht Simoens, "maar het is zoals altijd in deze oorlog: too little, too late".

Toch gebruikte de Russische president Vladimir Poetin opnieuw bijzonder dreigende taal in een reactie op het nieuws dat zo'n toestemming er zit aan te komen.

Poetin waarschuwde donderdag al dat wat hem betreft, in dat geval "de NAVO-landen, de Verenigde Staten en Europese landen, in oorlog zijn met Rusland". Want, zo redeneert hij, Oekraïne kan die raketten alleen inzetten met technische hulp en satellietgegevens van de NAVO. "In dat geval verandert de aard van het conflict en zullen we passende beslissingen nemen", waarschuwde de president.

Wat die dreigementen inhouden en of Poetin het deze keer meent, is heel moeilijk te zeggen. De Russische president heeft het al vaker over rode lijnen gehad, maar al heel de oorlog voltrekt zich hetzelfde patroon: het Westen twijfelt om bepaalde wapens te leveren omdat het vreest voor verdere escalatie, waarna het toch overstag gaat en blijkt dat Poetin daar eigenlijk weinig tegenover zet. Waardoor het Westen alsmaar meer toelaat.

Ook in Koersk zet Oekraïne westerse wapens in en het heeft ook al doelen op de Krim bestookt met westerse raketten, wat Rusland inmiddels als zijn eigen grondgebied beschouwt. Ook dat heeft niet tot een escalatie geleid. 

17 voormalige Amerikaanse ambassadeurs en generaals stellen daarom in een open brief aan de Amerikaanse regering dat de Verenigde Staten niet terughoudend zouden moeten zijn.

Ook de Oekraïense minister van Defensie Roestem Oemerov betoogt dat. "De inval in Koersk heeft aangetoond dat de rode lijnen van Rusland gewoon bluf waren en bedoeld waren om de westerse inspanningen om Oekraïne te helpen, te vertragen."

"Natuurlijk is het geen goed nieuws dat Poetin dit nu zegt", stelt Simoens, maar hij verwacht ook nu geen ernstige represailles. Hij wijst er ook op dat Poetin de NAVO steeds verwart met de NAVO-lidstaten. "Al deze wapenleveringen zijn bilaterale leveringen."

Ook Poetins uitleg over het gebruik van NAVO-technologie is onzinnig, stelt Simoens. "Oekraïne gebruikt al van meet af aan westerse technologie en satellietgegevens." Een bijkomend argument voor escalatie is het dus zeker niet.

Poetin heeft ook weinig recht van spreken, benadrukt Simoens. "Rusland gebruikt Iraanse en Noord-Koreaanse raketten die het door de internationale sancties eigenlijk nooit had mogen kopen. Rusland permitteert zich van alles en dreigt het Westen af. We gaan daar toch eens een antwoord op moeten bieden."