Het offensief van het Oekraïense leger in de Russische regio Koersk is al zo’n week gaande. Zoals bij alle grote oorlogsgebeurtenissen gaan er veel beelden en geruchten rond op sociale media. Beelden van Engels sprekende soldaten moeten de betrokkenheid van de NAVO tonen en spectaculaire helikopterbeelden moeten dan weer kliks opleveren. Het blijkt echter vaak om oude beelden, of beelden uit een andere context te gaan.
Valse geruchten over NAVO-soldaten en oude filmpjes: nepnieuws op sociale media na Oekraïense inval in Koersk
Daan Nicolay
Gepubliceerd:
In het Kort
Wat? De Oekraïense inval in Koersk brengt een stroom aan beelden op gang op sociale media die de gevechtsacties in de Russische grensregio zouden tonen en claims over het offensief moeten ondersteunen.
Maar? Tussen de authentieke beelden van het offensief zitten ook veel oude beelden of beelden die helemaal niets met de huidige actie te maken hebben, zoals beelden van Engels sprekende soldaten en laag vliegende helikopters.
Op dinsdag 6 augustus staken honderden Oekraïense soldaten de grens met Rusland over en vielen de regio Koersk binnen, wat meteen een stroom van beelden op sociale media op gang bracht.
Niet alle beelden dateren echter van voorbije week of hebben iets met Koersk te maken. Sommige video's worden enkel gedeeld om te doen geloven dat NAVO-soldaten betrokken zouden zijn. Andere beelden zijn dan weer erg spectaculair en worden enkel gedeeld om kliks te genereren.
Buitenlandse soldaten in het Oekraïense leger
Op Russische Telegram-kanalen werd een Tsjetsjeense bevelhebber geciteerd die zegt dat er meerdere buitenlandse soldaten zouden deelnemen aan het Oekraïense Koersk-offensief, waaronder soldaten uit Frankrijk, Polen, Estland en het Verenigd Koninkrijk. Deze 4 landen zijn alle NAVO-lidstaten .
Een video die deze claim kracht moet bijzetten toont een aantal Engels sprekende soldaten met blauwe tape op hun uniform tijdens een actie. De video werd al meer dan vierhonderdduizend keer bekeken op Facebook , Twitter , Telegram en nieuwsblogs en zou NAVO-soldaten tonen in Koersk.
Door een screenshot van de video met een omgekeerde zoekopdracht op te zoeken, blijkt dat de beelden al meer dan een jaar op YouTube staan. Ze kunnen dus niets met huidige gevechten te maken hebben. De beelden zouden gemaakt zijn in het Oekraïense dorp Petropavlivka , wat bevestigd wordt door een geolocatie van de beelden op X.
Betekent dit dat er zeker geen buitenlanders meevechten met Oekraïne in het Koersk-offensief? Nee, dat is wel degelijk mogelijk. Na de inval van Rusland in februari 2022, riep president Zelenski buitenlandse vrijwilligers op om Oekraïne te helpen en zich aan te sluiten bij het Internationale Legioen . Ook een aantal Belgen gaven gehoor aan die oproep. Of soldaten van dit legioen ook meevechten in Koersk is niet zeker.
Burgers van NAVO-lidstaten, zoals België, Frankrijk of Polen, die meevechten met het Internationale Legioen zijn echter geen NAVO-soldaten, want ze dienen in het leger van Oekraïne, dat geen NAVO-lidstaat is. Belgen die in dienst zijn in het Belgische leger mogen zich niet aansluiten bij het Oekraïense leger.
Oekraïne is overigens niet het enige land met een internationaal legioen. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk het Franse Vreemdelingenlegioen .
Filmpje van helikopter wordt hergebruikt, enkel voor de kliks
Een spectaculair beeld dook op in het zog van de inval in Koersk: een Russische legerhelikopter vliegt angstwekkend laag over een snelweg. Volgens verschillende berichten op sociale media zou de helikopter onderweg zijn naar het front in Koersk.
Ook deze beelden hebben echter helemaal niets te maken met de huidige inval in Koersk. Op 28 maart 2023 verschijnen de beelden op Telegram , Reddit en Twitter . Of ze ook rond die periode gemaakt zijn en waar ze gemaakt zijn is niet met zekerheid te zeggen. Maar voor de Oekraïense inval in Koersk zijn ze te oud.
Beelden verifiëren
Het is dus oppassen met beelden op sociale media van oorlogsgebeurtenissen. Natuurlijk zijn er mensen die beelden delen waarvan ze niet doorhebben dat ze niet authentiek zijn, maar veel desinformatie wordt ook doelbewust gedeeld.
Enerzijds worden valse beelden verspreid om een bepaald narratief te promoten. Zo worden de beelden in het eerste voorbeeld misbruikt om de rol van NAVO in het Koersk-offensief fout voor te stellen. Anderzijds worden beelden foutief gedeeld, niet uit ideologische overwegingen, maar simpelweg omdat ze spectaculair zijn en veel kliks op leveren voor het account dat ze deelt.
Een account met meer dan vierhonderdduizend volgers op X deelde de video van de helikopter al op 30 juni , zonder verwijzing naar Koersk. Een maand later plaatst het account de video weer online met de boodschap dat de helikopter onderweg is naar het front in Koersk.
De persoon of personen achter het account weten dus zeer goed dat ze desinformatie verspreiden. Het kan hen duidelijk niet veel schelen, want de video’s worden goed bekeken.
Om de afkomst van een video te controleren is het altijd een goed idee om een omgekeerde zoekopdracht uit te voeren op een screenshot van de video. Dit kan bijvoorbeeld met Google Lens .
De website Geoconfirmed houdt een database bij van beelden uit oorlogsgebied zoals Oekraïne. Alle beelden waarvan de locatie bevestigd is worden op een kaart van Oekraïne geplaatst en zijn daar terug te vinden. Ook de video van de Engels sprekende soldaten eerder in dit artikel is daar terug te vinden .
Conclusie:
Een video die Engels sprekende soldaten toont, werd meer dan een jaar geleden gemaakt in het Oekraïense dorp Petropavlivka. Dat het dus om NAVO-soldaten gaat die de Russische regio Koersk binnenvallen, is onwaar.
Een video van een helikopter die vervaarlijk laag over een snelweg vliegt, staat al minstens sinds 28 maart 2023 online. Dat de beelden dus iets met de Oekraïense inval in Koersk te maken hebben, is ook onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
