Meeste Afghaanse asielzoekers mogen niet in België blijven, maar kunnen ook niet terug: "Ik kan nergens anders heen"

'Negatief', zo luidt de beslissing voor de Afghaanse asielzoeker Sayed*. Hij moet daardoor in principe België verlaten en terugkeren naar Afghanistan. "Maar dat kan niet", zegt hij. "Ik kan nergens anders heen."

De vader van Sayed was majoor in het leger van het vorige bewind. Sayed zelf werkte als zijn persoonlijke chauffeur, maar staat niet op de officiële loonlijst.

"2  jaar geleden is de taliban bij mijn moeder komen zoeken naar mijn vader en naar mij", vertelt hij. "We waren het land al ontvlucht. Om wraak te nemen hebben ze dan maar mijn oudste broer vermoord."

De beoordeling van asielverzoeken in België is zeer strikt. "Gezinsleden van voormalige militairen krijgen geen asiel", zegt zijn advocate Oriane Todts "wel bijvoorbeeld alleenstaande vrouwen, mensenrechtenactivisten of mensen die voor buitenlandse organisaties werkten." Dat strenge beleid staat in schril contrast met de meeste andere Europese landen.

Van alle Afghaanse asielzoekers in de Europese Unie krijgt 80 procent de beoordeling dat ze mogen blijven. In onze buurlanden Duitsland (93 procent) en Nederland (88 procent) ligt dat percentage zelfs nog hoger. En ook in Denemarken, dat bekend staat als een land met een streng asielbeleid, krijgt 94 procent een verblijfsvergunning. Bij ons is dat amper 35 procent.

In het kantoor van zijn advocaat verneemt Sayed dat er binnen een week of 2 een bevel om het grondgebied te verlaten zal volgen. Als hij niet vertrekt, zal hij vanaf dan illegaal in België zijn. "Ik heb geen oplossing, ik kan hen niks zeggen", zegt Todts. "Aanvragen voor regularisatie stoten ook op een weigering. Er is voor hen geen toekomst in België."

De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) heeft wereldwijd een leidende taak op gebied van migratie. De federale migratiedienst Fedasil werkt met hen samen voor vrijwillige terugkeer in de landen van herkomst.

Op 15 augustus 2021 nam de taliban de hoofdstad Kaboel in. Sindsdien oordeelt IOM dat de staat van het land het voor hen onmogelijk maakt om vrijwillige terugkeerders veilig te begeleiden. Die beoordeling wordt elke 3 maanden opnieuw geëvalueerd.

In Afghanistan is het volledige systeem ingestort. "Meer dan de helft van de inwoners hebben geen toegang tot eten, drinkbaar water, huisvesting en zijn volledig afhankelijk van hulporganisaties", zegt Karel Michiels van IOM. 

Op de vraag of terugkeer uitgesloten is, twijfelt hij en wikt en weegt zijn woorden. "Het is waarschijnlijk niet volledig uitgesloten, maar er zijn veel obstakels en de risico's zijn groot." 

Obstakels zijn in de eerste plaats papieren. De diplomatieke post van Afghanistan in Brussel levert geen documenten af. Reisdocumenten zijn dus niet te krijgen. Enkel wie in het bezit is van een geldig paspoort kan op een vliegtuig stappen.

Gedwongen terugkeer is al helemaal onmogelijk zonder reisdocumenten. Bovendien heeft België geen diplomatieke banden met het talibanregime en kan ons land dus niet vragen om onderdanen terug te nemen.

Fedasil geeft aan wie op eigen houtje terug wil wel een klein budget mee. Daar gingen vorig jaar 18 Afghanen op in. Daar tegenover staat dat 2.465 Afghanen een bevel kregen om het grondgebied te verlaten na een negatieve asielbeslissing. Hoeveel er hier bleven en proberen te overleven in de  illegaliteit is niet bekend.

Het federaal migratiecentrum Myria analyseert alle cijfers en specifieke situaties van migrantenpopulaties in België. "Als de betrokkene geen verblijfsstatus heeft, maar evenmin van het grondgebied kan worden verwijderd, dan is dat in strijd met het Europees recht", luidt de analyse over de Afghanen die geen bescherming krijgen in ons land.

Myria pleit ervoor dat personen in die situatie een verblijfstitel krijgen. "Dat is trouwens in andere Europese landen wel het geval", klinkt het. "Zo heeft Duitsland in 2022 een humanitaire status toegekend aan 26.000 Afghanen."

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (CD&V) sluit uit dat er in ons land zo'n oplossing komt. Ze erkent dat terugkeer moeilijk is en zegt er alles aan te doen om daar verandering in te brengen. "Maar verblijfsvergunningen voor asielzoekers zijn er enkel voor wie erkend wordt als vluchteling en dat zal zo blijven", aldus de staatssecretaris.

Intussen is er in ons land dus wel een groep geweigerde Afghaanse asielzoekers die niet weten wat te doen. De job die ze als asielzoeker hadden, mogen ze zonder geldige documenten niet houden. Sommigen vertrekken naar Nederland of Duitsland om daar asiel aan te vragen. "Een kennis van mij is in een boot naar het Verenigd Koninkrijk gestapt", vertelt Sayed.

"Ik zie heel wat mentale problemen bij de Afghaanse asielzoekers. Ze begrijpen niet waarom ze een weigering krijgen om hier te blijven," vertelt advocaat Todts. "We zien alcohol- en drugsverslavingen ontstaan en depressies. In januari heeft één van mijn cliënten zich van het leven beroofd, hij zag geen uitweg meer."