Tot maandenlang wachten voor niet-dringende scans: "Frustrerend voor zowel patiënten, als artsen"

Wie een scan nodig heeft, oefent maar beter geduld. Momenteel kan je voor een niet-dringende MRI tot een half jaar lang wachten, afhankelijk van de regio en het soort onderzoek dat moet gebeuren.

In het UZ Leuven is de gemiddelde wachttijd voor een scan ongeveer 50 dagen, maar voor sommige onderzoeken kan dat oplopen tot 3 maanden. "Dat gaat dan enkel over de onderzoeken die wel even kunnen wachten, controles bijvoorbeeld", zegt professor Chantal Van Ongeval, diensthoofd radiologie in het UZ Leuven.

"Als er een indicatie is dat een onderzoek toch sneller moet gebeuren, bijvoorbeeld bij rugklachten waardoor iemand uitvalt op het werk, dan kan de afspraak sneller gepland worden."

Ook in het UZ Antwerpen kunnen de wachttijden oplopen, afhankelijk van de aard van het onderzoek. "In de regel geldt: hoe complexer het onderzoek, hoe langer de wachttijd", aldus professor Annemiek Snoeckx, diensthoofd radiologie in het UZA.

"Voor eenvoudige onderzoeken, zoals MRI-scans van de knie of de wervelkolom, zijn er in het algemeen kortere wachttijden. Dat zijn de onderzoeken die in veel ziekenhuizen 's morgens vroeg, 's avonds, of in het weekend gebeuren. Daarvoor wacht je ongeveer 4 weken."

"Voor een MRI van de hersenen is de wachttijd al ongeveer 12 weken. Voor onderzoeken onder narcose kunnen de wachttijden oplopen tot 5 maanden. Belangrijk: dit gaat om indicaties. Effectieve wachttijden kunnen mogelijk verschillen."

Net als professor Van Ongeval, benadrukt ook professor Snoeckx het onderscheid tussen dringende en niet-dringende onderzoeken. "Voor urgente onderzoeken, bijvoorbeeld bij kritisch zieke patiënten of patiënten met een nieuwe tumor, is er altijd ruimte om op korte of zeer korte termijn een scan in te plannen."

Afhankelijk van het onderzoek kan je ook in het UZ Brussel lang wachten op een scan. "Voor MRI's zonder contrast is dat rond de 3 tot 4 weken", aldus UZ Brussel-radioloog Johan De Mey. "Voor de complexere onderzoeken zoals het hart, de lever, en narcose bij kinderen, is het 2 tot 3 maanden wachten. Urgente onderzoeken gebeuren zo snel mogelijk."

De oorzaak voor de soms lange wachttijden is niet eenduidig. Aan de basis ligt het stijgende aantal onderzoeken in ons land. Een mogelijke verklaring daarvoor is de bevolkingsgroei en de vergrijzing: de verouderende bevolking heeft meer zorg nodig, en dus ook meer scans.

"Patiënten leven langer, waardoor ziektes meer chronisch worden", duidt professor Snoeckx. "Patiënten blijven ook langer vervolgonderzoeken en controles krijgen, waardoor er meer scans ingepland moeten worden."

"Daarnaast is de gezondheidszorg ook veel meer dan vroeger gericht op het maken van een snelle diagnose. 'Wachten tot het beter gaat' was vroeger de gewoonte, maar is met het huidige zorgaanbod niet meer aan de orde."

Verder vragen de ziekenhuizen naar meer scanapparaten. Zo is het UZ Leuven al langer vragende partij voor een nieuwe scanner, maar dat hangt dan weer af van de financiering van de overheid.

"In een universitair ziekenhuis vinden complexe onderzoeken plaats die niet alleen een langere scantijd vragen, maar waarbij ook tijd moet gemaakt worden voor gespecialiseerde onderzoeken, zoals onderzoeken onder narcose", aldus professor Van Ongeval. "Daardoor is er op dit moment een groot tekort aan tijdssloten en loopt de wachttijd voor niet-dringende onderzoeken op, tot frustratie van artsen en patiënten."

