Geen opkomstplicht meer: moet je nog gaan stemmen?

Opkomstplicht betekent dat iedereen die mag stemmen op de dag van de verkiezingen, naar het stembureau moet gaan om daar een stemhokje binnen te wandelen. In dat stemhokje kan je wel kiezen om blanco, ongeldig of gewoon niet te stemmen.

Een geldige stem uitbrengen is dus bij geen enkele Belgische verkiezing verplicht, maar je moet wel komen opdagen op het stembureau. Of dat was toch het geval bij de Europese, federale en regionale verkiezingen, afgelopen juni.

De voormalige Vlaamse regering besliste in 2020 om de opkomstplicht voor de gemeente- en provincieraadsverkiezingen af te schaffen. Enkel in Brussel en Wallonië is er nog een opkomstplicht voor de gemeenteraadsverkiezingen.    

Nee, zowel voor de gemeente- als voor de provincieraadsverkiezingen hoef je in Vlaanderen niet te gaan stemmen én hoef je zelfs niet meer naar het stembureau te gaan. In plaats van opkomstplicht heeft iedereen die mag gaan stemmen voor de lokale verkiezingen nu stemrecht. 

Je kan niet kiezen om voor 1 van de 2 verkiezingen (provincie- of gemeenteraad) te stemmen. Als je naar het stembureau gaat, moet je bij een papieren stembureau 2 biljetten aannemen. Wil je bijvoorbeeld wel voor de provincieraad stemmen, maar niet voor de gemeenteraad? Dan zul je een blanco stem moeten uitbrengen bij de gemeentelijsten.

Bij een digitaal stembureau activeert je chipkaart beide verkiezingen en zal je ook een blanco stem moeten uitbrengen indien je voor 1 van de 2 verkiezingen niet wil stemmen.

Je krijgt geen oproepingsbrief - zoals bij verkiezingen met opkomstplicht - meer, maar wel een uitnodigingsbrief. Gemeenten moesten die uitnodigingen uiterlijk op zaterdag 28 september versturen. Daarin staat wanneer en op welke locatie in je gemeente je morgen kan gaan stemmen. Inwoners van Brussel en Wallonië zullen wel nog een oproepingsbrief krijgen.

Wil je geen stem uitbrengen, dan moet je dat niet op voorhand melden. Je gaat dan gewoon niet naar het stembureau.

Opgelet: in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Wallonië moet je wél nog altijd naar het stembureau gaan. Inwoners van Brussel en Wallonië zullen dus wel nog een oproepingsbrief krijgen.

Wie ouder is dan 18 jaar en in Vlaanderen of Wallonië woont, mag 2 stemmen uitbrengen. 

Je mag stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen en zo rechtstreeks de mensen verkiezen die in de gemeenteraad zitten in de stad of gemeente waar jij woont. Inwoners uit de stad Antwerpen brengen ook hun stem uit voor de stadsdistrictsraden.

Daarnaast zijn er ook nog de provincieraadsverkiezingen. Je verkiest dan rechtstreeks welke kandidaten in de provincieraad van jouw provincie mogen zetelen.

Inwoners van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest moeten enkel voor de gemeenteraad stemmen.

In Vlaanderen is dat op zich geen probleem, omdat niet langer een opkomstplicht geldt voor de gemeente- en provincieraadsverkiezingen en je dus niet hoeft te gaan stemmen. Dus als je ziek bent, moet werken of op vakantie bent in het buitenland, hoef je je geen zorgen te maken.

Wil je heel graag een stem uitbrengen, maar lukt het niet? Dan kan je altijd een volmacht geven aan iemand om in jouw plaats te stemmen.

Dat kan aan iedereen die stemgerechtigd is. Het hoeft geen familie te zijn. Elke kiezer kan wel maximaal 1 volmacht krijgen. Het ronselen van volmachten is vanaf nu strafbaar.

Zo'n volmacht geef je via een volmachtformulier . Regel dat wel op tijd, want op het formulier moet er een bewijs staan van je reden. Je schooldirectie (bij examens), dokter (bij ziekte), werkgever (bij werken) of burgemeester (bij vakantie in het buitenland) moeten het formulier mee invullen.

Meer info over het geven van een volmacht vind je op de website van de Vlaamse overheid.

Woon je in Brussel of Wallonië? Dan moet je een volmacht geven aan iemand die in jouw plaats gaat stemmen. Meer informatie vind je op de website van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest of Wallonië . 

Iedereen die niet de Belgische nationaliteit heeft, mag stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Voor de provincieraadsverkiezingen mag je niet stemmen, net zoals voor federale of regionale verkiezingen. 

Om te stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen moesten inwoners zonder de Belgische nationaliteit zich wel inschrijven voor 1 augustus. Heb je je bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen geregistreerd als kiezer, dan moest je dat dit keer niet opnieuw doen.

Heb je geen Belgische nationaliteit, maar ben je wel EU-burger? Dan mag je je ook kandidaat stellen om op een lijst te staan voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Iedereen stemt in haar of zijn eigen gemeente, de plek waar hij of zij officieel gedomicilieerd is op 1 augustus 2024.

Je krijgt per post een uitnodigingsbrief of oproepingsbrief. Daarin staat op welke locatie in je gemeente je precies moet gaan stemmen.