Nu formateur Bart De Wever opdracht zal teruggeven: welke opties heeft koning?

De koning speelt een belangrijke rol bij de vorming van de federale regering. "Hij moet er eigenlijk voor zorgen dat de uitvoerende macht (de regering, red.) zo snel mogelijk na de verkiezingen terug op het goede spoor zit", verklaart Mark Van den Wijngaert, emeritus-hoogleraar geschiedenis en kenner van de monarchie.

Na de verkiezingen start de koning doorgaans een consultatieronde op en ontvangt hij de voorzitters van Kamer en Senaat en de verschillende partijvoorzitters op het Paleis in Brussel. Op basis van hun advies en na overleg met zijn entourage duidt hij dan een informateur aan. Die moet bij alle partijen polsen wie met wie in een regering wil stappen.

In dat kader stuurde koning Filip N-VA-voorzitter Bart De Wever op 12 juni - 3 dagen na de verkiezingen - het veld in als informateur. Een maand later benoemde hij De Wever ook tot formateur. Een formateur wordt belast met de echte regeringsvorming en leidt de onderhandelingen over het regeerakkoord. Meestal wordt de formateur dan ook de nieuwe eerste minister.

Klik op een datum om meer te lezen:

Wetstraatwatcher Ivan De Vadder achtte de kans al klein dat de federale onderhandelaars vandaag nog een akkoord zouden vinden over de vorming van een federale regering. Nu heeft onze redactie vernomen dat Bart De Wever zijn opdracht als formateur ook effectief zal teruggeven aan de koning. Maar wat zijn dan de volgende stappen?

"Koning Filip zou het ontslag van de formateur in beraad kunnen houden en dan een brede informatieronde beginnen", legt Van den Wijngaert een mogelijke piste op tafel. "Hij zou dan een aantal ministers van Staat kunnen raadplegen om enerzijds de zaak te laten bekoelen als dat nodig is." Op die manier zou de koning wat extra tijd kunnen kopen voor De Wever om misschien toch nog een verandering in de teksten aan te brengen.

Volgens onze bronnen heeft De Wever vannacht zijn 'ultiem voorstel' al op tafel gelegd. Nu dat het niet heeft gehaald, lijkt zijn rol uitgespeeld. De vraag is dan wie de koning nu het veld instuurt en onder welke hoedanigheid.

De koning zou volgens De Vadder ook kunnen proberen om iemand anders dan De Wever het veld in te sturen "om deze coalitie nog te redden". "Je kan ook andere partijen van deze coalitie een opdracht geven. Een meer informerende, verkennende of verzoenende opdracht waarbij eerst opnieuw een stapje achteruit wordt gezet."

In het verleden werd al een beroep gedaan op een koninklijk verkenner, een verzoener, een of meerdere bemiddelaars, een koninklijk begeleider, een koninklijk ontmijner, een institutioneel bemiddelaar, een koninklijk verduidelijker, een koninklijk opdrachthouder, en een of meerdere initiatiefnemers. Koning Filip heeft dus wel wat opties.

Als dat allemaal niet lukt, moet er alsnog gekeken worden naar andere mogelijke coalities. En daar wringt het schoentje volgens De Vadder. "Ik heb in het begin van de week al gezegd: dit is de meest levensvatbare, de sterkste en de krachtigste coalitie." 

Bij andere coalities zijn de meerderheden erg nipt en in de meeste gevallen is ook de deelname van Open VLD nodig. De kans dat zij de sprong wagen, nadat ze duidelijk zijn afgestraft door de kiezer, is klein. Beide kandidaat-voorzitters gaven al aan dat ze de volgende legislatuur liever van op de oppositiebanken aan politiek willen doen.

Zelfs als Open VLD zou overtuigd kunnen worden, wordt het geen gemakkelijke puzzel. Ideologisch gezien zou je Vooruit in deze Arizona-coalitie kunnen vervangen door Open VLD, maar die coalitie zou een meerderheid hebben (76 op 150 zetels) met slechts één zetel op overschot. Te krap dus.

Vivaldi 2 dan maar? De N-VA en Les Engagés buiten en naast Open VLD ook Groen, Ecolo en de PS terughalen? "Ook die coalitie heeft slechts één zetel over en op de koop toe haal je nog meer partijen terug die de verkiezingen verloren hebben."

Tijd om creatief te gaan puzzelen. "Veeg het volledige bord leeg en verzin maar", aldus De Vadder. "Je neemt bijvoorbeeld de N-VA, de socialistische families (Vooruit en de PS, red.) en de liberale families (de MR en Open VLD, red.): 78 zetels. Of de N-VA, de socialistische families en de centrum-christendemocratische familie (CD&V en Les Engagés, red.): ook 78 zetels."

"Maar dan zit je in een heel ander universum. Dan kom je uit bij het idee van Bart De Wever van voor de verkiezingen met een zakenkabinet dat intussen ook communautair het land in een andere plooi moet leggen. Maar of dat lukt met al die partijen? Kortom, dan duiken weer een heleboel andere vragen op."

Tot slot is er ook nog de klassieke tripartite van socialisten, liberalen en (centrum-)christendemocraten. "Die regering zou 81 zetels tellen, maar of dat dan ook een krachtige regering is? Op dit moment is dat koffiedik kijken."

Wat zeker is: in al deze alternatieven mag de sociaal-economische nota waar De Wever al weken aan werkt in de prullenmand. En dan lijken we opnieuw vertrokken voor lange onderhandelingen. Na de verkiezingen was er euforie dat het snel zou kunnen gaan, maar nu dreigt volgens De Vadder alles terug op de lange baan te worden geschoven. 

De vraag is ook of er nog veel tijd is. De Wever had als deadline 20 september voor ogen, omdat België dan een begroting moet voorleggen aan Europa. "Vergeet niet dat er 28 miljard euro moet gevonden worden op 4 jaar tijd. Dat is geen 'kattenpis', dus daar zullen echt wel fundamentele maatregelen moeten genomen worden. En heel veel mogelijkheden zijn er niet."

De Vadder ziet nog een struikelblok als de onderhandelingen lang aanslepen. "Dan krijg je natuurlijk weer een regering in lopende zaken die krachtiger moet worden en die noodgedwongen weer moet optreden." Lees: dan wordt opnieuw naar premier Alexander De Croo (Open VLD) gekeken, van wie de rol zelfs binnen de eigen partij in vraag wordt gesteld.

Kortom, er zijn nog mogelijkheden, maar ook - en misschien vooral - nog heel vragen en obstakels.