De boeken van de week: in het spoor van de Bourgondiërs, Roma en Poolse grootouders  

Van Arras in Frankrijk over Brugge en Gent in Vlaanderen, tot Nijmegen in Nederland: overal kom je Bourgondiërs tegen. Bart Van Loo volgde het spoor van de vele Filipsen, Margaretha's, Karels en Maria's en verzamelde de plekken in een historische reisgids met de toepasselijke naam 'Stoute schoenen ' (uitgeverij De Bezige Bij).

Van Loo ontdekt de Bourgondische sporen niet alleen in ruïnes, kastelen, kunstobjecten en slagvelden, maar ook op onverwachte plekken. "In Gent bijvoorbeeld is er ergens - als je goed zoekt - nog een ingangspoort van het verdwenen Prinsenhof gewoon bij mensen thuis. Je kan daar nog een deel van de rondboog zien waar Filips de Stoute onze geschiedenis is binnengereden", vertelt hij in De Afspraak.

Van Loo hoopt dat veel lezers het Bourgondische ontstaansverhaal kunnen herkennen rondom hen.

In 2022 debuteert acteur en filmscenarist Angelo Tijssens als schrijver met het boek 'De randen'.  Sinds deze zomer ligt zijn tweede roman in de rekken. In ‘Het einde van de straat’ (uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts) hekelt Tijssens het verwachtingspatroon van een 'normaal' leven.

Een kunstschilder, pasgehuwd, trekt met zijn echtgenoot in het huis van zijn schoonouders. Het is een vrijstaande villa aan het einde van de straat, met oprit en kortgemaaide tuin.

"Een woonplaats ontworpen voor een gezin bestaande uit een mama, een papa en hun kinderen. Wanneer er twee mannen in zo’n huis gaan wonen, moeten zij zich aanpassen aan een norm die ze zelf niet hebben vormgegeven. De architectuur speelt hier een rol in de beeldvorming van hoe een gezin eruit moet zien”, licht Tijssens toe op Radio 1. 

Wat het begin van een spannend leven zou moeten zijn, blijkt al snel op een dood punt te stranden. Het spannende leven waar ze beiden van dromen blijft afwezig in hun dagelijkse realiteit. 

Tijdens een sleutelmoment in de roman wordt het hoofdpersonage op straat aangevallen, iets wat Tijssens zelf ook overkwam: “Ik ben het als queer persoon gewend mij ongemakkelijk te voelen op straat. Ik werd aangevallen terwijl ik op de tram stond te wachten. De dreiging voelde zo alledaags en 'niet-dreigend', wat ervoor zorgde dat het bij mij nog harder binnenkwam.”

Na 2 bestsellers - 'Mazzel tov' en 'Minjan' - over de orthodox-Joodse gemeenschap in ons land, komt Margot Vanderstraeten nu met een boek over de Roma. 

In 'Wij, Roma. Een zeldzaam bezoek aan een gesloten wereld ' (uitgeverij Pelckmans) mijdt Vanderstraeten de clichés niet. "Ik wilde niet romantiseren of criminaliseren", vertelt ze hierover op Radio 1.

Vanderstraeten dook in een wereld die ze zelf niet kende. Persoonlijke gesprekken met 99 Roma schetsen een portret van een heel diverse gemeenschap. Vaak verzwijgen middenklasse-Roma hun afkomst omdat de stigmatisering zo groot is.  Het doorbreken van het zwijgen hierover, zou volgens Vanderstraeten tot meer begrip in de samenleving kunnen leiden.

In 'Roadtrip naar Auschwitz' (uitgeverij Pelckmans) gaan 3 generaties vrouwen op zoek naar hun familieverleden in Polen: journaliste Evelien Rutten, haar 13-jarige dochter Hera en 2 tantes, de zussen van de overleden moeder van Rutten. Het boek (en podcast) is een ontroerend verslag van hoe een familie de trauma’s uit het verleden een plek geeft.

De Poolse grootouders van Rutten hebben allebei in nazi-concentratiekampen gezeten. "Mijn grootouders kenden elkaar niet voor de oorlog, ze woonden elk aan de andere kant van Polen. Mijn grootvader was bakker en smokkelde wapens tussen zijn broden. Mijn grootmoeder was getrouwd en had kinderen. Ze zat zelf niet bij het verzet, maar haar man wel. Hij werd voor haar ogen vermoord en zij werd opgepakt als wraakactie. Ze heeft haar 3 kinderen moeten achterlaten en het heeft 17 jaar geduurd voor ze een van hen terugzag", vertelt Rutten op Klara. 

Na de Tweede Wereldoorlog ontmoetten de twee elkaar in een kamp voor displaced persons in Duitsland. Toen Ruttens grootvader een aanbod kreeg om in de Belgische mijnen te komen werken, verhuisden ze naar Limburg. 

Met de hulp van historici en experts probeert Rutten de blinde vlekken in het verhaal van haar familie in te vullen. Het boek vertelt niet alleen de geschiedenis van Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar gaat ook over de erfelijkheid van trauma, de impact van een oorlog op de vele generaties die volgen, kortom, over hoe een oorlog niet ophoudt als hij voorbij is.

Rutten verwijst naar het honger-gen, geërfd van haar grootouders. "Ik heb heel lang te veel gegeten, een beetje het idee van stockeren: veel eten wanneer je eten kan. Ik heb lang niet geweten vanwaar het kwam, maar ik denk dat het iets met hen te maken heeft." 

Deze zomer is de Amerikaanse auteur, performer en filmmaker Miranda July met haar boek 'All fours' (uitgeverij De Bezige Bij) talk of the town. De New York Times noemde het boek "the first great perimenopause novel". Schrijfster Saskia De Coster las het zomerboek en vraagt zich af waarom het niet eerder werd geschreven.

Een vrouw in de premenopauze rijdt van Los Angeles naar New York. Ze beslist er een roadtrip van te maken, maar gooit haar plannen na een halve dag al overboord en checkt in in een motel.

"En dan gebeurt er tegelijk heel veel en heel weinig. Ze ziet een man die ze aantrekkelijk vindt. Je denkt: daar komt de affaire, maar het is niet zo eenvoudig. Er zijn heel veel fantasiën, lichamelijkheid, seks ook", vertelt De Coster op Radio 1. 

Ze - het personage krijgt geen naam in het boek - laat de motelkamer helemaal herinrichten tot a room of one’s own, naar Virginia Woolf: een plaats waar ze zich kan laten verwennen, bevrijd van alle verwachtingen als echtgenote en moeder.  

Volgens De Coster verwoordt het boek een feministisch standpunt van een vrouw in de premenopauze die het recht op een nieuw leven opeist. "Het is een boek waarvan je denkt: waarom bestond dit nog niet? En het gaat in tegen het beeld van de vrouw die als een soort monoliet door het leven gaat: je trouwt, je hebt een relatie ... ". 

Het verhaal leunt dicht aan bij het leven van de auteur zelf. Miranda July is getrouwd met een filmregisseur met wie ze een kind heeft. Haar relatie is geëvolueerd naar een samenstelling met all fours waartoe ook haar nieuwe partner behoort.  Samen zorgen ze voor het kind in een verrassende nieuwe opstelling.

"In het werk van July gaat het altijd over verbinding zoeken", licht De Coster toe. De titel verwijst ook naar het gelijknamige seksstandje.