De terreurverdachte Nizar Trabelsi, die in 2001 een aanslag beraamde op de luchtmachtbasis van Kleine-Brogel, zit al meer dan een jaar in isolatie in een Amerikaanse gevangenis. Een Amerikaanse rechter moet beslissen naar welk land Nizar Trabelsi kan uitgewezen worden, maar die beslissing laat erg lang op zich wachten. Zijn advocaten willen dat hij naar België wordt teruggestuurd, ook al is hij officieel een Tunesiër. Hij werd in ons land veroordeeld tot de maximumstraf van 10 jaar. Nadat hij die straf helemaal had uitgezeten, werd hij uitgeleverd aan de VS, maar daar werd hij verrassend genoeg vrijgesproken. Toch blijft hij in de gevangenis zitten.
Terreurverdachte Nizar Trabelsi al meer dan een jaar in isolatie in Amerikaanse gevangenis ondanks vrijspraak: keert hij terug naar België?
Dirk Leestmans
Gepubliceerd:
Nizar Trabelsi werd in het najaar van 2013 door ons land uitgeleverd aan de Verenigde Staten van Amerika. Trabelsi moest liefst 10 jaar wachten op zijn proces. Al die tijd zat hij als terreurverdachte in totale isolatie in voorarrest.
De uitlevering van Trabelsi door België aan Amerika was erg omstreden omdat Trabelsi in ons land al gestraft was en in principe niemand twee keer voor dezelfde feiten kan veroordeeld worden. Dat gegeven leidde tot tal van procedurekwesties. Onder meer daardoor startte het Amerikaanse proces pas in 2023.
Tot verbazing van iedereen sprak de jury Nizar Trabelsi in de zomer van 2023 over de hele lijn vrij. Die vrijspraak in Amerika lijkt ook in tegenspraak te zijn met de veroordeling in België, want ook al werd de aanklacht juridisch-technisch anders geformuleerd, de facto gaat het over hetzelfde.
De uitspraak van de jury is moeilijk precies uit te leggen want ze is niet gemotiveerd.
Waarnemers wijzen er wel op dat de Amerikaanse lekenrechters het moeilijk hadden met de manier van werken van de Belgische politie en het federaal parket en in het bijzonder van de onderzoeksrechter.
Alle 3 hebben ze getuigd op het Amerikaanse proces. Nizar Trabelsi zelf gaf een andere uitleg aan de feiten in 2023 in vergelijking met 2001. Destijds legde hij in ons land bekentenissen af, in Amerika trok hij deze terug.
Hoe dan ook, toen hij werd vrijgesproken, kon hij niet als een vrij man de rechtszaal buitenwandelen.
Nicole Hallett, de Amerikaanse advocate die Nizar Trabelsi momenteel bijstaat, vermoedt dat de Amerikaanse overheid die vrijspraak nog altijd niet helemaal verteerd heeft. "Niemand had die vrijspraak verwacht. En blijkbaar kan de Amerikaanse overheid nog altijd niet aanvaarden dat Nizar Trabelsi een vrij man is. Of zou moeten zijn."
De Amerikaanse justitie kon hem weliswaar niet langer beschouwen als een terreurverdachte, maar hij werd op dat moment plots wel een illegale vreemdeling. En de vraag is naar welk land ze hem kunnen uitwijzen.
Die vraag vormde het voorwerp van een nieuwe rechtszaak voor de vreemdelingenrechter in Amerika. Er zijn daarover diverse zittingen geweest in het najaar van 2023 en in het voorjaar van 2024.
Op 6 maart 2024 werden de debatten gesloten en het is sindsdien wachten op een beslissing. Dat het zo lang duurt, is uitzonderlijk te noemen en het wijst ook op de complexiteit van het dossier dat balanceert op de rand van justitie en politiek.
Alle betrokken partijen zitten met een vergrootglas op deze zaak
Nicole Hallett, de Amerikaanse advocate die Nizar Trabelsi bijstaat
Nicole Hallett, gespecialiseerd in vreemdelingenrecht, heeft dit nooit eerder meegemaakt. "Gewoonlijk spreekt een rechter in dit soort zaken zich uit een paar dagen na het beëindigen van de debatten. Nu wachten we al meer dan een half jaar. Technisch juridisch is het nochtans niet zo'n moeilijke zaak. Maar het dossier Trabelsi is natuurlijk wel een gevoelige zaak. Het is een high-profile case."
Nicole Hallett vermoedt dat dat de reden is waarom de rechter nog niet tot een besluit kwam. "De rechter kent de gevoeligheid natuurlijk ook. Alle betrokken partijen zitten er met een vergrootglas op. Welke uitspraak ze ook doet, ofwel gaan wij in beroep ofwel de Amerikaanse overheid."
