Kan voorzitter Eva De Bleeker de vernieuwing brengen waar de Open VLD nood aan heeft? "Dit is het begin van een lange tocht door de woestijn"

"Het is tijd om de bladzijde om te slaan. We gaan een nieuw liberaal verhaal schrijven en dat is geen seconde te vroeg."  Eva De Bleeker was duidelijk in haar overwinningsspeech: ze wil er geen gras over laten groeien. 

Vriend en vijand is het erover eens dat Open VLD nood heeft aan dat nieuwe verhaal. Na 25 jaar onafgebroken mee het land bestuurd te hebben, volgde op 9 juni een electorale afstraffing. De partij haalde nog 8,3 procent en is ongeveer even groot als PVDA en Groen.

De liberalen kampen daarnaast met een intern probleem. De Open VLD-kopstukken hebben het imago van postjespakkers. Van vernieuwing was de laatste jaren amper sprake. Dezelfde partijtoppers delen al te lang de lakens uit en de befaamde familieclans zijn nog steeds erg machtig.  

De nieuwe voorzitter moet de partij dus intern vernieuwen én op zoek naar een nieuw wervend liberaal programma om over 5 jaar opnieuw meer kiezers aan te spreken. Een meerderheid van de leden die hun stem uitbrachten zien in Eva De Bleeker de geschikte persoon om dat tot een goed einde te brengen.

"Ze is de verwachte winnaar", zegt politiek commentator voor Het Laatste Nieuws Noël Slangen. Hij werkte begin jaren 2000 een tijd voor Open VLD. "De leden zijn teleurgesteld over de verkiezingen, maar ook niet zo avontuurlijk om een totale nieuwkomer te kiezen."

De Bleeker kan geloofwaardig ervaring en vernieuwing uitstralen. Ze is al bijna 20 jaar lokaal actief als Open VLD'ster in Hoeilaart, zetelde in het partijbestuur en heeft zelfs ervaring als regeringslid. Tegelijk bezorgde net die laatste ervaring haar de stempel van anti-establishment. Premier en partijgenoot Alexander De Croo schoof haar als staatssecretaris namelijk aan de kant na een discussie over een fout in de begroting. 

"Ze heeft zich toen heel principieel getoond. Dat is voor veel leden een reden geweest om voor haar te stemmen", denkt voormalig Europees Parlementslid voor Open VLD Dirk Sterckx. Hij zetelde ook lang in het partijbestuur. "Ze heeft lokaal een lange staat van dienst en is echt iemand van de basis."

"Wat ze nu eerst moet doen? Misschien gewoon zwijgen", zegt lid van het liberale partijbestuur Philippe Nys. "Ze moet nu de ploeg op punt zetten en intern de neuzen in dezelfde richting krijgen."

Dat is cruciaal, denkt ook Slangen: "De partij heeft een cultuurswitch nodig. Daarvoor moet ze de juiste mensen rond zich verzamelen. Ik denk dat het belangrijk is om de andere kandidaat-voorzitters te betrekken. Als die zich nu afzetten tegen haar, dan ontstaan er weer nieuwe coalities en fracties binnen de partij."

"Iedereen moet nu de kalmte bewaren, de uitslag respecteren en achter de voorzitter gaan staan", vindt Sterckx. 

Voor de camera’s spreekt iedereen zijn steun uit voor De Bleeker. De vraag is of ze iedereen ook echt op één lijn krijgt. Ze zette zich tijdens haar campagne af tegen de huidige partijtop, die ze onder meer vriendjespolitiek verweet. Velen onder hen zijn opnieuw verkozen in het partijbestuur. 

"Dat kan wel eens haar grootste probleem worden. Het partijbestuur en mensen die voor Open VLD de komende jaren in de parlementen zetelen, zijn nog allemaal mensen uit dat verleden waar De Bleeker zich zo heeft tegen afgezet. Dat zullen net de mensen zijn die het gezicht van de partij zullen zijn in de media", aldus Slangen.  

Bij de interne vernieuwing komen ook praktische uitdagingen kijken, zegt Sterckx: "De partij heeft door de nederlaag minder geld ter beschikking. Er zal dus in de werking en qua personeelsbeleid bespaard moeten worden. Dat zorgt voor moeilijke keuzes." 

Ook inhoudelijk wil De Bleeker radicaal vernieuwen. Ze staat voor een klassieke rechts-liberale koers. "We gaan het hele liberale partijprogramma herschrijven", is ze stellig. Dat is inderdaad nodig, denkt Sterckx.

"Als je zo lang in de regering zit, verlies je ideologische scherpte. Nu is het goede moment om ons programma te herbekijken." Het is haar belangrijkste taak als voorzitter, vindt Sterckx. "Daar zullen zware discussies uit volgen. Die zullen vrij diep gaan als je ze ernstig voert. Dat zal niet eenvoudig zijn, maar wel noodzakelijk."

Slangen gelooft niet in een radicaal nieuw programma: "Je kan het liberalisme niet opnieuw uitvinden. Dat is een interne oefening die uiteindelijk heel weinig verschil zal maken naar de kiezers toen." 

Hoe de interne en inhoudelijke vernieuwingen er uiteindelijk ook zullen uitzien, ze zullen hoe dan ook veel tijd vragen. "Dit is het begin van een lange tocht door de woestijn", aldus Slangen. "Het voordeel is dat we nu die tijd hebben", zegt Sterckx. "De deadline ligt pas over 5 jaar." Tegen dan wil de nieuwe voorzitter ook af van de huidige partijnaam, liet ze eerder al verstaan.

De Bleeker kijkt in de eerste plaats naar de gemeenteraadsverkiezingen en dan pas naar een hervorming van de partij. De invloed van de nieuwe voorzitter zal tegen die verkiezingen – over 50 dagen – nog niet voelbaar zijn. Maar voor de partij zijn ze alleszins cruciaal. De liberalen zijn lokaal stevig verankerd en hebben op 13 oktober 64 burgemeesterssjerpen te verdedigen. Als de klap even zwaar zal zijn als op 9 juni, wordt de opdracht van De Bleeker nog een stukje moeilijker.