"Voor de installatie van een bijkomende MRI-scanner is een planningsvergunning nodig, die de gewestregeringen moeten toekennen. Het is nu wachten op de vorming van de nieuwe regering voordat er verdere acties kunnen genomen worden."

Tegelijk is de technologie achter de toestellen doorheen de jaren wel fors geëvolueerd, vult professor Snoeckx aan. "Daardoor zijn de onderzoekstijden van een aantal onderzoeken nu wel korter dan vroeger, wat voor een klein deel de toegenomen vraag compenseert. Het verhoogt echter wel de werkdruk van de radiologen, want het aantal onderzoeken neemt alleen maar toe."

En dan is er nog het tekort aan personeel dat bijdraagt aan het probleem van de lange wachttijden. In onze ziekenhuizen worden scans bijna uitsluitend gemaakt door medisch beeldvormers. Maar dat blijkt een moeilijk in te vullen job.

"De opleiding wordt maar op 2 plaatsen gegeven in België, namelijk aan de Odisee-hogeschool in Brussel en de Karel de Grote Hogeschool Antwerpen", legt UZ Gent-radioloog Wouter Bauters uit. "De instroom van mensen met het diploma van medisch beeldvormer is dus beperkt."

"De afgelopen jaren wordt een groot deel van dat tekort opgevangen door verpleegkundigen, die via een bijscholing het beroep toch mogen uitvoeren. Maar ook dat wordt steeds lastiger."

Die bijscholing is namelijk erg uitgebreid, en is sinds dit jaar nog uitgebreider geworden. "Het kan tot 6 maanden duren voordat een verpleegkundige aan de slag kan als medisch beeldvormer. Aan de ene kant is dat een goede en logische evolutie, aangezien er gewerkt wordt met straling. Aan de andere kant schrikt de uitgebreide opleiding verpleegkundigen af om eraan te beginnen."

"Er zijn dus meer scanners nodig om de wachttijden op te lossen, maar er is op dit moment te weinig personeel om ze te laten draaien", vat Bauters samen. "Nog een hogeschool hebben die de opleiding aanbiedt, zou welkom zijn, maar dat is moeilijk omdat het een dure opleiding is om te organiseren.”

Tegelijk wordt er in ons land meer gebruikt gemaakt van medische beeldvorming dan in veel andere Europese landen. Zeker voor CT-scans is dat het geval, en in mindere mate ook voor MRI-scans. Zo was in 2019 het gebruik van CT-onderzoeken ongeveer 40 procent hoger in België dan het gemiddeld gebruik in EU-landen.

Een deel van de oplossing zou dus zijn om minder te scannen. "Heel wat mensen stappen zelf naar hun arts met de vraag of ze onder de scanner mogen", aldus dokter Tom De Beule van de Belgische Vereniging van Radiologen (BVR). "Dat kan dokters soms in het nauw drijven, hoewel het in sommige gevallen perfect te verdedigen is om niet telkens een scan te maken."

Daarom is de BVR vragende partij om een nieuwe software in te voeren die moet helpen om juistere scans te maken. "De BVR trekt aan de kar voor de implementatie van beslissingsondersteuning, of 'clinical decision support'", aldus De Beule. "Dat is een elektronisch systeem dat de voorschrijvende huisarts of specialist helpt om voor elk gezondheidsprobleem of symptoom het juiste radiologisch onderzoek te kiezen."

"Dat is nodig omdat het de enige 'evidence-based'-methode is om het aantal 'onnodige' onderzoeken op een wetenschappelijk verantwoorde manier exact te berekenen en bij de bron - namelijk tijdens het voorschrijven - aan te pakken."

Ten slotte benadrukken zowel professor Snoeckx als professor Van Ongeval dat de lange wachttijden genuanceerd moeten worden. "Ik ben sinds 2008 werkzaam als radioloog en ik heb nooit anders geweten dan dat er behoorlijke wachttijden waren voor MRI en dat de druk hoog was."

"Het systeem zoals dat nu is, is acceptabel", voegt Van Ongeval daaraan toe. "We hebben een fantastische gezondheidszorg die een MRI-onderzoek betaalbaar maakt, maar daarom moet niet alles zo snel mogelijk gebeuren."