Hoe groot is agressieprobleem in onze gevangenissen? "Gewelddadige incidenten zijn er zeldzaam"

Aagje Van Maerrem werkt al 24 jaar met gedetineerden, waarvan 17 jaar voor de psychosociale dienst. "We waren allemaal in shock toen we het nieuws van de collega in Antwerpen vernamen. Een incident van deze omvang is zeer ingrijpend, en we leven enorm mee met de collega in Antwerpen", vertelt ze in De Ochtend op Radio 1. 

Zulke incidenten zijn volgens Van Maerrem gelukkig wel zeldzaam. "We hebben wel al een paar keer meegemaakt dat iemand agressief is, omdat we slecht nieuws moeten brengen, maar zulke incidenten komen gelukkig toch niet vaak voor." Zelf kreeg Van Maerrem in al die jaren dat ze in de sector actief is 1 keer te maken met zware fysieke agressie.

Dat zulke incidenten, zoals de aanval in de gevangenis van Antwerpen, eerder zeldzaam zijn, bevestigt ook doctoraatsstudent Lorenz Pardon in de podcast Het Kwartier. Pardon doet onderzoek naar de werkomstandigheden van penitentiair personeel.

"De perceptie is dat er altijd geweld is in de gevangenis. Dat is zeker niet waar. De dagelijkse werking van een inrichting is bijna incidentloos. En dat is te danken aan het personeel, dat daarvoor zorgt." 

"Het risico bij een gevangenis zit vooral bij het feit dat daar heel lokaal veel mensen op dezelfde plaats zitten, tegen hun wil. Alles moet ook via een dagelijkse routine verlopen, waar de gedetineerden zich aan moeten houden. En daar komen dan veel spanningen uit voort." 

Het is volgens Lorenz onmogelijk om die incidenten en spanningen volledig te vermijden. "We zitten in een context waar mensen tegen hun wil worden vastgehouden en waar heel veel maatregelen zijn. Als alles voor jou gecontroleerd wordt, en je autonomie en beslissingsruimte worden gereduceerd tot een absoluut minimum, dan mogen we niet verwachten dat daar geen incidenten uit voorkomen." 

Toch zijn er gevangenissen waar er vaker incidenten zijn, zegt Pardon. "Dikwijls zijn dat inrichtingen die iets groter zijn of waar er overbevolking is, waar de faciliteiten ondermaats zijn of waar er een personeelstekort is."

In arresthuizen, waar mensen in voorlopige hechtenis zitten en waar er dus meer verloop is, zouden er volgens Pardon meer incidenten kunnen zijn. Dat komt omdat die arresthuizen geen mensen kunnen weigeren. De gevangenis in Antwerpen is zo'n arresthuis. 

Psycholoog Van Maerrem bevestigt dat die overbevolking inderdaad tot heel wat frustratie leidt bij de gedetineerden zelf. "Persoonlijk kijk ik dan ook naar de hulpverlening buiten. Er zijn overal heel lange wachtlijsten, als ze al bereid zijn om ons publiek te aanvaarden in hun voorziening." 

"Als gedetineerden nergens naartoe kunnen of geen hulp kunnen krijgen buiten de muren, betekent dat dat ze langer in detentie moeten blijven. Dat leidt opnieuw tot frustratie. En dan staan wij op de eerste rij, want wij zijn de mensen die hen moeten vertellen dat de instelling hen geweigerd heeft of dat ze op een lange wachtlijst staan. Dat zijn heel moeilijke gesprekken." 

Toch twijfelt Van Maerrem geen seconde wanneer we haar vragen of ze haar werk nog graag doet. "Ik vind het nog altijd de meest fantastische job die er bestaat", vertelt ze. 

"Het geeft veel voldoening als je mensen toch terug op het juiste spoort krijgt. Voor die gedetineerden betekent dat ook heel veel. En naar de maatschappij toe vind ik ook dat ik zo mijn steentje kan bijdragen voor een veiligere samenleving. Dus ik ga nog iedere dag fluitend naar mijn werk."