"We krijgen een gevaarlijke cocktail van sentimenten die tot geweld kunnen leiden." Dat zegt de Nederlandse terreurexpert Bibi van Ginkel na de terroristisch geïnspireerde aanvallen in Duitsland en Frankrijk afgelopen weekend. "Het afgelopen jaar is het dreigingsniveau in veel landen verhoogd, en dat is niet voor niets."
Na terroristische aanvallen in Duitsland en Frankrijk: staan we voor een nieuwe golf van geweld?
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Afgelopen weekend was er zowel in Duitsland als in Frankrijk sprake van terreur. Vrijdag stak een man in het wilde weg mensen neer op een stadsfestival in de Duitse stad Solingen. Daarbij stierven 3 mensen en raakten 5 mensen gewond. Zaterdag was er een explosie bij een synagoge in het Zuid-Franse plaatsje La Grande-Motte.
De mesaanval in Duitsland werd in een filmpje opgeëist door de terreurgroep IS. De verdachte is een 26-jarige Syrische man. Het federale gerecht heeft hem aangehouden op verdenking van moord en lidmaatschap van IS. In Frankrijk is de verdachte een 33-jarige Algerijnse man met Palestijnse sympathieën.
Bij de veiligheidsdiensten is de alertheid groot, ook al omdat er op veel plaatsen verhoogde veiligheidsmaatregelen gelden. Hoe hoog moeten we de terreurdreiging inschatten? En dan vooral die van IS?
Wat is IS?
IS (Islamitische Staat) is een islamistische, soennitische terreurgroep die midden de jaren 2000 zijn oorsprong vond in Al Qaeda, dat onder meer achter de aanslagen in de Verenigde Staten in 2001 zat. Na een snelle opgang richtte IS in 2014 een kalifaat (een soort soennitische bestuursvorm) op in Syrië en Noord-Irak. Op het hoogtepunt controleerde IS een gebied van zo'n 88.000 vierkante kilometer met bijna 8 miljoen inwoners.
IS voerde in zijn kalifaat een schrikbewind op basis van de sharia, een geheel van islamitische wetten en regels die gekenmerkt worden door een strikte interpretatie van de Koran. Ook buiten het kalifaat was er terreur, vooral in Europa, zoals de aanslagen in Parijs in november 2015, in Brussel en Zaventem in maart 2016 en in Nice in juli 2016.
Later stortte het kalifaat in. In 2017 werd IS verslagen in Irak, in 2019 in Syrië. Sindsdien verblijven de overgebleven IS-strijders in landelijke regio's, van waaruit ze in beide landen nog aanslagen plegen.
Wat betekent zo'n opeising nu?
De mesaanval in Solingen werd zaterdagavond opgeëist door IS in een filmpje op zijn mediakanaal Amaq. IS noemde de dader "een soldaat van de Islamitische Staat" en zegt dat de aanslag "moslims in Palestina en overal" moest wreken.
Het federale gerecht in Duitsland liet gisteravond weten dat de 26-jarige verdachte aangehouden is op verdenking van moord en lidmaatschap van IS. "Vanwege zijn radicaal-islamistische overtuigingen nam hij de beslissing om tijdens het stadsfestival zoveel mogelijk mensen, die hij als ongelovigen beschouwde, te vermoorden", klinkt het. Het onderzoek naar de motieven van de verdachte gaat voort.
"Het is altijd onduidelijk wat zo'n opeising precies betekent", zegt Bibi van Ginkel, terreurexpert bij het Internationaal Centrum voor Contraterrorisme in Den Haag. "Het kan zijn dat het niet per se een rechtstreekse opdracht is geweest. Zo'n dader kan ook altijd een algemene oproep gevolgd hebben."
Van Ginkel verwijst naar de tijd van het kalifaat. "IS zei toen ook dat de ideologie uitgedragen kon worden door in het Westen aanslagen te plegen. Dat soort oproepen herhaalt IS regelmatig. Het kan dus zijn dat de verdachte daar gehoor aan gegeven heeft."
"Opvallend dat verdachte zichzelf aangaf"
Opmerkelijk is dat de verdachte in Duitsland zichzelf aangegeven heeft. "Ik kan me niet herinneren dat daar andere voorbeelden van zijn. De veiligheidsdiensten zullen daar allicht zeer tevreden over zijn omdat hen dat de gelegenheid geeft om te kijken naar de opeising van IS."
"Wat betekent die opeising? Heeft de dader echt in een soort cel geopereerd? Zaten daar anderen bij? Zijn er nog meer plannen? Zulke vragen kunnen de veiligheidsdiensten dan echt gaan onderzoeken."
"Gevaarlijke cocktail van sentimenten"
Het voorbije jaar was het dreigingsniveau voor terreur in verschillende Europese landen echt wel hoger, zegt Van Ginkel. "Dat heeft niet alleen met IS te maken, maar ook met ISIS-K, een afdeling van IS die opereert vanuit Afghanistan. Zij hebben al enkele grote aanslagen gepleegd."
ISIS-K is een van de meest actieve takken van IS. Het is verantwoordelijk voor onder meer de aanslag op een evenementenhal in Moskou in maart van dit jaar, waarbij meer dan 140 doden en 100 gewonden vielen.
Van Ginkel verwijst ook naar recente koranverbrandingen. In oktober vorig jaar werden 2 Zweedse voetbalsupporters doodgeschoten in Brussel, na de EK-kwalificatiewedstrijd van België tegen Zweden. Die aanslag werd opgeëist door IS. De dader kwam zelf om, maar had in een vooraf opgenomen video gezegd dat hij specifiek Zweden viseerde omdat daar korans verbrand waren.
En dan is er nog de oorlog van Israël tegen Hamas in Gaza, "wat bij sommigen tot het gevoel leidt dat ze ook namens de Palestijnse bevolking iets moeten doen", zegt Van Ginkel. "Dat wordt eigenlijk een gevaarlijke cocktail van sentimenten die tot geweld kunnen leiden."
"Nog altijd een serieus probleem"
Staan we dan mogelijk voor een nieuwe golf van aanslagen? "Moeilijk te zeggen", vindt Van Ginkel. "De veiligheidsdiensten onderscheppen heel veel waar we nog niet eens de helft van weten. Helaas gaat het ook wel eens mis."
"De veiligheidsdiensten hebben de dreigingsniveaus niet voor niets opgeschroefd. Ze willen op die manier aangeven dat dit nog steeds een serieus probleem is waarnaar we moeten kijken."
Daarbij komt nog dat het niet alleen jihadistisch extremisme is waar we tegenaan lopen, zegt Van Ginkel. "Er is ook rechts extremisme, anti-institutionele gevoelens, anti-overheidsgevoelens, allerlei sentimenten die een rol spelen. Al die vormen van extremisme reageren dan ook nog eens op elkaar. Dat kan een soort spiraal van geweld worden."
IS eist aanslag in Solingen in Duitsland op: hoe groot is terreudreiging?
