Het lot van de Oegandese marathonloopster Rebecca Cheptegei, die vermoord werd door haar ex-partner, is geen alleenstaand geval. Ook verschillende Keniaanse loopsters werden de voorbije jaren aangevallen door hun (ex-)partners. Dat vrouwen er een eigen leven opeisen, en daarbij soms veel geld verdienen, kunnen sommige mannen er niet verkroppen.
Na zoveelste moord op Afrikaanse atlete: "Vrouw die zelf inkomen verdient, druist in tegen eergevoel van sommige mannen"
De Oegandese marathonloopster Rebecca Cheptegei is overleden nadat haar ex-partner haar zondag in brand had gestoken in het bijzijn van 2 van haar dochters. Ze zouden ruzie gehad hebben over een stuk land waarop het huis stond waarin ze woonden. Cheptegei nam afgelopen zomer nog deel aan de Olympische Spelen in Parijs. Hoewel ze Oegandese is, woonde en trainde ze in Kenia.
"De mensen zijn er erg boos om", aldus Andrea Dijkstra, correspondent in Kenia voor de Nederlandse kranten Trouw en Financieel Dagblad. "Wat er gebeurd is, is gruwelijk, en het is ook niet de eerste keer", zegt ze in De Wereld Vandaag op Radio 1.
Mannen zien geld in succesvolle atlete
"In de hardloopwereld zijn er best veel gevallen. In 2021 werd de Keniaanse hardloopster Agnes Tirop doodgestoken door haar man ." Zij had toen net een wereldrecord gevestigd in de 10 kilometer op de weg.
"En in 2022 werd Damares Mutua gewurgd (zij was in Kenia geboren maar kwam uit voor Bahrein, red.). Gelukkig gaat het niet altijd tot de dood, maar het komt er wel vaak tot geweld."
"Dat komt doordat de meeste atleten in Kenia, maar ook in Oeganda, van heel arme afkomst zijn. Met hardlopen en marathons kan je enorm veel geld verdienen. Mannen zien die vrouwelijke atleten daardoor soms ook als een kans op financieel gewin of een beter leven. Ze willen heel graag hun coach of zelfs hun echtgenoot worden."
"Dat is natuurlijk niet altijd uit slechte wil, maar het zorgt wel voor spanning in een relatie. En als zo'n vrouw dan besluit dat ze wil vertrekken - ook Cheptegei zou haar partner net hebben verlaten - leidt dat tot ernstige problemen en soms zelfs extreem geweld."
Olympische atlete uit Oeganda bezwijkt aan verwondingen nadat ze door haar vriend in brand was gestoken
De engelen van Tirop
Verschillende Keniaanse atleten stellen nu ook aan de kaak dat het niet om een geïsoleerd geval gaat, zegt correspondente Elles van Gelder vanuit Kaapstad in Zuid-Afrika. "Volgens de familie van Agnes Tirop ging de ruzie bij haar moord ook om geld. Haar man is toen aangeklaagd voor moord, maar nog steeds niet voor de rechter verschenen", aldus Van Gelder in VRT NWS Laat.
Een groep Keniaanse hardloopsters heeft nu een organisatie opgericht ter nagedachtenis van Tirop, Tirop's Angels ('Tirops engelen'). "Die organisatie moet jonge hardloopsters bewust maken van huiselijk geweld en zeggen: wij zijn er voor jullie. Zij hebben ook al verschillende andere zaken aanhangig gemaakt bij Keniaanse rechtbanken, zij het niet voor moord maar voor mishandeling."
Mannen komen ermee weg
Maar het probleem gaat breder dan enkel geweld tegen sportsters, zegt Van Gelder. "De cijfers zijn torenhoog. 30 tot 40 procent van de vrouwen zegt te maken gehad te hebben met seksueel of fysiek misbruik door hun partner of hun man. Volgens onderzoek van Amnesty International werden alleen al tussen 2016 en 2023 500 vrouwen vermoord in Kenia."
"Begin dit jaar waren er in Kenia nog grote protesten van vrouwen die de straat opgingen tegen vrouwenmoord. Dat was naar aanleiding van een 20-jarige studente die in stukken gehakt teruggevonden was. Dat was ook weer zo'n gruwelijke moord."
Sommige Keniaanse mannen kunnen het niet verkroppen dat meer en meer vrouwen opklimmen in de samenleving, legt Dijkstra uit. "In Kenia, maar ook in de buurlanden, gaan vrouwen steeds vaker zelf werken. Zij krijgen een inkomen en bouwen een eigen leven op. Zij willen zelf hun leven bepalen. Bij sommige mannen druist dat in tegen hun gevoel. Zij zijn het gewend dat ze thuis alles mogen bepalen, ook wat hun vrouw wel of niet mag. Dat verandert nu."
"Uiteindelijk is het grootste probleem de rechtsgang in Kenia", vindt Van Gelder. "Heel veel daders worden niet bestraft of het duurt heel erg lang voor ze berecht worden. Mannen krijgen zo het signaal dat ze ermee weg kunnen komen."
Niet rekenen op de politici
Van de politiek moeten de Keniaanse vrouwen niet al te veel verwachten, vreest Dijkstra. "Ze hebben altijd mooie woorden dat het niet goed is en dat het moet stoppen. Maar ik heb nog geen belangrijke stappen gezien."
"Een aantal jaar geleden hebben ze wel de zogenaamde women representatives (vrouwenvertegenwoordigers, red.) ingevoerd. Daarmee willen ze vrouwen politiek een grotere rol geven in alle regio's. Maar sommige Kenianen doen daar heel smalend over. Die zeggen dat het vooral een kans is voor vrouwen om een postje te verwerven en corrupt te worden. Corruptie is hier helaas een groot probleem in de politiek."
"Het is alleszins niet zo dat die women representatives heel veel betekenen voor vrouwen. Het zijn meer de vrouwen zelf die ervoor knokken om hun positie te verbeteren."
