Nu de Wetstraat een weekje vakantie achter de rug heeft, moet er de komende dagen vaart komen in de regeringsonderhandelingen. Of zakken we weg in een politieke crisis? Want na de semaine familiale gaat het nu écht om de knikkers, komen de cijfers op tafel en moeten er beslissingen genomen worden. De tegenstellingen tussen de onderhandelaars zijn en blijven groot, ook al leek het er tijdens de voorbije onderhandelingsmaanden – naar Wetstraatnormen – eerder gemoedelijk aan toe te gaan.
Federale formatie hervat na weekje vakantie: kan formateur De Wever de tegenstellingen overbruggen of stevenen we af op een crisis?
Fabian Lefevere
Gepubliceerd:
Vanaf nu gaat het dus om de knikkers. Federaal formateur Bart De Wever schotelt zijn gesprekspartners – en dat zijn nog altijd Vooruit, CD&V, Les Engagés en de MR – de budgettaire tabellen voor. Dat betekent dat er stilaan keuzes moeten gemaakt worden, en compromissen gevonden. Altijd een moeilijk moment.
Federale deadline
Zelf ziet De Wever 20 september als een deadline, het moment waarop België zijn begroting bij Europa moet indienen. Nu zijn deadlines in de Wetstraat bijzonder relatief, maar de federale formateur hoopt zo toch wat druk te zetten. De komende dagen zal hij ook bilaterales organiseren, zeg maar tête-à-têtes met de individuele partijen, om het ongenoegen weg te masseren.
Want ook al barstte er nog geen crisis of crisette uit tot nog toe, dat ongenoegen en de zenuwachtigheid zijn wel degelijk aanwezig. Zeker als het gaat over de zogenoemde “supernota” die De Wever zijn gesprekspartners voorschotelde. Een eerdere versie daarvan werd door De Wevers gesprekspartners weggezet als “onevenwichtig”.
Maar nu is er een nieuwe tekst, voor het eerst ook met bijhorende budgettaire tabellen en voor het eerst heel concrete cijfers. De komende jaren – vier of zeven, dat mag België zelf kiezen van Europa – moet er 28 miljard euro gesaneerd worden. De Wever wil de helft daarvan via besparingen en nieuwe belastingen, en de andere helft met hervormingen binnenhalen.
De kans op een crisis wordt groter
Het stadium van vrijblijvende, theoretische beschouwingen is nu voorbij. Wat meteen de kans op een heuse formatiecrisis verhoogt. Die bleef tot nog toe uit: naar de buitenwereld toe is en blijft de attitude constructief.
Tegelijkertijd is het geen geheim dat de federale partners de supernota van De Wever té geel vinden, té dicht bij het N-VA-partijprogramma, té onevenwichtig. Zeker Vooruit heeft slepende voeten, en is bang voor de beeldvorming dat ze meestapt in een rechtse besparingsregering.
Daar wijzen de (uitgelekte) voorstellen voorlopig wel op. De Wever en N-VA willen dat mensen langer werken, ze willen minder loonkosten voor de bedrijven, meer langdurig zieken aan het werk, de macht van de vakbonden beperken, in de tijd beperkte werkloosheidsuitkeringen, soepelere regels voor nachtwerk, flexibelere ontslagregels of minder uitgaven in de gezondheidszorg.
Zeg maar: veeleer klassieke rechts-liberale recepten. Het is niet dat Vooruit (en CD&V) daar helemaal afkerig van is, maar de socialisten willen meer tegengewicht. Dat moet gevormd worden door meer vermogensbelastingen. Daar heeft De Wever ook wat voorstellen over – zoals een meerwaardebelasting op de verkoop van aandelen – maar het gaat Vooruit allemaal niet ver genoeg.
Kan De Wever het geloof in de politiek herstellen?
De grote vraag is of De Wever die (vrij klassieke) tegenstelling tussen rechts en links kan vertalen in een wervend en enigszins begeesterend politiek verhaal dat het geloof van de kiezers in de politiek kan herstellen. En of hij dat kan doen op een moment dat de partijen, in de laatste rechte lijn naar de gemeenteraadsverkiezingen van oktober, haast per definitie afkerig staan van ingrijpende maatregelen.
En wat met de staatshervorming? Zeker met de hete adem van Vlaams Belang in haar nek, zal N-VA extra bevoegdheden naar de regio’s willen halen, maar de Franstaligen zullen dan zeker ook willen spreken over de omgekeerde beweging: het herfederaliseren van bevoegdheden, toch een érg moeilijk verhaal voor N-VA.
Tijdens de kiescampagne zei MR-voorzitter Bouchez bijvoorbeeld dat hij de regio’s de werkloosheidsuitkeringen wil laten betalen, maar pleitte hij ook voor de herfederalisering van preventie in de gezondheidszorg.
Vlaamse deadline
Alsof het allemaal niet moeilijk genoeg is, moet De Wever op twee borden tegelijk schaken. Want deze week herstarten ook de Vlaamse onderhandelingen, onder leiding van Matthias Diependaele. Als deadline ziet die de septemberverklaring van de minister-president in het Vlaamse parlement. Die valt altijd op de vierde maandag van september, dit jaar is dat de 23e.
De opdracht daar is wat simpeler, maar nog altijd complex. Ook op Vlaams niveau is er een duidelijke kloof tussen N-VA en de anderen, of het nu om onderwijs of welzijn gaat. Voor CD&V ligt het stikstofdossier dan weer heel moeilijk.
Gaan de onderhandelaars eruit geraken? Er is eigenlijk geen andere keuze. Maar we mogen ons de komende dagen en weken wel nog aan een paar uitbarstingen en crisettes verwachten.
En misschien hoort dat er gewoon bij: de voorbije jaren is in de Wetstraat nooit een oplossing gevonden zonder dat daar eerst een kletterende ruzie aan voorafgaat. (Ook al is er weinig dat het imago van de politiek meer beschadigt dan intern geruzie).
Maar zal het snel gaan? Niet voor niets noemde N-VA-kopstuk Peter De Roover, de toekomstige Kamervoorzitter, de idee van een snelle regeringsvorming "erg dwaas".
