"Het drama dat blauwtong heet": Vlaamse Schapenhouders dringen in open brief aan op gratis vaccins, maar dat zal voorlopig niet gebeuren

Uit nieuwe cijfers van het FAVV blijkt dat het aantal besmettingshaarden in Limburg is opgelopen tot 92, in heel België zijn al 603 besmette bedrijven geteld. Er bestaat geen medicijn tegen het blauwtongvirus, maar er zijn wel 3 vaccins die de dieren beter zouden beschermen tegen het virus.

Vaccins tegen blauwtong kosten tussen 3,60 en 4,10 euro per stuk. "Wij hebben 1.000 schapen, dus het heeft al 3.600 euro gekost aan vaccins alleen al", legt herder Guy Tilkin van de vzw Landschapszorg uit.

"We merken ook aan de vaccins dat ze slechts voor een bepaald percentage werken. We hebben al 10 procent van onze schapen verloren aan het blauwtongvirus. Een schaap kost tussen de 120 en de 160 euro. En dan heb ik de extra kosten voor de dierenarts en het extra werk voor de herders nog niet meegerekend."

In een open brief roept de Commissie Natuur- en Landschapsbeheer (CNLB), een onderdeel van de vereniging van professionele schapenhouders, op om de vaccins gratis te maken. "De professionele schapenhouders hebben duizenden euro’s gestoken in het beschermen van hun kudde en blijven achter met bergen ellende en een financiële kater. 1.000 schapen vaccineren kost 2 dagen tijd en extra mankracht."

Daarnaast zijn er nog andere kosten. "Voor een pijnstiller betaal je 1 euro per milliliter. Een dosis is 4 milliliter. Frankrijk voorziet zijn veehouders van gratis vaccins, het is maar een voorbeeld van wat kan. Dat scheelt een flinke slok op de borrel. Ook wij dragen bij aan het fonds dat vergoedt bij vogelgriep. Zijn vergoedingen nu mogelijk?", vraagt men zich af bij CNLB. 

Daarbij moet gezegd worden dat er niet langer een hoerastemming heerst over de vaccins. Die was er wel toen het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten in mei en juni 3 vaccins goedkeurde. "We zouden het virus de baas kunnen. Zorgeloos gingen we de zomer tegemoet. Al zeer snel bleek dat voorbarig", blikt Renée Hoebeke van het CNLB terug. 

Massale vaccinaties haalden niets uit: "Er is op verschillende tijdstippen gevaccineerd, met verschillende vaccins. Het relaas is altijd hetzelfde: Iedereen zit met zieke en dode schapen. We zijn dat aan het melden, maar daar wordt weinig mee gedaan", aldus Hoebeke.

De schapenhouders blijven met veel vragen zitten. "Er zou meer mogen gebeurd zijn wat betreft controle van de vaccins. Voor zover wij weten, wordt nergens gemeten hoeveel antistoffen schapen nu aanmaken. Zo weet je toch niet of je vaccin werkt? Hoelang blijven de antistoffen aanwezig? Dierenartsen zijn het er niet over eens. Nu gaat er rond dat je beter 2 keer vaccineert, maar ook dat wordt nergens officieel opgepikt." 

Dat brengt ons bij het tweede grote punt van de schapenhouders: het totale gebrek aan overzichtelijke informatie en communicatie. Ondanks de hoge temperaturen deze dagen voelen de herders zich in de kou gezet. "Wat we weten, horen we van elkaar", aldus Hoebeke. "Zo proberen we zelf uit te dokteren hoe we dieren best behandelen. De bevoegde instanties bieden nergens overzichtelijk informatie aan. Ze spelen te weinig in op de situatie en hebben die van in het begin onderschat. We zijn niet gewaarschuwd." 

De CNLB kijkt dan vooral naar Dierengezondheidszorg Vlaanderen, dat tussen de overheid en de veehouders staat. Informeel zou daar als enige raad gegeven zijn om de schapen koude handdoeken om te binden, zodat de koorts en zwelling afnemen. 

Ook de lokale politie, die instaat voor controles op dierenwelzijn, is nooit ingelicht over de epidemie, de symptomen en het virus. "Het gevolg is dat ze niet correct kunnen handelen als voorbijgangers zieke of verzwakte schapen melden. Die doen dat natuurlijk terecht, maar de politie moet over het virus lezen in de pers. Klachten over dierenwelzijn zijn zo voor onze mensen nog een bijkomende stress", vertelt Hoebeke.

Het is volgens de schapenhoudster te laat om in deze epidemie nog het tij te keren. "We moeten nu samen werken aan een protocol om de volgende golf beter door te komen. Wie en hoe informeren we? Waar komt alle informatie samen? Kan er samengewerkt worden met buurlanden waar de epidemie woekert? Zo boek je betere resultaten in de strijd tegen het virus."

Want deze uitbraak is geen unicum. In de periode 2006 - 2008 was er ook al eens een uitbraak van het blauwtongvirus. "Toen werd het vaccin betaald met geld van Europa en we kregen daarop een extra vergoeding van 1 euro per ingeënt dier, omdat het extra werk met zich meebrengt", herinnert  Johan Schouteden uit Houthalen-Helchteren zich.

De herder vreest dat de epidemie nu veel ernstiger zal zijn. "Toen werden de eerste dieren pas in september - oktober ziek. Pas als het koud werd, in de winter, viel dat stil. Nu dateren de eerste besmettingen van in juli. De muggen en knijten die het virus overdragen zijn dus nog verschillende maanden actief. Ik vrees dat er deze keer nog veel dieren zullen sterven."

"De schapensector is geen belangrijke economische sector. We werken mee aan het natuurbeheer, en vervullen dus wel een belangrijke ecologische rol", benadrukt Tilkin. "Dat is ook belangrijk en in dat opzicht hadden we gehoopt dat er toch wel wat meer steun geboden zou worden", klinkt het.  

Intussen laat federaal minister voor Landbouw Clarinval (MR) weten dat het vaccin tegen blauwtong voorlopig niet zal worden terugbetaald. Een fonds van de overheidsdienst Volksgezondheid beslist over al dan niet terugbetalen, en zegt voorlopig nee.  

De minister denkt er wel aan om de rundveesector en schapenhouderij te erkennen als sectoren in crisis. Door die maatregel zouden de veehouders uitstel of vrijstelling kunnen krijgen van de betaling van socialezekerheidsbijdragen voor het derde kwartaal van 2024.