Is Polen op weg om het sterkste leger van Europa uit te bouwen? 

"We moeten ons land en de NAVO voorbereiden op de oorlogen van de toekomst. Daarom zullen we het modernste leger uitbouwen. We zullen Poolse soldaten nooit meer in een positie brengen, waar de vijand beter bewapend is." Strijdlustige taal van de Poolse premier Donald Tusk op de feestdag van het Poolse leger, zo’n twee weken geleden.

De belofte om van dat leger het modernste, sterkste en grootste van Europa te maken, is niet nieuw. De uitbouw is al veel langer aan de gang en sinds de Russische inval in Oekraïne ook erg zichtbaar. Deals over militair materieel met onder andere de Verenigde Staten volgen elkaar snel op.  

Alleen al deze maand sloot Polen twee miljardencontracten met de VS: een voor de aankoop van 96 Apache-helikopters voor de prijs van 10 miljard dollar en een voor de productie van 48 Patriot-raketlanceerders voor 1,2 miljard dollar.  

Cijfers bevestigen dat het Poolse leger in een serieuze groeispurt zit. De regering plant om dit jaar 4,12 procent van het bruto binnenlands product aan Defensie te spenderen, omgerekend zo'n 35 miljard euro. Dat is meer dan eender welk ander NAVO-land en ook meer dan het dubbel van de voor het bondgenootschap vereiste 2 procent.  

Ter vergelijking, voor ons land worden de defensie-uitgaven dit jaar geschat op zo'n 1,3 procent van het BBP, een kleine 8 miljard euro.

Tegelijk heeft Polen nu al het grootste aantal manschappen in Europa. Volgens schattingen van de NAVO zullen het er dit jaar 216.100 zijn. Polen steekt daarmee Frankrijk, Duitsland en Italië voorbij. Binnen de NAVO komt Polen wat het aantal militairen betreft op de derde plaats te staan, na de Verenigde Staten en Turkije.

Al moeten we al die cijfers ook wel met een korrel zout nemen. "Het kan zeker kloppen dat we x-aantal mensen hebben rondlopen in een uniform met een wapen, maar vertaalt zich dat ook in gevechtsklare eenheden?", vraagt Marek Swierczynski, defensie-analist bij de Poolse onderzoeksgroep Polityka Insight.

"In zekere zin zijn die getallen vals. Puur op basis van de cijfers zijn we inderdaad de grootste in Europa. Maar van de bijna 220.000 manschappen zijn er minder dan 140.000 professionele soldaten. De snelle aangroei van het aantal troepen is er gekomen omdat de regering nieuwe vormen van militaire dienst in het leven heeft geroepen. Dus je kan erover debatteren of al die nieuwe rekruten 'echte' soldaten zijn."

"Bovendien trek je niet naar de oorlog met getallen, maar met eenheden. Eenheden die volledig getraind en bewapend zijn, en geïntegreerd in het leger. Daarmee win je oorlogen."

Ook Alexander Mattelaer, defensiespecialist aan de VUB en het Egmont Instituut, stelt vragen bij het aantal manschappen van Polen. "Als het gaat over het aantal beroepsmilitairen is Duitsland nog altijd het grootste land. En dat zal het waarschijnlijk ook blijven, want Duitsland wil zijn leger ook uitbreiden. Polen kan wel een stevige speler zijn, maar blijft een middelgroot land als je kijkt naar de bevolking en de economie. Het is geen groot land zoals Duitsland of Frankrijk."

Swierczynski is ook kritisch voor de vele wapendeals die Polen sluit. "Er worden veel artikels geschreven over hoeveel Polen aan het investeren is in militair materieel, maar als je beter kijkt, zie je dat het niet zo simpel is."

Naast de Verenigde Staten heeft Polen namelijk ook grote orders geplaatst bij een andere producent: Zuid-Korea. "Na de Russische inval heeft Polen enorm veel materieel aan Oekraïne gegeven. Zuid-Korea stond klaar om dat gat te vullen: het land kan sneller leveren dan producenten in de VS en Europa, en wil zelf ook voet aan de grond krijgen in Europa."

"Je leest dan bijvoorbeeld dat Polen 1.000 tanks heeft gekocht van Zuid-Korea. Maar dat klopt niet helemaal. De Poolse regering heeft een deal gesloten om op termijn over 1.000 Koreaanse tanks te beschikken, waarvan minstens de helft in Polen gemaakt zal worden. Op dit moment hebben ze er zo'n 180 aangekocht. Over ander materieel zijn gelijkaardige contracten afgesloten. Maar veel van die deals zijn nog niet voor 20 procent in vervulling gebracht. Er is dus nog een lange weg te gaan."

De vraag is ook of Polen al die dure aankopen kan betalen.

"In de Poolse begroting wordt sowieso 3 procent van het BBP voorzien voor Defensie-uitgaven", zegt Swierczynski. "Daarbovenop is er sinds vorig jaar ook een soort schuldenfonds, dat speciaal dient voor militaire aankopen. Het idee is dus dat Polen obligaties uitgeeft of leningen aangaat, om met dat geld militair materieel aan te kopen. Maar de vraag is of er genoeg in dat fonds zal zitten om al de geplande aankopen te doen."

