Ensors blijven genderneutraal ondanks kritiek, stemprocedure verandert wel

Sinds de editie van 2022 zijn de Ensors genderneutraal. Er werden de voorbije jaren geen aparte prijzen meer uitgereikt voor acteurs en actrices. Geen Ensors meer voor beste acteur/beste actrice, wel prijzen voor de beste vertolking in een hoofdrol of bijrol, respectievelijk in films en series.

Bij de laatste Ensors begin 2024 is er geen enkele actrice in de prijzen gevallen. De 4 acteerprijzen gingen allemaal naar mannelijke acteurs, hoewel er in de acteercategorieën ongeveer evenveel mannen als vrouwen genomineerd waren. Vanuit de acteerwereld zelf kwam daar forse kritiek op.

"De genderneutraliteit van de prijzen schiet zijn doel voorbij", vonden winnaars Stef Aerts, bekroond voor zijn hoofdrol in de film 'Wil', en Aimé Claeys, hoofdrolspeler in de VRT1-reeks '1985'. Zolang er niet evenveel evenwaardige rollen voor mannen als vrouwen worden geschreven, komen genderneutrale awards te vroeg, aldus beide acteurs.

Wim Vanseveren van de Ensor Academie die de Ensors uitreikt, pareerde die kritiek met de boodschap dat het systeem achter de film- en televisieprijzen "met open vizier" herbekeken zou worden "zonder overhaast conclusies te trekken". Resultaat van die denkoefening: de genderneutrale Ensors blijven behouden, enkel de stemprocedure verandert.

"De genuanceerde herziening van die procedure legt meer verantwoordelijkheid bij de professionals in hun vakgebied", meldt de Academie in een persbericht.

De beslissing is volgens de Ensor Academie genomen na overleg met de Acteursgilde. "De conclusie was helder: ondanks de zeer ongelukkige uitslag is er geen animo om de man-vrouwcategorieën te herstellen. Er werd wel gepleit voor een aanpassing van het reglement, om meer gewicht te geven van professionele stemmers binnen de vakgroep."

"Alles in overweging genomen, is er geen interesse om het oude systeem weer in te voeren", zegt Michaël Pas, voorzitter van de Acteursgilde. "Er is een uitgesproken verlangen om als beroepsgroep meer gewicht te krijgen in de keuze van de winnaars binnen ons vakgebied."

De stemming voor de Ensors verloopt in 2 rondes. In de eerste ronde krijgen alle 2.200 leden van de Ensor Academie 3 stemmen per categorie. Zo worden de 5 genomineerden per categorie gekozen. In de tweede ronde heeft iedereen 1 stem per Ensor, om de winnaar te kiezen.

Aan de eerste stemronde verandert er niets, aan de tweede stemronde wel. Daar mogen voortaan enkel collega's uit hetzelfde vakgebied nog hun stem uitbrengen. Concreet kiezen acteurs dus welke collega in de prijzen valt, regisseurs kiezen de winnende regisseur, scenaristen het winnende scenario enzovoort. 

"Er is vertrouwen dat er op die manier meer leden zullen stemmen vanuit een genuanceerde en vakkundige visie", aldus de Ensor Academie. "Deze toegenomen verantwoordelijkheid moet resulteren in een rijker palet aan prijswinnaars. Voor de winnaars biedt een bekroning door collega's uit hun eigen vak bovendien extra waardering."

De volledige Ensor Academie bepaalt voor de zogenoemde 'best of the best'-categorieën nog altijd samen wie er in de prijzen valt. Concreet gaat het om de Ensors voor beste kortfilm, jeugdfictie, animatie, documentaire, fictieserie en film.

"Het bestuur van de Ensors zal de stemprocedure ook in de toekomst kritisch evalueren", klinkt het nog. "De Ensors blijven zich inzetten voor een faire, representatieve huldiging van het talent binnen de Vlaamse televisie- en filmindustrie, met als doel De Ensors even divers te maken als de interne werking is geworden."

Actrice en regisseur Hilde Van Mieghem noemt het behouden van de genderneutrale Ensors in 'De wereld vandaag' op Radio 1 "een uitermate slecht idee".

"Van de 10 rollen worden er 8 voor mannen geschreven en 2 voor vrouwen. Vrouwen krijgen meestal pas een hoofdrol als de film door een vrouw gemaakt wordt. Anders raken ze niet veel verder dan de rol van 'aangeefster', als moeder, minnares of hoer. Er is vooral een inhaalbeweging nodig wat betreft gelijkheid in het aantal rollen en scenario's met een prominente rol voor vrouwen."

"Ergens is het niet onlogisch dat mannelijke filmmakers een vrouwenrol schrijven vanuit hun idee over vrouwen. Dat idee is al eeuwenlang vrij eng en seksistisch ook. Dus het verbaast me niet dat het voor mannen moeilijk is om grote, boeiende vrouwenrollen te schrijven."

"Ik begrijp dat minderheden zoals non-binaire personen een forum moeten krijgen. In dit geval is het jammer dat de Ensor Academie met de keuze voor genderneutrale prijzen actrices de kans ontneemt op een onderscheiding."

De aanpassing van de stemprocedure vindt Van Mieghem wel een grote verbetering. "Op die manier vallen de producties met het meeste succes of kijkers niet per definitie in de prijzen. Populariteit zegt niet per se iets over de kwaliteit: de meest bekeken film of serie had niet per se het beste scenario of de beste acteerprestaties."