De beloega Hvaldimir, die in 2019 opdook in Noorse wateren met een Russisch harnas om, is gestorven. Een vader en zijn zoon die gingen vissen, merkten het lichaam van het dier gisteren op in een baai in het zuiden van Noorwegen. Het is nog niet duidelijk waar de walvis, die vrijdag nog in goede gezondheid leek te verkeren, aan gestorven is.
Russische "spionagewalvis" Hvaldimir dood aangetroffen, doodsoorzaak nog niet duidelijk
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
De mariene bioloog Sebastian Strand, die Hvaldimir de voorbije 3 jaar opvolgde, is diep aangedaan. "Helaas hebben we Hvaldimir drijvend op zee teruggevonden", vertelde hij aan de Noorse openbare omroep NRK. "Hij is gestorven, maar het is niet onmiddellijk duidelijk wat de doodsoorzaak is."
De beloega werd opgemerkt in de Risavika-baai in het zuiden van Noorwegen. "Het is vreselijk", vervolgt Strand. "Vrijdag leek hij nog in goede gezondheid. We zullen moeten uitzoeken wat er gebeurd zou kunnen zijn."
Er zouden geen externe verwondingen te zien zijn op het karkas. Het dier is met een hijskraan uit het water gehaald en zal nu in een nabijgelegen haven onderzocht worden.
Gevluchte soldaat of therapiewalvis?
De beloega Hvaldimir werd genoemd naar het Noorse woord voor "walvis", "hval", en de voornaam van de Russische president Vladimir Poetin. Het dier dook in april 2019 op aan de kust van het Noorse vissersdorpje Ingøya vlak bij de Russische grens. Het droeg een harnas met het opschrift "materiaal Sint-Petersburg" en zocht contact met mensen.
Dat voedde de vermoedens dat Hvaldimir getraind was door het Russische leger, om precies te zijn in de zeemachtbasis in Moermansk. Het harnas dat hij droeg, zou gediend kunnen hebben om wapens of camera's op te monteren. Dat Hvaldimir bovendien de gewoonte had om bootjes te volgen en touwen door schroeven te draaien, voedde de geruchten.
Het Russische ministerie van Defensie ontkent dat het een programma met zeezoogdieren heeft. Maar uitzonderlijk zou dat niet zijn. De voormalige Sovjet-Unie trainde bijvoorbeeld dolfijnen om onder andere wapens op te sporen. En de Amerikaanse zeemacht zet nog steeds dolfijnen en zeeleeuwen in.
Anderen vermoedden dan weer dat de realiteit iets minder spectaculair is, en dat Hvaldimir een ontsnapte therapiewalvis was. Met het harnas zou hij bootjes met kinderen voortgetrokken hebben.
Wat er ook van zij, Hvaldimir werd een internationale beroemdheid. Hij leek bovendien gewend aan menselijk contact. Zo liet hij zich aaien, bracht hij weggegooide ballen terug en dook hij zelfs een verloren smartphone op uit het water. Het filmpje daarvan is sindsdien een echte internethit.
Hvaldimir fascineerde niet alleen toeristen, maar ook wetenschappers en journalisten die hem op de voet volgden. Dat was geen gemakkelijk werk, aangezien Hvaldimir geen zendertje om had. Het was vaak een zaak van dagenlang rijden of varen, en de sociale media afspeuren naar meldingen.
Pensioen in beschermd fjord
Maar de populaire Hvaldimir was bijzonder eenzaam. Walvisachtigen die veel tijd hebben doorgebracht in gevangenschap, hebben het doorgaans moeilijk in de natuur. De orka Keiko, bekend van de Free Willy-films, stierf bijvoorbeeld 5 jaar na zijn vrijlating aan een longontsteking. Hij had nooit contact leren leggen met andere orka's en had tot het einde van zijn leven moeite met voedsel vinden.
Hoewel de beloega Hvaldimir zichzelf wel kon voeden, vond ook hij nooit aansluiting bij een groep soortgenoten. Hij zwierf dan maar op zijn eentje door de wateren tussen Noorwegen en Zweden.
Onze grootste angsten zijn werkelijkheid geworden
De ngo OneWhale ijverde voor een beschermd zeereservaat voor Hvaldimir
Dat hij zo gewend was aan mensen, hield ook risico's in, bijvoorbeeld op aanvaringen met boten of verwondingen door vishaken. Bovendien had hij de gewoonte ontwikkeld om zich steeds verder in warmere wateren te wagen waar hij minder voedsel vond.
Er waren plannen om Hvaldimir onder te brengen in een fjord van 1 kilometer op 2 nabij Hammerfest, een stad in het uiterste noorden van Noorwegen. De ngo OneWhale zette zich daarvoor in, gesteund door verschillende walvisexperten. Maar het project liep vertraging op. Dat kwam door interne onenigheid binnen OneWhale, maar ook door de Noorse wetgeving. Die verbiedt het houden van zeezoogdieren in gevangenschap en biedt dus (ironisch genoeg) geen wettelijk kader voor een zeereservaat.
Vorig jaar maakte OneWhale zich in een interview met National Geographic nog sterk dat alle voorbereidingen getroffen waren, en dat Hvaldimir op weg was naar een pensioen in een visrijk fjord. Maar gisteren moest de ngo op Facebook aankondigen dat "al onze grootste angsten werkelijkheid geworden zijn. Het verdriet dat we voelen, is onmetelijk".
