48 procent van de kleuter- en basisscholen heeft nog minstens 1 leerkracht tekort, en dat een week voor de start van het nieuwe schooljaar. Dat blijkt uit een jaarlijkse bevraging van de Onderwijsvereniging van Steden en Gemeenten (OVSG) bij 383 scholen in Vlaanderen en Brussel. Daardoor staan meer en meer lesgevers voor de klas die geen leraarsdiploma hebben. "We hebben een langetermijnplan nodig."
Helft van stedelijke en gemeentelijke scholen zoekt nog minstens 1 leerkracht
Vorig jaar gaf een kwart van de directies aan nog minstens 1 leerkracht te missen, dit jaar is dat zo in bijna de helft van de scholen. In 54 procent van de scholen is het lerarentekort even groot (33 procent) of groter (21 procent) dan vorig jaar. "Het probleem is bijna verdubbeld tegenover vorig jaar", zegt Walentina Cools van OVSG.
Ook Jeroen Cooman, directeur van de stedelijke basisschool in Denderwindeke, zoekt nog enkele lesgevers. "We hadden ons huiswerk vroeg in de zomer gedaan, de puzzel lag er. Toen kregen enkelen elders een aanbod, sommigen vielen recent ziek uit en er zijn ook een aantal leerkrachten zwanger in dezelfde periode. We kunnen nu opnieuw beginnen puzzelen."
Dat de zoektocht naar leerkrachten steeds moeilijker wordt, bevestigen de cijfers van de VDAB. Waar er in 2014 nog ruim 800 open vacatures waren in het onderwijs, liep het aantal in de jaren daarna op tot verschillende duizendtallen. Volgens de meest recente cijfers waren er op het einde van juli 2024 bijna 5.000 openstaande vacatures in het onderwijs.
Zij-instromers
Om de lege plaatsen voor de klas op te vullen, rekenen directies noodgedwongen op zij-instromers, zoals in Sint-Jans-Molenbeek in Brussel. "De helft van ons personeel zijn zij-instromers", zegt coördinerend directeur Martine Van Lierde. "Het zijn ergotherapeuten, logopedisten, psychologen..."
In 1 op de 3 lagere scholen en in 1 op de 5 kleuterscholen had vorig jaar niet elke klas daardoor een leraar met het juiste diploma. "Zonder gediplomeerde leerkrachten geen onderwijskwaliteit", vat Cools samen.
OVSG vreest dan ook voor de onderwijskwaliteit. "Als een directeur één leerkracht in opleiding moet begeleiden, lukt dat. Als dat over meerdere en steeds nieuwe leraren gaat, komt een directeur niet meer toe aan het onderwijskundige beleid van de school. Het is belangrijk dat een goed evenwicht gevonden wordt", zegt Cools.
Daarnaast haken de zij-instromers vaak snel af. Van alle zij-instromers die vorig jaar begonnen, keert een derde niet terug in september. "Het is niet evident om hen aan boord te houden. De combinatie van les geven, een opleiding volgen en een gezin is zwaar. En sommigen zijn met verkeerde, romantische verwachtingen gestart."
Creatieve oplossingen
Om voor elke klas toch een leraar te hebben, moeten scholen creatief zijn. Leraren nemen extra uren op zich, zorgcoördinatoren gaan les geven, klassen worden samengevoegd of leerlingen gaan naar de studie of naar huis.
"Dat maakt ons bezorgd, want het betekent dat een hele groep leerkrachten en directie constant aan het bijspringen is. Zo wordt de druk op de leraren die op school rondlopen alsmaar hoger. We moeten hen perspectief bieden."
OVSG vraagt dan ook een structureel plan van aanpak op langere termijn. "We kunnen deze situatie niet blijven aanhouden en verwachten van leerkrachten dat ze extra uren doen en zomaar blijven inspringen. Leraren en directies zitten op hun tandvlees."
Ook christelijk onderwijzersverbond bezorgd
Ook COV, de grootste vakbond voor het basisonderwijs, maakt zich zorgen. Ze vraagt de toekomstige regering om een juiste context te creëren om aan zo'n loopbaanplan te werken, samen met alle vakbonden en onderwijskoepels. "Dit wordt onhoudbaar voor het hele team. Bovendien komt het leerrecht van kinderen in het gedrang", zegt algemeen secretaris Marianne Coopman.
"Vacatures raken niet ingevuld, leraren zullen voor grotere groepen leerlingen staan, scholen richten geen zorguren meer in om meer mensen voor de klas te kunnen zetten, zij-instromers zonder pedagogisch diploma vullen hier en daar de schoolteams aan maar hebben zelf nog veel ondersteuning nodig", zegt Coopman.
Ook over wat ze hoort via de pers over zaken die op tafel liggen bij de onderhandelingen van een nieuwe Vlaamse regering, maakt Coopman zich zorgen. "We krijgen de indruk dat er opnieuw een hoop losse maatregelen bij elkaar gezet worden. Van een brede beleidsvisie op de loopbaan van de leraar en de organisatie van het onderwijs is tot nu toe geen sprake. Nochtans is het dat wat we nodig hebben om de job aantrekkelijk te maken en te houden."
