Voka Limburg bezorgd over financiën Limburgse gemeenten: "Meer dan 3.000 euro schulden per inwoner in Sint-Truiden, gemeente As doet het wel goed"

Hoe staan de Limburgse steden en gemeenten ervoor op financieel vlak? Dat is de vraag die Voka Limburg heeft gesteld. De werkgeversorganisatie voerde een analyse uit op basis van de meest recente cijfers van het Agentschap Binnenlands Bestuur. Onder meer de schuldenlast werd onder de loep genomen.

Uit de analyse blijkt dat Limburgse gemeenten financieel gezonder moeten worden. "Als we kijken naar het Vlaamse gemiddelde zien we dat de gemiddelde schuld in Limburg 1.133,15 euro bedraagt. Dat is lager dan het Vlaamse gemiddelde van 1.421 euro, al zijn er op gemeenteniveau wel een aantal belangrijke verschillen die we niet kunnen negeren", klinkt het bij gedelegeerd bestuurder van Voka Johann Leten.

Ook lokale besturen ontsnappen dus niet aan de harde begrotingscijfers. In heel Limburg hebben 7 gemeenten een schuldenlast die hoger is dan 2.000 euro per inwoner, aan de andere kant zitten 9 gemeenten onder de grens van 500 euro per inwoner.

Uit de cijfers blijkt dat Sint-Truiden, Hasselt en Borgloon de hoogste schuldenlast hebben. Opvallend: van alle steden en gemeenten is Sint-Truiden zelfs de slechtste leerling van de klas met een schuldenlast van 3.465,74 euro schuld per inwoner. 

"In de categorie van kleine steden en gemeenten in Vlaanderen van de zogenoemde Belfius-cluster is er geen enkele die het slechter doet. Sint-Truiden heeft in het verleden heel veel geïnvesteerd. Daardoor zijn er heel wat projecten gerealiseerd, maar hebben ze wel een achterstand opgelopen. Die achterstand moet terugbetaald worden en het is aan de volgende legislatuur om dat te doen. Dat zal een grote uitdaging zijn", zegt Leten.

Voor burgemeester van Sint-Truiden Ingrid Kempeneers (CD&V) zijn de hoge schulden niet nieuw. "Het is een erfenis die we al een aantal jaren meedragen, jammer genoeg. In het verleden zijn er op korte tijd heel wat leningen aangegaan voor grote projecten, waarvan een aantal in mijn ogen overbodig waren. Die moeten nu allemaal terugbetaald worden. Het is dan ook de bedoeling om heel zuinig te besturen om die schulden weg te werken, maar dat zal niet van de ene op de andere dag gebeuren."

Ook Hasselt heeft een hoge schuldenlast. De stad zit aan 3.296,62 euro schuld per inwoner, niet veel beter dan Sint-Truiden dus. "Ook Hasselt heeft heel wat uitgegeven. Als men voorheen heeft ondergeïnvesteerd,  dan stapelen die schulden zich wel op. Ook Hasselt moet werken aan de terugbetalingscapaciteit", vertelt Leten.

Aan de andere kant blijkt uit de cijfers dat de gemeente As de laagste schuldenlast heeft met slechts 50 euro schuld per inwoner. "Dat juichen we natuurlijk heel hard toe", zegt Jonas De Raeve, directeur belangenbehartiging bij Voka Limburg.

Al is er volgens Leten ook een keerzijde aan die medaille. "Als je niets doet, kan je ook niets verkeerd doen. As investeert heel weinig en als je weinig investeert, geef je natuurlijk ook niet veel uit. Schuldenlast is niet alleenzaligmakend. As zou meer moeten investeren om echt gezond te zijn."

Dat As te weinig investeert, spreekt schepen van economie Jo Santermans (Voluit!) tegen. "Wij hebben een aantal investeringen op de planning staan, maar die zijn op de langere baan geschoven. Dat gaat onder meer over een investering voor het station van As en de rioleringen. Omdat die werden uitgesteld, is onze realisatiegraad laag, dus daar heeft Voka gelijk in. Maar wij hebben nog ruimte genoeg om te investeren."

