Als we het over D-Day hebben, denken de meesten onmiddellijk aan de landing in Normandië op 6 juni 1944. Maar wat weinig mensen weten, is dat er in augustus 1944 nóg een D-Day plaatsvond in Frankrijk. Dit keer niet aan de Atlantische kust, maar aan de Middellandse Zeekust in de Provence. Deze 'andere' D-Day is zelfs bij de Fransen nauwelijks bekend. Om deze D-day niet te vergeten, wordt de 80e verjaardag van deze gebeurtenis nu uitgebreid gevierd.
In de nacht van 14 op 15 augustus 1944 begon ‘Operatie Dragoon’. Het doel was duidelijk: de havens van Marseille en Toulon zo snel mogelijk in handen krijgen. Deze diepzeehavens waren cruciaal omdat ze de aanvoer van tanks, legervrachtwagens en manschappen naar Frankrijk mogelijk maakten, wat nodig was om de Duitsers vanuit het zuiden in de tang te nemen.
Oorspronkelijk was het plan om de landing in de Provence gelijktijdig met die in Normandië uit te voeren, maar het Amerikaanse opperbevel vond zo’n gigantische operatie te riskant. Daarom werd de landing in Zuid-Frankrijk met ruim 2 maanden uitgesteld.
Uiteindelijk slaagden de geallieerden er op 28 augustus 1944 in om zowel Marseille als Toulon te bevrijden. Dit was een enorme logistieke overwinning op de nazi’s. Dankzij de haven van Marseille konden de geallieerden vanaf eind augustus 1944 enorme voorraden brandstof invoeren, wat hun opmars naar het noorden versnelde.
Maar liefst 30 procent van alle bevoorradingen aan het westelijke front kwam via deze route. Zonder deze tweede D-Day had het einde van Hitlers Derde Rijk waarschijnlijk veel langer op zich laten wachten.
De Südwall: een ondermaatse verdediging
Het succes van de landing in de Provence was allerminst zeker. Na de nederlaag van Frankrijk in 1940 hadden de Duitsers het land stevig bezet. Aan de Atlantische kust hadden ze een ondoordringbaar defensief bolwerk opgetrokken, de beruchte Atlantikwall, om een invasie vanuit Engeland te voorkomen.
Toen de geallieerden echter steeds meer terrein wonnen in Noord-Afrika, besloot Hitler in november 1942 ook Zuid-Frankrijk te bezetten. Vanaf 1943 begon men daar met de bouw van de Südwall, de tegenhanger van de Atlantikwall.
Terwijl de Atlantikwall duizenden bunkers telde, lukte het de Duitsers slechts om 500 bunkers langs de Zuid-Franse kust te bouwen. Het grootste probleem was echter het gebrek aan luchtafweer en gevechtsvliegtuigen.
Door de strijd in Normandië en aan het oostfront konden de nazi’s geen vliegtuigen missen om Zuid-Frankrijk te verdedigen. Dit stelde de geallieerden in staat om, met hulp van het Franse verzet, tientallen bunkers vooraf onschadelijk te maken.
Charles de Gaulles politieke triomf
De Britse premier Winston Churchill stond aanvankelijk sceptisch tegenover het plan voor een tweede landing in Zuid-Frankrijk. De Britse troepen waren al zwaar betrokken in Normandië en Italië, en een extra landing leek hem te veel van het goede.
Maar de Amerikanen en vooral de Fransen hielden vast aan hun plan. Generaal Charles de Gaulle wist de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt met steun van Stalin te overtuigen dat de landing in de Provence essentieel was om de geallieerde opmars te versnellen.
Van de 350.000 geallieerde troepen die deelnamen aan de tweede D-Day, kwamen er 260.000 uit Frankrijk en zijn koloniale gebieden. Dit was een groot contrast met de landing in Normandië, waar slechts een klein aantal Fransen onder commando van Kieffer betrokken was.
De meeste troepen die Operatie Dragoon tot een succes maakten, stonden onder bevel van de Franse generaal Jean de Lattre de Tassigny. Dankzij dit succes kon Frankrijk voor het eerst sinds de capitulatie in 1940 aanspraak maken op een aanzienlijk aandeel in de bevrijding van West-Europa. Charles de Gaulle gebruikte dit succes om zijn plaats aan de onderhandelingstafel op te eisen, naast Churchill, Stalin en Roosevelt.
Het vergeten verhaal van de Provence
Ondanks het succes, blijft de 'debarquement en Provence' onderbelicht in de geschiedenisboeken, zelfs in Frankrijk. De landing in Normandië vond eerder plaats en was een grotere operatie.
Bovendien viel de bevrijding van Parijs vrijwel gelijktijdig met de landing in de Provence, wat de aandacht afleidde.
Charles de Gaulles toespraak in Parijs op 25 augustus 1944 ging de wereld rond, terwijl weinig ogen nog op Zuid-Frankrijk gericht waren. Ook het gebrek aan herdenkingen en beeldmateriaal speelt een rol. Terwijl er talloze films en documentaires zijn gemaakt over de landing in Normandië, bleef de landing in de Provence vooral een onderwerp voor militaire historici.
Nu wél groots gevierd
Maar dit jaar wordt die vergeten geschiedenis nieuw leven ingeblazen. De 80e verjaardag wordt groots gevierd, met president Emmanuel Macron die verschillende herdenkingen in de Provence bijwoont.
Ook de herdenkingsindustrie komt tot leven. De toeristische dienst van het departement Var, waar de landing in augustus 1944 plaatsvond, heeft een volledige herdenkingsweek georganiseerd, compleet met opgefriste monumenten, fototentoonstellingen, nieuwe memorialen en een herdenkingsroute langs alle belangrijke plaatsen van de landing.
Voortaan kunnen toeristen in Zuid-Frankrijk deze belangrijke episode uit de Europese geschiedenis beter leren kennen.
