ESA-lancering bij 2e poging wel gelukt: satelliet zal waterkwaliteit, natuurrampen en methaanuitstoot beter in kaart kunnen brengen

Normaal gezien zou de Vega-draagraket, die de Sentinel-2C de ruimte in stuurde, al op woensdagmorgen om 3.50 uur Belgische tijd (22.50 uur lokale tijd) opstijgen in Kourou in Frans-Guyana. Gisteren bleek plots dat de lancering uitgesteld moest worden door elektrische problemen aan de grond tijdens de voorbereiding.

Afgelopen nacht, exact 24 uur later, kon de raket wel opstijgen. Volgens het lanceercentrum van ESA verliep alles volgens plan. De ruimtevaartorganisatie deelt dit beeld van de lancering op X.

ESA wachtte de lancering in spanning af, want de Vega-raket, die afgelopen nacht voor het laatst gebruikt werd, heeft geen vlekkeloze reputatie. Zo gingen er in december 2022 2 kostbare satellieten verloren toen een lancering mislukte. Anderzijds ging het vaak wel goed, zoals in oktober vorig jaar toen Vega enkele Belgische instrumenten meenam van de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO).

De lancering maakt deel uit van ESA's Sentinel 2-programma, een project dat in samenwerking met de Europese Commissie loopt. De Sentinel-2C zal de Sentinel-2A vervangen. Die was gelanceerd in juni 2015 en intussen staan we heel wat verder, wat voor een grote verbetering zal zorgen in de aangeleverde data, vertelt Inge Jonckheere aan VRT NWS. 

Jonckheere werkt als directeur van de Green Solutions Division bij ESA die satellietdata gebruikt voor alle mogelijke wetenschappelijke en maatschappelijke toepassingen, specifiek dan voor het observeren van de aarde, het milieu en het klimaat. 

De combinatie met de nog actieve Sentinel-2B wordt voortaan beter. Er zullen vaker data binnenlopen, wetenschappers zullen zowat om de week een update krijgen van wat er op de grond gebeurt. 

"De omlooptijd rond de aarde wordt kleiner door het gebruik van meerdere satellieten tegelijk, zodat er vaker data zullen binnenlopen. We zullen met deze satellietcombinatie elke 5 tot 10 dagen beeld hebben van een specifiek gebied, afhankelijk van de breedtegraad waardoor de tijdsresolutie preciezer wordt", zegt Jonckheere.   

"We krijgen daardoor bijna continu een aanvoer van data. En hoe meer data je hebt, hoe beter de opvolging van natuurlijke processen en extreme events."

En er is meer. De nieuwe optische satelliet heeft ook een relatief scherp oog. "Je moet rekenen op een grondresolutie van 10 tot 30 meter, wat relatief gezien behoorlijk nauwkeurig is. Sommige satellieten die gebruikt worden voor het klimaat hebben amper een paar kilometer resolutie."

Het is wel zo dat wolken de observatie kunnen verstoren, maar net daarvoor is het zo belangrijk dat de omlooptijd laag is. 

De nieuwe satelliet heeft toepassingen voor landbouw, waterkwaliteit, natuurrampen en de uitstoot van het sterke broeikasgas methaan. 

• Landbouw/bosbouw: "We kunnen opvolgen hoe vochtig het is in een bepaalde regio en hoe goed de Green Index is, die ook een aanwijzing geeft over hoe gezond een stuk land is. Zo kan je bijvoorbeeld de landbouw helpen", schetst Jonckheere. Ze verwijst naar het World Cereal-project dat geleid wordt door de Vlaamse Instelling voor Wetenschappelijk Onderzoek VITO en gewassen als granen en maïs wereldwijd in kaart brengt.  

• Waterkwaliteit: onderzoekers kunnen zien hoeveel water (of niet) er is in een bepaald gebied en hoe dat evolueert. Het is ook interessant om waterkwaliteit in kaart te brengen, bijvoorbeeld wat betreft het bloeien van bepaalde algen. Onderzoekers kunnen een soort kwaliteitsindex van het rivierwater opmaken, of onder meer ook afval op zee in beeld brengen. 

• Natuurrampen: na pakweg een zware bosbrand kan de satelliet in kaart brengen of en hoe snel een gebied zich herstelt, en waar moet worden bijgestuurd. Of hoe groot de impact van overstromingen is, of hoe snel gletsjers wegsmelten.  

• Methaan: de methaanuitstoot is de jongste jaren naar historische hoogtes gestegen. Voor een deel is dat rechtstreeks het gevolg van bijvoorbeeld olie- of gaswinning met lekkend methaan. Dat moet nog beter in kaart worden gebracht, ook al om landen die zeggen inspanningen te doen goed te kunnen opvolgen. Dat is belangrijk voor het klimaat, want methaan zou momenteel voor ongeveer 30 procent van de klimaatopwarming verantwoordelijk zijn (na CO₂). 

De lancering is niet enkel van belang voor meer en betere data. Het gaat er ook om dat Europa zelf zoveel mogelijk op eigen benen wil staan wat betreft datagaring. Momenteel is er voor zulke aardobservatie- programma's veel samenwerking met bijvoorbeeld de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA en/of met China, en worden veel data samengelegd.

Maar wat als Trump verkozen raakt als VS-president en het programma afbouwt, of wat als China geld vraagt? "Hoe meer ownership Europa zelf heeft, hoe beter", onderstreept Jonckheere. 

Bovendien kan Europa de eigen garing 100 procent betrouwen: "We zien dat er door artificiële intelligentie (AI) valse satellietdata circuleren via deep fakes. Bij eigen garing heb je de garantie dat het wel degelijk om authentieke data gaat."

De Sentinel-data zijn open en worden met iedereen gedeeld, zoals ook de NASA dat doet. Ze zullen onder meer gebruikt worden door de Europese klimaatdienst Copernicus. 

Nu Sentinel-2C de aarde heeft verlaten, kunnen ze bij de ESA gerust ademhalen. De satelliet zou namelijk tussen de 50 en 100 miljoen euro kosten, de lancering zelf 20 miljoen. Maar het mislukken van de lancering zou vooral jammer zijn voor de opeenvolging van data, zegt Jonckheere. "Dan zou er geen datacontinuïteit verzekerd zijn, wat net een van de grote troeven is van het programma."