De Oekraïense opmars in de Russische Koersk-regio gaat onverminderd door. Het is niet de eerste keer dat dit gebied een sleutelrol speelt in een Europese oorlog: 81 jaar geleden was Koersk al het decor van een beslissende veldslag. Peter Schrijvers, historicus en curator van het Wereldoorlog II-museum Liberation Garden, trekt parallellen tussen de Slag om Koersk uit 1943 en de huidige strijd.
81 jaar geleden speelde de regio Koersk een beslissende rol in de oorlog: zijn er parallellen met vandaag?
Andrei Stiru
Gepubliceerd:
In de zomer van 1943 bevond nazi-Duitsland zich in een neerwaartse spiraal aan het oostfront. Volgens historicus Peter Schrijvers was de situatie voor de Duitsers dramatisch: "Die oorlog in Europa ging niet goed voor nazi-Duitsland, zeker niet aan het oostfront. De slag om Stalingrad, 6 maanden eerder, heeft een dramatische wending gegeven aan de positie van de Duitse troepen", schetst hij de situatie in De Wereld Vandaag op Radio 1.
De Duitsers wilden in de zomer van 1943 het initiatief heroveren, en ze zagen hun kans in de regio rond Koersk. "De zomer is de periode waarin het meest gemanoeuvreerd kan worden", legt Schrijvers uit. Rond Koersk had zich een uitstulping gevormd in de Duitse linies, waar grote concentraties van Sovjet-troepen en materieel waren samengetrokken. De Duitse strategie bestond erin om deze uitstulping door middel van een tangbeweging te omsingelen en vernietigen, aldus de historicus.
81 jaar geleden werd er ook gevochten om Koersk: zijn er parallellen?
Sovjets goed voorbereid
Al in het voorjaar van 1943 begonnen de Duitsers plannen te smeden voor deze aanval. Maar hun plannen bleven niet onopgemerkt. "Inlichtingendiensten, zowel Sovjet-inlichtingendiensten als buitenlandse, voornamelijk Britse, raakten op de hoogte van die plannen", zegt Schrijvers.
Als reactie begonnen de Sovjets zich maandenlang voor te bereiden op het Duitse tegenoffensief. Ze versterkten hun verdedigingslinies, groeven diepe antitankgrachten en zetten massaal tanks en troepen in. Hierdoor werd de Duitse aanval, die uiteindelijk in juli 1943 begon, op een onverwachte manier gestuit. "Toen nazi-Duitsland in juli aanviel, kregen ze een heel grote verrassing en kregen ze een zware pandoering", zegt Schrijvers. "Het werd een totaal fiasco."
Duitsers waren onherstelbaar beschadigd
Toch leden de Sovjets aanzienlijke verliezen tijdens de Slag om Koersk. Zij konden echter sneller herstellen dan de Duitsers. Dit had alles te maken met de enorme productiecapaciteit van de Sovjet-industrie, die inmiddels volledig op oorlogvoering was ingesteld. "De Sovjet-Unie verloor eigenlijk veel meer troepen en materiaal dan de Duitsers, maar zij konden die verliezen veel gemakkelijker vervangen dan nazi-Duitsland", legt Schrijvers uit.
De Slag om Koersk markeerde een definitief keerpunt in de Tweede Wereldoorlog. Vanaf dat ogenblik, zegt Schrijvers, "lag het strategisch initiatief volledig bij de Sovjet-Unie. Het was echt een dramatische wending in de oorlog".
Parallel met nu
De huidige Oekraïense invasie van de Koersk-regio roept onvermijdelijk parallellen op met de historische veldslag die zich daar 81 jaar geleden afspeelde. Oekraïne probeert nu in de zomerperiode het strategisch initiatief terug te winnen. "Net als toen proberen ze het tij te keren in een situatie die niet in hun voordeel is. Daar zie je duidelijke parallellen."
Toch zijn er vooral grote verschillen, zegt Schrijvers. "De context is anders. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was nazi-Duitsland de agressor, terwijl nu Rusland de agressor is in Oekraïne." Ook het doel van de 2 operaties verschilt: het Oekraïense leger probeert de druk binnen Oekraïne te verlichten door Russische troepen af te leiden richting de Koersk-regio. De Duitsers hadden in 1943 echter een ander doel: het omsingelen en vernietigen van Sovjet-troepen, legt Schrijvers uit.
Daarnaast is de schaal vandaag de dag anders. Er zijn 'slechts' zo'n 10.000 Oekraïense troepen betrokken bij deze operatie, terwijl de Slag om Koersk miljoenen soldaten, duizenden tanks en vliegtuigen omvatte.
Ook wijst Schrijvers op een cruciaal verschil in de voorbereiding: Rusland werd ditmaal volledig verrast door het Oekraïense offensief, in tegenstelling tot in 1943, toen de Sovjets maandenlang voorbereid waren. "De Oekraïense troepen die binnenkwamen, zeiden dat ze als een mes door boter sneden. Dat is zeker niet wat de Duitsers in de zomer van 1943 ervaarden", concludeert Schrijvers.