De algemene conclusie van Voka Limburg luidt: "Elke gemeente moet iets doen". De nieuwe legislatuur staat dus voor een grote uitdaging. Het gaat volgens de werkgeversorganisatie om een goede balans te vinden tussen uitgaven beperken en tegelijkertijd investeren voor een grote bestuurskracht. 

"We mogen zeker niet in de val trappen om investeringen te gaan mijden, want die zijn noodzakelijk en brengen op lange termijn veel op", zegt De Raeve. "Lokale besturen zouden meer moeten investeren. Wij pleiten voor een investeringsnorm van 4,5 procent van het BBP (Bruto Binnenlands product red.). Voor alle gemeenten betekent dit een extra investering van ongeveer 650 miljoen euro in de komende bestuursperiode."

"Die investeringen moeten onder meer gericht zijn op infrastructuur en klimaat, zoals randparkings, stadsverdichting en het verminderen van verharding", gaat De Raeve verder. "Daarnaast moet men ook investeren in het mobiliteitsbeleid met aandacht voor bijvoorbeeld duurzaam transport, smart city logistics, toegankelijke laad- en loszones en voldoende parkeergelegenheden voor zowel personen als vrachtvervoer. ​​"

Een andere sleutel tot de oplossing is - volgens Voka Limburg - het afbouwen van de taken van lokale besturen. Zo kunnen zij zich focussen op de kerntaken die andere actoren niet kunnen opnemen. De kerntaken worden volgens Voka Limburg verwaarloosd.

"Voor lokale besturen zijn de kerntaken infrastructuur onderhouden, vergunningen afleveren en de service aan de burger garanderen. Het probleem is dat de kleine gemeenten hun takenpakket niet aankunnen en de grotere gemeenten willen te veel doen, waardoor ze hun kerntaken vergeten. Daarom is het van essentieel belang dat steden en gemeenten zich concentreren op hun kerntaken en deze zo efficiënt mogelijk uitvoeren. Lokale besturen moeten zich meer gaan opstellen als regisseurs en enkel die taken in eigen handen nemen waarvoor geen kosteneffectieve alternatieven bestaan", zegt De Raeve.

Gedelegeerd bestuurder Leten haalt als voorbeeld het gratis festival Genk on Stage aan. "Er zijn voldoende private actoren die een goed festival op poten kunnen zetten. Is het dan aan een stadsbestuur om dat te organiseren? Volgens ons niet, maar die keuze ligt natuurlijk bij de stad. Wij kunnen enkel adviseren."

Leten denkt daarbij ook onder meer aan woonzorgcentra en scholen in beheer van gemeenten. "We zijn ervan overtuigd dat er andere actoren bestaan om die taken over te nemen, gemeenten moeten zich bezighouden met andere zaken."

Ook is Voka Limburg grote voorstander van fusioneren. Onder meer voor Hasselt en Borgloon - die fusioneren met Kortessem en Tongeren - kan dat een oplossing zijn.

"Het gewest zal een deel van die schulden overnemen, dus dat zal de schuldenlast doen afnemen. Het zorgt ook voor meer efficiëntie, dus dan zou - net zoals bij een bedrijf - de kost van operatie moeten dalen."

Wat doe je dan met kleine gemeenten die weigeren om te fusioneren? Volgens Voka Limburg is er in zo'n geval een verplichting nodig. "Gemeenten met minder dan 30.000 inwoners moeten een laatste kans krijgen om vrijwillig te fusioneren. Doen zij dit niet dan moet de Vlaamse overheid de fusies verplicht doorvoeren op basis van bestuurlijke en economische parameters", vindt Leten.

Voka Limburg sluit haar pleidooi af met de boodschap aan ondernemers om zeker te gaan stemmen voor de verkiezingen op 13 oktober. "Het provinciebestuur en gemeentebestuur zijn de enige aanspreekpunten voor de ondernemingen, dus als ze hun stem willen laten horen, moeten ze zeker gaan stemmen", besluit Leten.