Sommige cadeaubonnen zijn maar 6 maanden geldig, anderen kan je onbeperkt inwisselen. Wat zijn de regels? Er bestaat geen wet die zegt wat er wel en niet mag, alleen dat alle voorwaarden vooraf duidelijk moeten zijn. Een handelaar mag dus zelf bepalen hoelang een cadeaubon geldig blijft en waarvoor je hem al dan niet mag gebruiken.
Xavier Taveirne is jouw consumentenman. In het consumentenprogramma 'WinWin' op Radio2 geeft hij tips om je leven als consument slimmer en goedkoper te maken. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
Hoe lang moet een cadeaubon minstens geldig blijven?
Een handelaar mag zelf kiezen na welke periode een cadeaubon voor zijn zaak vervalt. Er bestaat geen wet die bepaalt hoe lang een cadeaukaart minstens geldig moet zijn. De wet zegt wel dat de termijn niet onredelijk kort mag zijn, maar zonder daar een specifieke termijn op te kleven. In de praktijk wordt er vaak een periode van minimaal 6 maanden toegepast.
Je moet als consument wél vooraf genoeg geïnformeerd worden over alle algemene voorwaarden die van toepassing zijn. Dus ook over de geldigheidsduur. Met andere woorden: vóór je een bon koopt, moet duidelijk zijn hoe lang die geldig zal blijven. Koop je de cadeaukaart aan, dan ga je daarmee akkoord.
Niet geldig tijdens de solden: dat mag
Het is belangrijk om vooraf te informeren naar alle algemene voorwaarden die van toepassing zijn op een cadeaubon. Ook die voorwaarden mag een handelaar zelf bepalen.
Zo kan een handelaar ervoor kiezen om het gebruik van de bon te beperken. In sommige winkels kan je niet met een cadeaucheque terecht tijdens de solden en vaak kan je het saldo ook niet inruilen voor geld. Een winkel mag er ook voor kiezen om cadeaubonnen enkel in de fysieke winkel te accepteren en niet in de webwinkel of omgekeerd. Als je een cadeaukaart koopt (of cadeau krijgt), accepteer je al die bepalingen, op voorwaarde dat de handelaar ze duidelijk heeft geformuleerd voor de aankoop.
Een vervaldatum op de cadeaukaart hoeft niet
Hoewel het voor de consument heel duidelijk moet zijn hoelang een cadeaubon precies geldig blijft, is het niet verplicht om de vervaldatum op de bon zelf te schrijven of te drukken. De geldigheidsduur mag even goed beschreven staan in de algemene voorwaarden. Volgens de wet moet de vervaldatum voor alle partijen - de handelaar én de klant dus - vooral duidelijk zijn.
Als je een bon koopt in de wetenschap dat je 2 jaar de tijd krijgt om het saldo op te gebruiken, maar er staat geen vervaldatum op de bon zelf, dan is dat juridisch gezien niet per se een probleem. Je kan dan je kassaticket of aankoopbewijs gebruiken om de vervaldatum te berekenen. Veel winkels houden ook zelf bij wanneer een bon is aangekocht. Je kan je dus ook informeren bij de handelaar zelf.
Dit kan weliswaar snel een grijze zone worden en voor discussies zorgen. Als er op geen enkele manier duidelijk is gemaakt hoe lang de bon geldig blijft, dan mag je die volgens de FOD Economie onbeperkt in de tijd gebruiken. Al is daar wel wat juridische onenigheid over. Sommige advocaten redeneren dat de bon dan 10 jaar na de aankoop automatisch vervalt, omdat dat de wettelijke verjaringstermijn voor contractuele verbintenissen is. Een cadeaubon aankopen, is zo'n verbintenis.
Levenslang geldig: "Geen goed idee"
Heel wat grote winkelketens verkopen cadeaubonnen zonder vervaldatum. Denk maar aan Gamma, IKEA, Zalando of Hema. In de algemene voorwaarden staat dan beschreven dat het saldo op je cadeaukaart nooit zal vervallen. Je kan dan ook 2, 5, of zelfs 10 jaar later aankopen met de cadeaukaart betalen.
Consumentenombudsman Pieter-Jan De Koning is geen voorstander van cadeaubonnen die eeuwig geldig blijven. "De kans dat je die bon dan zult vergeten te gebruiken, wordt groter en dan kan dat voor extra discussies en problemen zorgen. Ik vind een geldigheid van 2 jaar een redelijke termijn. Je zou alle cadeaubonnen ook in schijven moeten kunnen opgebruiken en telkens makkelijk te weten kunnen komen hoeveel geld je nog overhebt."
Wat als de handelaar failliet is?
Eerlijk? Dat is brute pech. Wanneer een handelaar failliet gaat, zal je het geld van ongebruikte cadeaubonnen bijna nooit terugzien. Wanneer het faillissement wordt uitgesproken, kan je je bij de curator (die handelt een faillissement af, red.) aanmelden als schuldeiser. Je hebt namelijk nog geld - het saldo van de cadeaukaart - te goed. Maar je bent niet alleen en in de praktijk sluit je vaak achteraan het rijtje van schuldeisers aan. De grotere schuldeisers worden eerst terugbetaald. Daardoor is de kans enorm klein dat jouw cadeaubon nog zal worden terugbetaald.
"Soms zien we dat bedrijven die op de rand van het faillissement staan, de laatste weken of maanden nog snel cadeaubonnen verkopen. Dat is enorm laakbaar", vindt de Consumentenombudsman. "Ik raad mensen aan om in zo'n geval meteen na het faillissement contact op te nemen met de curator en uit te leggen dat je bedrogen bent. In de hoop dat je zo misschien toch je geld nog kan recupereren." Of dat in de praktijk ook iets oplevert, is een andere zaak.
Hetzelfde geldt bij een overname van een handelszaak. De overnemer is niet verplicht om cadeaubonnen te aanvaarden die door zijn voorganger zijn verkocht.
Help, mijn bon is toch vervallen. Wat nu?
Een handelaar is niet verplicht om een vervallen cadeaubon te accepteren als de geldigheidsduur vooraf duidelijk was afgesproken. Toch hoef je een cadeaukaart na het verstrijken van de vervaldatum niet meteen in de prullenmand te keilen. Sommige handelaars stellen zich klantvriendelijk op door de geldigheid van de bon nog wat te verlengen. Vragen staat vrij, maar je bent wel afhankelijk van de goodwill van de handelaar en kan niets afdwingen.