De Poolse regering plande vorig jaar ook al om 4 procent van het BBP aan Defensie te geven. "Maar op het einde van het jaar bleek dat het schuldenfonds niet genoeg had opgebracht. Polen gaf nog altijd het meeste van alle NAVO-landen uit aan Defensie, maar het cijfer bleef onder de 4 procent. Ik ben er redelijk zeker van dat dat dit jaar ook zo zal zijn."

Donald Tusk mag dan met zijn toespraak op de feestdag van de strijdkrachten het plan om het leger uit te bouwen extra kracht hebben bijgezet, het idee komt niet van hem. Voor Tusk en zijn regering eind vorig jaar aan de macht kwamen, werd het land 8 jaar lang door zijn grootste politieke rivalen bestuurd. De plannen om massaal te investeren in Defensie werden toen al gemaakt.  

Opvallend genoeg heeft de nieuwe regering de lijn van de vorige volledig doorgetrokken.

Ondanks alle grote meningsverschillen en de diepe polarisatie, willen alle politieke partijen in Polen blijkbaar hetzelfde defensie- en veiligheidsbeleid. Dat werd helemaal duidelijk een paar weken na de Russische inval in Oekraïne in februari 2022.

"Een nieuwe Defensiewet werd bijna unaniem door het parlement aangenomen. 444 van de 460 parlementsleden stemden voor, 5 leden onthielden zich, en niemand stemde tegen", vertelt Swierczynski. In de wet stond onder meer het plan om het leger te moderniseren en uit te breiden naar 300.000 grondtroepen en om het budget voor Defensie op te trekken naar 3 procent van het BBP.  

"De oorlog in Oekraïne is vandaag de belangrijkste reden voor de uitbouw van het leger. Maar de plannen om dat te doen waren er al veel langer. Door de oorlog is wel de schaal waarop die uitbouw gebeurt toegenomen, net als de snelheid en het geld dat ervoor wordt vrijgemaakt."

"Polen handelt vanuit een acuut onveiligheidsgevoel", zegt ook Alexander Mattelaer. "Polen probeert zo veel mogelijk munitie en wapensystemen te verkrijgen, omdat het beseft dat het in de eerste verdedigingslinie van de NAVO zit, mocht er een aanval komen van Rusland. Enkel de Baltische staten zijn nog kwetsbaarder, maar die zijn ook kleiner. Van Polen wordt verwacht dat het voor een groter deel zelf voor z'n verdediging instaat."

Daarnaast is het interessant dat er naast politieke consensus ook een enorm draagvlak is voor de toegenomen defensie-uitgaven bij het grote publiek. "De steun van de bevolking is zo onbetwistbaar dat er nauwelijks opiniepeilingen over worden gedaan. En als die er wel zijn, tonen ze een overweldigende steun voor het beleid", aldus Swierczynski.

Dat komt natuurlijk omdat de oorlog in Oekraïne voor de Polen veel dichterbij komt dan voor ons. "Warschau ligt op 200 kilometer van Wit-Rusland, waar Russische kernwapens staan opgesteld. Tijdens de oorlog zijn er ook al raketten in Polen neergekomen", zegt Swierczynski.

Ook deze week kwam er nog een onbekend object in het Poolse luchtruim, mogelijk een Russische drone, na een grootschalige aanval van Rusland op Oekraïne. "Het idee dat Polen voor zijn eigen veiligheid kan instaan, ligt dus goed bij de bevolking."

Toch is het nog te vroeg om Polen nu al het sterkste leger van Europa te noemen, besluit Marek Swierczynski.

"Er zitten nog grote gaten in onze capaciteiten, bijvoorbeeld als het gaat over militair personeel. Het groeiproces gaat bovendien ook gepaard met groeipijnen. Onlangs was in het nieuws dat er zoveel mensen bij het leger willen komen dat er niet genoeg plaats is om hen te trainen. Er zijn ook niet genoeg trainers, en dus moeten nieuwe rekruten wachten om aan hun opleiding te kunnen beginnen."

"Het zal ook nog minstens 10 jaar duren voor alle geplande nieuwe divisies gevechtsklaar zijn en helemaal geïntegreerd zijn in de NAVO. En dat zal alleen gebeuren als er minstens evenveel geld naar Defensie blijft gaan als nu, en als de overtuiging dat dat nodig is even sterk blijft als nu. Er moet nog heel veel gebeuren, over een lange periode, voor we er zijn."

Ook Mattelaer onderschrijft dat: "Alle Europese landen zijn op dit moment in hun defensie-apparaat aan het investeren en Polen voert momenteel het peloton aan. Dat maakt van het land binnen de NAVO een modelbondgenoot, eentje die niet alleen afhankelijk is van de alliantie, maar er ook aan bijdraagt."

"Maar als de Polen hun ambitie willen waarmaken, dan zullen ze een hoger percentage moeten blijven spenderen dan grote landen zoals Duitsland en Frankrijk. Het is een maatschappelijke keuze om dubbel zo veel in defensie te investeren als de NAVO vraagt. Of dat ook een duurzame keuze is op lange termijn, zal nog moeten blijken."