'En route!': deze ambassadeurs nemen je mee naar Open Monumentendag 

Waar men gaat langs Vlaamse wegen, komt men wel een historische interessante plek tegen, en op Open Monumentendag kan je vaak een kijkje nemen waar dat doorgaans niet kan. Afspraak op zondag 8 september. Het programma is hier te raadplegen.

De 36e editie heeft als slagzin ‘En route!’ en focust op mensen in beweging, langs eeuwenoude routes over land, over water of per spoor. De monumenten onderweg getuigen van een rijke en soms vergeten geschiedenis.

Acht ambassadeurs maken je warm voor Open Monumentendag. Een van hen is Claudine Lybaert, een Gentse met een groot hart voor pelgrimstochten. Dit voorjaar stapte ze nog 750 kilometer naar Santiago de Compostela; ze is ook bestuurslid van het Vlaams Compostelagenootschap .

Lybaert is heel enthousiast over het thema van Open Monumentendag. “Als ik op tocht ga, voel ik me ‘en route’. Goed dat dit thema in de kijker wordt gezet. Ik geloof er heel sterk in: het is helend als ik zelf op stap ga, en dat wil ik delen met andere mensen. Velen dromen er al lang van om een pelgrimstocht te doen. Eens ze een stukje weg afgelegd hebben, zijn ze vertrokken.”  

Voor een pelgrimstocht heb je de volgende ingrediënten nodig, volgens Claudine Lybaert. “Een route, een bed, eten, maar ook plekken om stil te staan. Dat kunnen nieuwe plekken zijn, zoals mensen die een chaletje in de tuin ter beschikking stellen met een kopje koffie erbij. Maar ook eeuwenoude kerken vervullen die functie. Als je aan het wandelen bent, zijn er soms te veel prikkels van buitenaf. Zulke haltes zijn plaatsen om even stil te houden.”  

Over heel Europa lopen pelgrimsroutes naar Compostela, met Sint-Jacobskerken als verbindingspunten en bronzen Sint-Jacobsschelpen ingewerkt in de straatstenen. In Gent zijn er op Open Monumentendag allerlei activiteiten in de Sint-Jacobskerk. 

Claudine ontvangt er geregeld pelgrims op doortocht, of ze ziet er mensen vertrekken. “Met diepmenselijke verhalen. De wezenlijke redenen waarom mensen op pad gaan, zijn in de eeuwen niet veranderd. Dat is enorm verbindend, omdat het des mensen is.”  

Pelgrimeren als levend erfgoed. Claudine Lybaert ervaart ook een zeker historisch besef: “Je voelt je lid van een community van eeuwen. Ik ben fier om daar bij te horen, omdat ik de waarden die ermee verbonden zijn, ook belangrijk vind: mensen onthalen, respect hebben voor elkaar, wie je ook bent. Ego en status vallen weg; dit is gewoon mens zijn. We zijn samen op pad.”

Leuven is op 8 september gaststad van Open Monumentendag. Daar wordt een nieuw stukje pelgrimstocht gedoopt: de Via Lovaniensis. Ook in de Sint-Jacobskerk staat allerlei te gebeuren. Een middeleeuwse kerk die eeuwenlang problemen had met stabiliteit en sinds de jaren 60 niet meer wordt gebruikt.

Intussen is het gebouw weer stabiel en nu “gaat de deur weer open”, zegt Ward Verbakel, architect bij PLUSOFFICE. Niet voor een religieuze functie, maar als “een nieuw hart voor de wijk”. Voorlopig heeft de kerk nog een vloer van zand en geen verlichting, maar wel al een vergadertafel en een toog.

“In tegenstelling tot andere herbestemmingen van kerken die van bovenaf gebeuren, creëren we hier een nieuwe gemeenschap die zelf zal uittesten hoe deze ruimte het best gebruikt kan worden,” verduidelijkt Verbakel. Tientallen vrijwilligers zijn hiermee bezig. Eind dit jaar wordt het project geëvalueerd en kan het nieuwe stadsbestuur van Leuven een besluit nemen wat het wordt. 

“Dit project is ook een soort pelgrimstocht,”  zegt Ward Verbakel. Intussen zijn er allerlei experimenten in de Sint-Jacobskerk, die te maken hebben met pelgrimeren. Er is een moestuin, onderhouden door buurtbewoners, om in eten te voorzien. Een ‘graag-traag-kermis’ die het belang van traag bewegen zoals stappen en fietsen onderstreept. 

Of, op Open Monumentendag zelf, een bed voor een 20-tal pelgrims, in en buiten de kerk. Wie ervoor openstaat, kan hier een nachtje komen logeren , voor een filosofisch avondprogramma, yoga en koormuziek in 'Herberg Jacky'. 

En wie is Jacky? Het project in de Leuvense Sint-Jacobskerk heet 'Allemaal Jacky', om “eer te betonen aan de figuur van Sint-Jacob, op een positieve, verbredende manier”.  De kerk is als levend erfgoed op weg naar een nieuwe sociale bestemming, komend uit de wijk zelf.