Nizar Trabelsi heeft de Tunesische nationaliteit en het lijkt voor de hand liggend dat hij naar zijn geboorteland wordt teruggestuurd. Maar het probleem is dat hij in dat land ook veroordeeld is door een militaire rechtbank. Hij werd er op 26 januari 2005 bij verstek (hij zat op dat moment al vast in België) veroordeeld tot een gevangenisstraf van 10 jaar wegens lidmaatschap van een terroristische organisatie. (zie document hieronder)
De Amerikaanse justitie beschouwt dat als een uitzonderingsrechtbank en erkent die uitspraak dus niet. Bovendien staat in het uitleveringsverdrag tussen België en Amerika (zie document hieronder) expliciet dat Nizar Trabelsi niet aan Tunesië mag uitgeleverd worden. De Amerikaanse overheid trachtte dat gegeven handig te omzeilen door niet langer te spreken over een uitlevering maar wel over een uitwijzing.
Door het probleem te formuleren in termen van ‘expulsion’ in plaats van ‘extradition’, zou het juridisch technisch wel kunnen Trabelsi op het vliegtuig richting Tunesië te zetten.
Nicole Hallett vermoedt dat de Amerikaanse overheid precies voor Tunesië kiest omdat ze weten dat hij daar zal opgesloten worden. "Ook al is hij vrijgesproken, ze willen hem echt niet vrij."
Maar daar verzetten de advocaten van Trabelsi zich tegen. Naast het feit van de (niet erkende) militaire veroordeling staat Tunesië ook niet bepaald bekend als een schoolvoorbeeld van een land met respect voor de mensenrechten en al zeker niet in de gevangenissen. Hun cliënt, Nizar Trabelsi, zat al 10 jaar ten onrechte vast in de VS. Het perspectief nog eens 10 jaar opgesloten te worden in een Tunesische gevangenis is voor hen onaanvaardbaar.
Aan de Belgische rechters en die van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, het is mijn 365e dag in isolatie in een zwart gat in Amerika. Marteling, vernedering, waarom?
Ook in België voeren de advocaten daarover processen. Hun stelling komt er erg eenvoudig gezegd op neer dat België Trabelsi nooit had mogen uitleveren aan Amerika. België moet de fout die het in 2013 maakte nu rechtzetten, zo redeneren ze. En die rechtzetting zou dan betekenen dat Nizar Trabelsi als een vrij man naar België moet kunnen terugkeren. Dat standpunt wordt ook bevestigd door verschillende uitspraken van de rechtbank in Brussel.
Recent nog, in februari én in juli, sprak de rechtbank in Brussel zich opnieuw in die zin uit. De Belgische staat ging tegen beide uitspraken in beroep. Die zaak zal behandeld worden voor het hof van beroep in Brussel op 30 september.
Minister van Justitie Paul Van Tigchelt (Open VLD) zei eerder in antwoord op een parlementaire vraag dat ze deden wat de Belgische rechter hen vroeg, al spreken de Belgische advocaten dat tegen. De minister zei verder dit dossier te beschouwen als een zaak voor de Amerikaanse rechter waar ze zich als België niet over uit te spreken hebben.
Informeel is in regeringskringen te horen dat het politiek zo goed als onmogelijk is een in België veroordeelde terrorist te laten terugkeren. Dat is zeker zo omdat Nizar Trabelsi niet de Belgische nationaliteit heeft en verder ook geen enkele geldige verblijfstitel heeft hier. Een humanitair visum geven aan Trabelsi zou theoretisch kunnen, maar is politiek ondenkbaar.
In afwachting blijft Nizar Trabelsi van zijn vrijheid beroofd. Hij zit opgesloten in een centrum voor illegalen in erg penibele omstandigheden. Hij zou totaal geïsoleerd in een cel zitten, in een kelderverdieping zonder daglicht, zonder sociale contacten, met 24 uur op 24 uur kunstlicht in zijn cel, geen televisie, geen radio, geen boeken…
Nicole Hallett: "In Amerika is elk centrum voor illegalen te vergelijken met een gevangenis. In het geval van mijn cliënt, Nizar Trabelsi, komt daar bij dat ze hem blijven beschouwen als een gevaarlijk man. Vandaar."
Die ‘administrative segregation’ maatregelen werden op 17 juli, een jaar na zijn vrijspraak, nog eens verlengd. Dat document (zie document hieronder) tekende Nizar Trabelsi en schreef er volgende extra zinnetje bij: "aan de Belgische rechters en die van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, het is mijn 365e dag in isolatie in een zwart gat in Amerika. Marteling, vernedering, waarom? Ik ben moe en ziek 99 procent."
Het juridische kluwen in de zaak-Nizar Trabelsi sleept al erg lang aan en is ondertussen haast onoverzichtelijk geworden. En het einde lijkt nog niet in zicht. Want tegen de uitspraak van de Amerikaanse vreemdelingenrechter kan beroep aangetekend worden. Dat beroep zal minstens opnieuw een half jaar in beslag nemen.
Bovendien zijn er niet zo heel veel alternatieven. Als Trabelsi noch naar Tunesië noch naar België zou komen, naar welk land kan hij dan wel? Nicole Hallett: "Voor ons is het duidelijk: in België heeft hij familie en het is zijn uitdrukkelijke wens bij hen te zijn. Maar ik vrees dat de Amerikaanse overheid zal blijven zoeken naar een land waar Trabelsi van zijn vrijheid beroofd blijft."
