Groeit de 'crisette' in de formatie uit tot een ware crisis? "De voortekenen zijn erg slecht"

Zondagnacht maakte MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez duidelijk dat hij niets moet hebben van een meerwaardebelasting, een belasting op de winst uit de verkoop van aandelen. Voor de Vlaamse socialisten van Vooruit vormt zo'n meerwaardebelasting nochtans een absolute voorwaarde om door te zetten met de formatie.

Aanvankelijk leek Bouchez het idee van zo'n meerwaarde taks niet af te wijzen, maar hij zette de hakken wel in het zand toen bleek dat de formateur een aantal begeleidende maatregelen had geschrapt om Vooruit tegemoet te komen. De alternatieven die de MR naar voren schuift, worden door de andere partijen aan tafel afgewezen wegens 'niet realistisch'.

"De voorwaarden voor een compromis tussen Vooruit en MR zijn niet duidelijk", zegt Pascal Delwit (Université Libre de Bruxelles). "Het zijn partijen die niet tot dezelfde taalgroep horen. Enerzijds is Vooruit de enige centrumlinkse partij in de te vormen coalitie, anderzijds mag je niet vergeten dat de MR de verkiezingen heeft gewonnen met een erg liberale campagne."

Nochtans leek de teneur aanvankelijk helemaal anders. Bij gebrek aan valabele alternatieven na de verkiezingen leek formateur Bart De Wever rustig te kunnen bouwen aan een coalitie van zijn eigen N-VA met de MR, Les Engagés, CD&V en Vooruit. De laatste dagen is alles veranderd. "Ik had het zo niet verwacht", zegt Nicolas Bouteca (Universiteit Gent), "maar de voortekenen zijn heel slecht."

"We waren misschien iets te optimistisch", relativeert Dave Sinardet (Vrije Universiteit Brussel). "Een formatie blijft een moeilijke oefening. Het gat in de begroting van 28 miljard dat moet gedicht worden, de tegenstelling tussen MR en Vooruit en de persoonlijke animositeit maken het er ook al niet gemakkelijker op."

Naar de drijfveren van Bouchez is het gissen. Er circuleren hardnekkige geruchten dat het niet zozeer over de meerwaardetaks gaat, maar dat Bouchez eigenlijk Vooruit door Open VLD zou willen vervangen.

"Dat zou toch wel erg moeilijk worden", vindt Nicolas Bouteca. "Met Open VLD in plaats van Vooruit zou De Wever met een erg krappe meerderheid moeten regeren." Het zou inderdaad gaan om een meerderheid van 76 op 150 Kamerzetels. "Vergeet niet dat in die meerderheid ook een Jean-Marie Dedecker zit", merkt Dave Sinardet op. "Dat is een onafhankelijk Kamerlid die wel vaker getuigt van een zekere wispelturigheid."

Bovendien zou zo'n coalitie met Open VLD geen meerderheid aan Vlaamse kant hebben. "Dat zou toch wel erg oncomfortabel zijn voor Bart De Wever, die altijd tegen de Vivaldi-regering heeft gefulmineerd omdat die geen meerderheid had aan Vlaamse kant", zegt Bouteca. Bovendien hebben de twee kandidaat-voorzitters bij Open VLD enkele dagen geleden nog maar duidelijk aangegeven dat ze de federale regering niet zullen depanneren en voor de oppositie kiezen.

Een herhaling van Vivaldi is een andere mogelijke optie. "Maar dan krijgen De Wever en Bouchez er de PS weer bij en zal Bouchez nog minder van zijn programma kunnen realiseren", stipt Dave Sinardet aan. "Ik zie dat niet gebeuren."

Dreigt Bouchez niet het tegengestelde van wat hij wil te bereiken? "Het idee van zijn onbetrouwbaarheid was weggeëbd, maar dat krijgt hij nu weer op zijn bord", stelt Nicolas Bouteca vast.

"Bovendien bezwaart hij de Arizona-coalitie, mocht de formatie toch lukken. Bij sommigen groeit de vrees dat die zal uitdraaien op een herhaling van Vivaldi, met een partijvoorzitter die de eigen meerderheid saboteert vanop de zijlijn." Volgens Dave Sinardet komt dat de N-VA niet goed uit. "Daardoor komen Bart De Wever en de N-VA in een oncomfortabele positie, zoals Alexander De Croo en Open VLD in de Vivaldi-regering. We weten allemaal hoe het Open VLD is vergaan bij de laatste verkiezingen."

De verklaring kan ook minder negatief zijn. "Misschien is dit zijn manier om het onderste uit de kan te halen, als een soort van signaal aan de achterban", geeft Bouteca aan. 

"We komen dichter bij de lokale verkiezingen", duidt Sinardet. "Hoe dichter we bij die lokale verkiezingen komen, hoe meer de federale formatie een deel van de campagne dreigt te worden. Dan wordt het belangrijker om het been stijf te houden.

"Hoe dichter we bij de gemeenteraadsverkiezingen komen, hoe moeilijker het wordt om compromissen te sluiten", denkt ook Pascal Delwit.

Desondanks hebben de partijen volgens Dave Sinardet alle baat bij om met een federale regering naar de kiezer te kunnen trekken. "Dat geldt zeker voor MR, N-VA en Vooruit, want dan kunnen zij tegenover Vlaams Belang en PVDA aantonen dat zij kunnen besturen." 

Een framing die de N-VA ook beter uitkomt, is die van de clash tussen de figuren Georges-Louis Bouchez en Vooruit-voorzitter Conner Rousseau. "Tijdens de vorige formatie, in 2020, was het ook even spannend", herinnert Dave Sinardet zich. "Dat hebben ze toen enigszins kunnen bijleggen op een terrasje, maar de gespannen verhouding tussen beiden is altijd gebleven." 

"Beide heren lijken ook nogal op elkaar", zegt Sinardet. "Allebei zijn ze flamboyant en gevoelig voor perceptie. Ze zijn ook allebei erg actief op de sociale media en geven geen blijk van veel bescheidenheid."

Een geval van 'great minds think alike' dat de formatiegesprekken gijzelt? "Het lijkt allemaal erg onlogisch, want er is geen echt alternatief", denkt Bouteca. En stel dat het toch nog goed komt? "Dan zijn we nog niet thuis, want er volgen nog moeilijke dossiers. Denk maar aan de gezondheidszorg, waar er discussie bestaat over de groeinorm, en de communautaire dossiers. Misschien speelt dit nu ook al mee."

Veel vragen, dus. Maar de antwoorden blijven voorlopig uit.