Banken vechten om staatsbonmiljarden: heeft minister Van Peteghem definitief de spaarmarkt opengebroken? 

"Het staatsboneffect heeft gewerkt." Vincent Van Peteghem klopte zich zondag op de borst in De Zevende Dag. Als minister van Financiën lanceerde hij vorig jaar een voordelige staatsbon waar meer dan een half miljoen Belgen op intekenden. 

"Als je kijkt wat er vandaag gaande is in de bankensector zie je dat er echt competitie ontstaan is. De banken vechten opnieuw voor het spaargeld van de Belg. Dat is goed voor alle spaarders", klonkt het. 

Die onderlinge concurrentie aanwakkeren was precies het doel van Van Peteghem. De verlaagde roerende voorheffing zorgde voor een hoger rendement van 2,81 procent. Het gevolg was een nooit geziene interesse in de staatsbon vorige zomer. 542.670 Belgen tekenden samen voor 21,9 miljard euro in. 

De banken zagen tot hun grote frustratie miljarden wegvloeien van hun rekeningen naar de overheid. Al bleef het effect aanvankelijk uit. De grootbanken traden vorig jaar niet in concurrentie. Niet met elkaar en niet met de staatsbon. De rentes op spaar- en termijnrekeningen bleven een stuk onder het rendement dat de Belgen daar kregen. Als de banken hun rentes fors zouden verhogen, bracht dat hun financiële stabiliteit in gevaar klonk het toen.

In november nog concludeerde de Belgische concurrentiewaakhond (BMA) dat de spaarrente in ons land nog altijd te laag is. De oorzaak daarvan is een gebrek aan concurrentie tussen de grootbanken. Die kon wel degelijk hoger zonder de sector in gevaar te brengen, zei de BMA. 

Sinds een week speelt die concurrentie ontegensprekelijk wel. Morgen krijgen meer dan een half miljoen Belgen hun geld en het bijhorend rendement teruggestort. Met stuntaanbiedingen proberen de banken een deel van de meer dan 22 miljard euro binnen te halen. Dat is belangrijk voor hen, want banken financieren kredieten met het geld dat klanten bij de bank parkeren. 

Dat geld hopen ze niet binnen te halen door de rente op de spaarboekjes te verhogen, maar wel door nieuwe termijnrekeningen aan te bieden. Bij zo'n rekening zet je je spaargeld weg voor een vaste periode en krijg je op het einde van die termijn je geld terug met een vast rendement. In tegenstelling tot bij een klassieke spaarrekening kan je je geld dus niet afhalen wanneer je wil. 

Grootbanken KBC, Belfius en ING bieden de hoogste rente. Netto heb je na één jaar (of 13 maanden bij KBC) een rendement van 2,66 procent. Wie zich pre-registreerde tijdens de zomer krijgt bij ING 2,80 procent netto na 1 jaar. Die tarieven gelden overigens enkel voor nieuwe klanten en sommige rekeningen vereisen een minimuminleg. Ook kleinere banken proberen het geld van staatsbon binnen te halen via termijnrekeningen. 

"De competitie is nog nooit zo hard geweest, de banken zijn echt wel aan het vechten om dat geld", zegt professor Financiële Economie aan de Open Universiteit & KU Leuven Kenneth De Beckker. 

De banken gaan de concurrentie aan met elkaar, maar doen dat tegen hun zin. "We gaan hierop verliezen", zei de financieel directeur van Belfius in De Tijd. "We doen het met een beetje spijt in het hart, maar de omstandigheden maakten dat we wel moesten reageren", klinkt het bij de bank.

De hernieuwde concurrentie heeft veel minder impact voor de klassieke spaarder. De banken introduceerden sinds vorige zomer nieuwe spaarformules met aantrekkelijke rendementen, al zijn daar vaak wel voorwaarden - bijvoorbeeld een maximumbedrag per maand - aan verbonden. Het merendeel van de Belgen laat zijn spaargeld echter staan op de basisspaarrekening van de grootbanken. De rentes schommelen daar nog altijd rond 1 procent. 

Daarom spreekt consumentenorganisatie Testaankoop van schijnconcurrentie. "De verhoging van de rente op termijnrekeningen en spaarobligaties is meer een marketingoefening dan een oprechte inspanning om klanten een beter rendement op hun spaargeld te geven", zegt Ortwin Huysmans, woordvoerder van Testaankoop. Afgelopen juni bedroeg het gemiddelde rendement op spaarrekeningen over het afgelopen jaar slechts 0,96 procent, berekende de organisatie. 

"Eigenlijk kan je op dit moment alleen van de concurrentie profiteren als je als consument zelf actie onderneemt", zegt De Beckker. "Door geld naar een nieuwe spaarrekening te zetten. Of te profiteren van de stuntrentes als je je geld in de staatsbon gestoken hebt."

Volgens De Beckker heeft de staatsbon wel degelijk iets in beweging gezet. "Ineens was er veel te doen om die spaarrentes en banken zijn echt beginnen nadenken over hoe ze prijsgevoelige klanten kunnen lokken. Bovendien is er ook een protocol gekomen waardoor de banken zich moeten houden aan bepaalde regels. Ze mogen nog maar 4 rekeningen aanbieden en moeten transparanter communiceren over de voorwaarden."

"Ik ben wel benieuwd wat er zal gebeuren eens het effect van de staatsbon uitgewerkt is", aldus De Beckker. 

Testaankoop gelooft alleszins niet dat de huidige concurrentie op de spaarmarkt lang zal duren. "Dit keer staat er 22 miljard op het spel. Maar over 3 maanden, bij de volgende campagne voor staatsobligaties, zullen er maar een paar miljoen vervallen en zullen de banken veel minder hard moeten vechten om ze terug te krijgen. Zeker als ze in de tussentijd het grootste deel van de 22 miljard die hen een jaar geleden ontglipte, hebben teruggekregen", aldus Huysmans. 

"De sleutel ligt eigenlijk bij de Belgische spaarder zelf", denkt De Beckker. "Banken hopen dat ze in de komende dagen het geld naar zich toe kunnen trekken en dat de klant  het daar opnieuw zal parkeren. Als die spaarder inderdaad opnieuw hondstrouw gaan blijven aan hun bank, dan gaat er de komende jaren weinig veranderen."

Van Peteghem is niet van plan dat te laten gebeuren. In interview in Het Laatste Nieuws waarschuwde hij dit weekend de banken. "Als ze weer met het respect voor de spaarder gaan rammelen, grijpen we opnieuw in. Als we merken dat de concurrentie weer verslapt, zullen we die weer aanscherpen."

De regering kan met een nieuwe fiscaal voordelige staatsbon dreigen. Al zijn er ook andere mogelijkheden voor de nieuwe regering, zegt De Beckker. "De MBA heeft een aantal maatregelen gesuggereerd die niet zijn ingevoerd. Ze stelt bijvoorbeeld voor om de fiscale vrijstelling van het spaarboekje te herbekijken en te gaan naar fiscale neutraliteit. Nu blijven al te veel Belgen hangen bij het spaarboekje omdat de stap naar andere financiële producten fiscaal afgestraft wordt."