Het staat vast dat Oekraïne vriend en vijand wist te verrassen met de plotse aanvallen in de Russische regio's Koersk en Lipetsk, maar wat drijft Kiev om manschappen en budget in gebied van de vijand in te zetten? "De paniek en commotie kunnen de situatie aan het front verlichten voor Oekraïne", zegt Tom Simoens van de Koninklijke Militaire School.
Oekraïne gaat in offensieve modus met een aanval in de Russische grensregio Koersk en een drone-aanval in de regio Lipetsk. Tot nu toe blijft een officiële reactie van Oekraïne uit. De Oekraïense president Volodimir Zelenski reageerde enkel met de volgende woorden: "Rusland heeft de oorlog naar ons land gebracht en moet voelen wat het heeft gedaan." Het blijft dus gissen naar de intenties van het offensief.
"En dat is nu net het doel van Oekraïne", zegt Tom Simoens, professor geschiedenis aan de Koninklijke Militaire School. "Dit is een klassiek voorbeeld van strategische dubbelzinnigheid. Zo kan Oekraïne blijven verrassen en onrust zaaien. Hoe meer geruchten de ronde doen, hoe beter."
Militaire experts schatten aanvankelijk het nut van het Oekraïense offensief laag in. Ze twijfelden over de praktische haalbaarheid en wat de positieve effecten zouden zijn. Nu de aanval al vier dagen aanhoudt, doen verschillende theorieën de ronde over wat Oekraïne exact van plan is.
1. Afleiding en druk afnemen van het front
Door de verrassingsaanval is het mogelijk dat Rusland troepen moet weghalen van het front en vervolgens inzet in de regio Koersk. Dat zou de druk op andere felbevochten regio’s doen afnemen en de Oekraïense soldaten een voordeel bezorgen.
Professor Simoens ziet al een eerste aanwijzing voor deze theorie: "De voorbije twee dagen zijn de Russische infanterie-aanvallen verminderd van 135 naar 100 per dag. Als deze trend aanhoudt, is dat een teken dat het Oekraïne lukt om Rusland wat te verlammen."
"De impact van de aanval is groot. De regio Koersk is voor grote eenheden moeilijk om zich door te manoeuvreren. Het ligt vol met natte gebieden, bossen en kamlijnen. Rusland zal serieus moeten werken om hier een opening in te vinden."
Deze theorie is tegelijk niet waterdicht. "Rusland kan even goed eenheden die verder in Rusland gestationeerd zijn of reservisten optrommelen. Dan zou deze operatie voor Oekraïne dus geen voordeel opleveren aan het front."
2. Moreel opkrikken
De oorlog is al bijna 900 dagen aan de gang. De verliezen bij Oekraïne zijn groot en het verzet verloopt vaak moeizaam. Het is niet eenvoudig om militairen te blijven motiveren en nieuwe manschappen te rekruteren.
Een offensieve actie - in de plaats van alle defensieve acties - kan het moreel nieuw leven inblazen. "Oekraïense soldaten in Koersk hebben een aantal filmpjes gedeeld waaruit blijkt dat de frontlijn een heel eind is opgeschoven en dat de aanval zoals gepland verloopt. We mogen niet onderschatten hoeveel moed dat aan het eigen leger geeft", zegt professor Simoens.
3. Signaal voor de wereld
Het gebrek aan een onmiddellijk, eenduidig Russisch antwoord op de aanval in Koersk toont aan dat het Oekraïense leger tot en met dinsdag succesvol de hele operatie geheim kon houden. Ook bondgenoten, waaronder de Verenigde Staten, waren niet op de hoogte. "Er gingen wellicht geen diplomatieke gesprekken aan vooraf. Alleen zo kon de verrassing slagen."
Oekraïne zet zich in de verf als land dat autonoom handelt en mee de koers van de oorlog kan bepalen. Het hoofddoel van de operatie is dit niet, maar dat het land meer aandacht krijgt op het internationale toneel, kan meer steun opleveren.
Niet alleen Oekraïne, maar ook de Verenigde Staten en westerse bondgenoten geven een krachtig signaal. Ambtenaren van de VS laten weten dat het Oekraïens offensief geen schending is van Amerikaanse beperkingen om militaire doelen binnen Rusland aan te vallen.
Ook het gebruik van (zware) westerse wapens lijkt meer en meer gedoogd te worden. "In het begin van de oorlog was de instrumentele steun beperkt tot zaken als kompassen, helmen en kerosine. Later ging het om artillerie en dan tanks. Op beeldmateriaal van de invasie werden al Amerikaanse en Duitse gevechtsvoertuigen gespot", aldus Simoens.
Professor Internationale Politiek aan de Universiteit Antwerpen David Criekemans ziet inderdaad een versoepeling in de regels rond instrumentele steun van de VS: "Het Witte Huis wacht af in welke mate de Russen reageren en laat dan steeds meer toe."
4. Aanval op de Russische soevereiniteit
Een grote escalatie langs de Russische kant kan nog verwacht worden volgens Simoens: "Meestal reageert Poetin met twee strategieën: de eerste is nucleaire dreigingen, maar die heeft hij nu nog niet uitgesproken. De tweede respons is vaak in de vorm van grootschalige aanvallen op burgers en infrastructuur. Ik vermoed dat Rusland dat laatste nu aan het voorbereiden is."
"Poetin is op zijn tenen getrapt", zegt Criekemans. "Oekraïne heeft aan de rest van de wereld laten zien dat West-Rusland niet goed verdedigd kon worden. De Russische commandanten wisten dat er weinig verdediging in die regio aanwezig was en hebben dit toch niet voorzien. Bovendien voelt de plaatselijke bevolking zich in de steek gelaten. De hulp en verdediging laten op zich wachten."