Hoe het massatoerisme inperken? "Beter wat minder vaak op reis gaan en langer op 1 bestemming blijven"

"Genoeg is genoeg!" Dat was de boodschap van een manifestatie die deze zomervakantie plaatsvond in Barcelona. Naar schatting 2.800 mensen kwamen er op straat om te protesteren tegen het massatoerisme. "We hebben niets tegen toerisme, maar wel tegen te veel toerisme", klonk het.

Ook in Malaga, in de Spaanse regio Andalusië, was er een grote demonstratie. "Malaga para vivir, no para sobrevivir" ("Malaga om te leven, niet om te overleven"), stond er daar op de spandoeken. Je ziet er ook stickers en graffiti met boodschappen als "antes esta era mi casa" ("dit was ooit mijn thuis") of het iets minder hoffelijke "a tu puta casa" ("naar huis, verdomme").

Bart Neuts, onderzoeker toerisme en economie aan de KU Leuven, is niet verbaasd over dit soort protesten. "Die waren er eind jaren 90 ook al af en toe. Nieuw is wel dat deze opstanden meer gepland en gestructureerd zijn", zegt hij in 'De wereld van Sofie' op Radio 1.

Nochtans zijn Barcelona, Malaga, maar bijvoorbeeld ook Venetië en de Canarische Eilanden, al zoveel jaren toeristische trekpleisters. Waarom is het probleem nu opeens zo opvallend?

Volgens Neuts heeft dat onder meer te maken met de huizencrisis. "Jongere mensen vinden er nog moeilijk toegang tot betaalbare woningen, zeker op plaatsen waar toerisme sterk aanwezig is. Want daar heb je ook nog eens zoveel airbnb's op de toeristische markt."

"Zeker in Spanje zie je daarom veel jongere mensen en huurdersverenigingen die beginnen te protesteren. Ze vinden dat er geen kansen meer zijn om een betaalbare woning te vinden in het centrum. De mensen moeten er uitwijken, al is toerisme zeker niet het enige probleem."

Beluister: toerisme-expert Bart Neuts over massatoerisme inperken 

Ook de coronapandemie zit er voor iets tussen. "Die leidde ertoe dat er enkele jaren geleden geen toerisme meer was, wat een sterk verschil is met nu. Tijdens de covidperiode is het idee geopperd om duurzamer op reis te gaan, maar daar is weinig van in huis gekomen."

Dat je in de Spaanse steden naast cultuur ook nog zon, zee en strand hebt, veroorzaakt ook iets vaker problemen. "De toeristen komen er naartoe om te drinken en te feesten, en dat zie je minder in Londen en Parijs."

"Ook de kostprijs van een vakantie speelt mee. Het is een stukje goedkoper om naar Spanje te gaan dan naar Parijs en Londen en dat trekt een ander type bezoeker aan. Het gaat dus niet alleen om het aantal toeristen, maar het is ook het gedrag van de toeristen dat meespeelt."

Wat kan helpen om de gemoederen te bedaren? "Als toerist zelf zou het niet slecht zijn om in plaats van vaker op reis te gaan, minder vaak te gaan en wat langer op een bepaalde bestemming te blijven", zegt Neuts.

"Je kan beter 1 bestemming diepgaander ervaren. Bij korte reizen is het namelijk vaak zo dat je enkel de hotspots bezoekt. Bij een weekendje Parijs zijn dat dan bijvoorbeeld het Louvre, de Champs-Élysées en de Eiffeltoren. Als je langer blijft, ga je andere elementen zien en de toeristische trekpleisters misschien 's avonds bezoeken wanneer de dagtoerist weg is."

"Je kan als toerist natuurlijk ook naar minder bezochte bestemmingen gaan. Dichtbij Venetië is er bijvoorbeeld Vicenza, waar ze graag meer toerisme zouden hebben. Het is ook een heel mooie stad."

Ook de toeristische trekpleisters kunnen zelf grenzen stellen. In Amsterdam mogen geen nieuwe hotels gebouwd worden bijvoorbeeld. "Het aantal hotelovernachtingen per jaar mag er ook niet boven de 20 miljoen uitkomen. Al is dat ook geen ideale oplossing, want mensen kunnen ook in Utrecht verblijven en met de trein naar Amsterdam gaan."

Neuts vermoedt trouwens dat de piek nog niet bereikt is. "Ik denk dat er nog een beetje meer groei zit aan te komen", zegt hij. 

"Qua aantallen zitten we in Europa net boven het niveau van 2019, er is een 'post-covid-recovery'. Maar voor andere werelddelen is dat nog niet zo. We zien hier nog altijd minder Chinese toeristen, en ook de Russische markt komt al verschillende jaren niet meer naar Europa."

"In India is er ook meer economische ontwikkeling. Zij zouden zich in de toekomst dus ook meer aangetrokken kunnen voelen tot Europese steden."

De kwestie heeft ook zijn voordelen, geeft Neuts aan. "Denk maar aan de economische impact. Als Europese steden hebben we al veel industrie verloren aan het buitenland. Maar toerisme is net een industrie waarin je de tewerkstelling niet verliest aan dat buitenland. Dat aspect mogen we ook niet vergeten. If not tourism, what else?"

In ieder geval: ondanks de protesten heeft Spanje nooit meer toeristen ontvangen dan dit jaar, meldt het Spaanse Bureau voor Statistiek. Tot nu toe hebben die toeristen al 71 miljard euro uitgegeven in het land.