Er worden nog altijd producten verkocht met asbest erin. Nochtans is het al 25 jaar verboden om asbesthoudende producten te verkopen, omdat asbest kankerverwekkend is. En toch vind je makkelijk bloembakken, tuinzetels en zelfs hondenhokken in asbestcement te koop, zowel op tweedehandssites als in winkels. Er worden soms zelfs hoge prijzen voor betaald. De gezondheidsrisico's krijg je er gratis bij.
Een bloembak in asbest: levensgevaarlijk, maar toch volop te koop, ondanks verbod
Vincent Verelst
Gepubliceerd:
Een tuinstoel met een prijskaartje van enkele duizenden euro's. Voor een hondenhok uit asbestcement wordt vlot 800 euro gevraagd. Maar ook bloembakken en plantenschalen uit asbestcement worden vlot verkocht, zowel online als in fysieke winkels. Het gaat vaak om vintage producten, zoals bloembakken, tuinschalen en meubels uit de jaren 50 en 60, die aantrekkelijk worden gepresenteerd als decoratieve stukken.
Bezitten mag, verkopen niet
Je mag asbesthoudende voorwerpen bezitten, op voorwaarde dat ze in goede staat zijn. Maar je mag ze niet verkopen. Dat bevestigt OVAM, de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij. Die regeling geldt al sinds 1998. De bedoeling is dat asbesthoudende voorwerpen langzaam uit circulatie verdwijnen. Maar dat lukt dus niet erg.
"Ook de verkoop van tweedehandsspullen is niet toegestaan", zegt woordvoerder Jan Verheyen van OVAM. "Die producten hebben het eeuwige leven niet en gaan na verloop van tijd verweren en dan komen de asbestvezels vrij. We weten intussen goed genoeg dat dat gevaarlijk is voor de volksgezondheid."
Zelfs in kleine hoeveelheden kunnen asbestvezels ernstige longaandoeningen veroorzaken, waaronder mesothelioom (longvlieskanker, red.) en andere kankers.
Hoe asbest herkennen?
Asbest werd tot de jaren 90 vaak gebruikt in bouwmaterialen. Denk aan golfplaten, leien en buizen, maar bijvoorbeeld ook in vinyltegels, bloembakken, lambriseringen, lijm, mastiek en afdichtingskoord.
Materialen in asbestcement hebben vaak een gewafelde structuur in de vorm van een honingraat. Er bestaan trucjes om asbest te herkennen, maar die zijn niet altijd juist. Wil je zeker zijn, laat dan een test uitvoeren door een erkend asbestlabo.
Meer info over asbest herkennen en hoe je het veilig kan verwijderen, vind je op de website van OVAM .
Zwitsers topdesign met asbest
In België staat vooral het bedrijf Eternit bekend als producent van asbest. In de jaren 50 en 60 schakelde Eternit de bekende Zwitserse ontwerper Willy Guhl in om voorwerpen en meubels in asbest te ontwerpen.
Guhl ontwierp verschillende iconische stukken in vezelcement met asbest, waaronder de beroemde "Loop Chair." Ook het hondenhok is van zijn hand. Die ontwerpen worden ook vandaag nog esthetisch waardevol gevonden. Maar kopers moeten zich bewust zijn van het gevaar. En toch wordt er soms veel geld gevraagd voor asbesthoudende stukken van Guhl.
Onwetendheid of bewust negeren
Maarten Vanbuel, voorzitter van de vereniging voor asbestverwijderende bedrijven, wijst op de noodzaak van betere handhaving en sensibilisering. "Veel mensen zijn zich niet bewust van de risico's. Sommige verkopers en kopers weten niet eens dat hun producten asbest bevatten", zegt Vanbuel. "Wanneer vezelcement verweert, bestaat het risico dat de onzichtbare, maar gevaarlijke asbestvezels loskomen. Verwering is niet onlogisch voor tuinspullen die tientallen jaren oud zijn."
"Ja maar die stoel staat wel in het designmuseum."
Tijdens een bezoek aan verschillende vintage winkels in Brussel troffen we een aantal asbesthoudende bloempotten aan van het merk Eternit. Die items worden vaak verkocht zonder duidelijke waarschuwingen.
Uit gesprekken met verkopers, online en in winkels, blijkt dat zij zich vaak niet bewust zijn van de gevaren van asbest of deze simpelweg negeren. In een van de gesprekken gaf een verkoper aan dat het hem "niet uitmaakt" dat er asbest in zijn product zit.
Een andere verkoper benadrukte dat zijn asbesthoudend item zelfs in het Design Museum in Gent staat en daarom geen probleem zou moeten zijn. Weer een andere verkoper was van mening dat het object veilig was "zolang je er geen stof van maakt", waarbij hij aanraadde om de items niet te schuren of met een slijpschijf te bewerken.
Wat kunnen consumenten doen?
Consumenten die asbesthoudende producten hebben, mogen ze gewoon houden, op voorwaarde dat ze in goede staat zijn. Bezit is niet verboden. Maar het is belangrijk om ze niet te beschadigen, te schuren of te manipuleren want dat vergroot de kans dat de gevaarlijke, onzichtbare vezels vrijkomen. De vezels kunnen ook loskomen wanneer voorwerpen verweren.
Wie van zijn asbesthoudende voorwerpen af wil, kan ze probleemloos goed verpakt naar het containerpark brengen. "Het is zorgwekkend dat deze producten nog steeds worden verkocht en gekocht," aldus Vanbuel. "Er is dringend meer bewustwording en handhaving nodig om te voorkomen dat mensen hun gezondheid in gevaar brengen door die gevaarlijke items te verhandelen."
