Koning Boudewijn dreigde met troonsafstand tijdens abortuskwestie: Johny Vansevenant duikt in 35 jaar politiek in 'De strijd om de macht'

Van 1988 tot 2024: in zijn lange carrière bij BRT, BRTN en VRT stond Johny Vansevenant op de eerste rij bij heel wat belangrijke gebeurtenissen in de vaderlandse politiek. Hij heeft daarover gepraat met een hele reeks politieke tenoren en hun getuigenis opgetekend in zijn boek.

Onder meer Herman Van Rompuy (CVP/CD&V), Yves Leterme (CD&V), Willy Claes (SP/Vooruit), Louis Tobback (SP/Vooruit), Guy Verhofstadt (PVV/Open VLD), Bart De Wever (N-VA) en Jos Geysels (Agalev) blikken samen met hem terug op het politieke gewoel waarin zij een grote rol hebben gespeeld.

Er waren de wisselende politieke allianties, de politieke vriend- en vijandschappen en de vele moeizame regeringsvormingen, maar de zogenoemde mini-koningscrisis in 1990 was wellicht de meest markante gebeurtenis.

Koning Boudewijn weigerde toen het zogenoemde 'wetsvoorstel betreffende de zwangerschapsafbreking' te ondertekenen. Dat was er gekomen op initiatief van de senatoren Roger Lallemand (PS) en Lucienne Herman-Michielsens (PVV) en was goedgekeurd met een wisselmeerderheid.

Als vicepremier was Willy Claes (SP) een van de leidende politieke figuren in de regering-Martens die de koning probeerde te overtuigen om de abortuswet toch maar te ondertekenen. "Ik had een heel goede verhouding met hem", vertelt hij aan Johny Vansevenant. "Ik kon dus zeer openlijk met hem spreken en dat deed hij ook met mij."

Maar de poging van Claes zou de koning niet van mening doen veranderen. "En al breng jij hier seffens de paus, ik zal op mijn standpunt blijven", zei hij tegen Claes. "Het is voor mij als gelovige totaal onverenigbaar met wat jullie willen. Dus dring niet aan. Het is neen."

Ook de opmerking van de vicepremier dat hij als koning het onderscheid moest kunnen maken tussen zijn overtuiging als persoon en zijn houding als staatshoofd maakte weinig indruk. "Hij zei me: "In dat geval blijft het neen. Ik zeg u dus: ik ben bereid troonsafstand te doen'." Voor Willy Claes was dat laatste totaal ondenkbaar.

Nog volgens Claes benadrukte koning Boudewijn dat zijn weigering om de abortuswet te ondertekenen niets te maken had met koningin Fabiola. "Dit heeft niks te maken met de overtuiging van de koningin. Ik spreek hier in mijn naam. Als gelovige is het neen", vertelde de koning nog aan hem. Zowel koning Boudewijn als koningin Fabiola stonden bekend om hun streng katholiek geloof.

Hoe dan ook moesten de topministers een oplossing zien uit te dokteren. "Samen met de premier en de vicepremiers zat ook de secretaris van de ministerraad, professor Alen, mee aan tafel", vertelt Willy Claes. "Het is Alen die de aanzet tot de oplossing heeft gegeven."

Nadat de regering een oplossing had uitgewerkt, werd de brief van Boudewijn aan de regering waarin hij meedeelde dat hij omwille van morele wroeging zich er niet toe kon brengen het wetsvoorstel te ondertekenen, voorgelezen in de Kamer.

Als de koning in de onmogelijkheid verkeert om te regeren, bepaalt de Grondwet dat de ministerraad bevoegd is. Na de bekrachtiging van de wet door de ministerraad stelden Kamer en Senaat bij stemming vast dat de koning weer in de mogelijkheid was om te regeren.

"Na de grondwettelijke procedure waarbij de koning zich zeer kort tussen haakjes liet plaatsen, was een deel van onze traditionele aanhang ontgoocheld", vertelt Herman Van Rompuy aan Vansevenant. "Ze vonden dat de koning moediger was geweest dan de CVP."

De abortusstorm ging vrij snel weer liggen. "Maar die episode werd vlug vergeten omdat ze politiek 'goed' was verlopen", aldus Van Rompuy. "Dat gaat altijd zo als een ramp is vermeden. De dag nadien herneemt de 'business as usual'."