Catalaanse politie kan Carles Puigdemont niet vinden: ex-premier verdween spoorloos na korte toespraak in Barcelona

Puigdemont had gisteren op sociale media aangekondigd dat hij was begonnen aan zijn "terugreis uit ballingschap". Vanmorgen dook hij rond 9 uur op aan de Arc de Triomf in Barcelona, waar duizenden aanhangers hem stonden op te wachten en hij een korte toespraak gaf.

De voormalige minister-president keerde naar eigen zeggen nu terug omdat er vandaag een vertrouwensstemming in het Catalaanse parlement gepland staat over de nieuwe minister-president, Salvador Illa. Puigdemont stelde dat hij daar als verkozen parlementslid bij aanwezig moest zijn.

Tijdens zijn toespraak zei hij dat hij teruggekeerd was om "jullie eraan te herinneren dat we er nog altijd zijn", doelend op de onafhankelijkheidsbeweging waar hij als minister-president jaren hét gezicht van is geweest.

Puigdemont loopt echter een groot risico om opgepakt te worden door de politie. Er loopt nog altijd een arrestatiebevel tegen hem. Hij wordt vervolgd voor verduistering van overheidsgeld, omdat de Catalaanse regering in 2017 het illegale onafhankelijkheidsreferendum heeft betaald. Een misdrijf dat volgens het Spaanse Hooggerechtshof niet onder de amnestiewet valt die honderden Catalanen amnestie biedt voor daden begaan in het kader van de onafhankelijkheidsstrijd (zie kaderstuk).

"Dat ik door terug te keren het risico loop op willekeurige en illegale detentie, is het bewijs van de democratische afwijking. Het is onze plicht om ons daartegen uit te spreken en ons daartegen te verzetten", sprak Puigdemont gisteren in een video op sociale media.

De Catalaanse politie liet begaan tijdens de toespraak. Er werd verwacht dat de politie hem pas zou oppakken op het moment dat hij het parlement zou willen betreden. Maar ondanks zijn eigen aankondiging dat hij de zitting zou bijwonen, liet Puigdemont zich niet zien.

Na zijn korte toespraak op straat is hij blijkbaar weer verdwenen. De Catalaanse politie spoort hem al urenlang op. Wegen werden afgezet, wat her en der tot files leidde. Maar de politie kon hem niet vinden. Vanmiddag werd de zoektocht even gestaakt, maar intussen zou er weer voort gezocht worden.

Niet iedereen binnen de Catalaanse politie is er overigens happig op om Puigdemont te klissen. De politicus én de onafhankelijkheidsstrijd in het algemeen hebben namelijk ook binnen de Catalaanse politie aanhangers.

Dat blijkt ook uit het feit dat de Catalaanse politie drie van haar eigen agenten heeft opgepakt, omdat ze Puigdemont geholpen zouden hebben om weg te komen. Puigdemont zou in de auto van een van hen gestapt zijn na zijn korte toespraak.

Er gaan nu stemmen op om ook de nationale politie in te zetten, omdat de Catalaanse politie haar taak niet naar behoren zou uitvoeren.

Intussen is er wel een eerste aanwijzing naar hoe het momenteel gaat met Puigdemont. "President Puigdemont heeft mij gevraagd u te laten weten dat hij gezond, veilig en vooral vrij is", schrijft Lluís Llach, een voormalig lid van het Catalaanse parlement, op X.

Critici van Puigdemont zeggen dat hij enkel naar Catalonië is teruggekeerd om de aanstelling van de nieuwe regering nog op het laatste moment te proberen dwarsbomen, door parlementsleden te overtuigen om toch tegen te stemmen. Maar de politieke realiteit is in het nadeel van Puigdemont, de regering zal zeker het vertrouwen krijgen (is het niet vandaag, dan een van de komende dagen).

De rol van Puigdemont in de Catalaanse politiek lijkt dan ook voorlopig uitgespeeld. Puigdemont vluchtte eind 2017 naar België, nadat de Spaanse regering de Catalaanse regering had afgezet wegens het illegale onafhankelijkheidsreferendum in oktober van dat jaar en de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring door het Catalaanse parlement. Al die tijd liep er een aanhoudingsbevel tegen hem.

Puigdemont nam in mei deel aan de Catalaanse verkiezingen en had gehoopt als minister-president door de grote poort te kunnen terugkeren. De nieuwe amnestiewet zou er ook voor zorgen dat hij niet meer vervolgd zou worden.

Maar de Catalaanse socialisten van Salvador Illa wonnen de verkiezingen en zullen nu een regering vormen met de linkse, separatistische partij ERC en Comuns, een kleinere, linkse partij. Junts, de partij van Puigdemont, belandt in de oppositie. Daarmee komt er voor het eerst in 14 jaar een Catalaanse regering die niet volledig uit onafhankelijkheidspartijen bestaat.

Het hele schouwspel van vandaag lijkt dan ook een poging van Puigdemont om nog een keer alle aandacht naar zich toe te zuigen - en naar de onafhankelijkheidsstrijd, die in zijn afwezigheid wat naar de achtergrond is verdwenen. Het lijkt er ook op dat zijn vlucht na de toespraak - ondanks de aankondiging dat hij naar het parlement zou gaan - een vooraf afgesproken scenario was.

Intussen is het debat in het parlement over de aanstelling van de nieuwe minister-president afgerond. Dat ging om 10 uur van start met een toespraak waarin kandidaat-minister-president Salvador Illa de plannen van zijn regering uit de doeken deed. 

Na het debat kwam in de loop van de avond de eigenlijke vertrouwensstemming. Illa heeft ondertussen het vertrouwen gekregen van het Catalaanse parlement en is dus officieel de nieuwe premier van Catalonië.

Puigdemonts partij had nog geprobeerd om het debat te laten opschorten, omdat de zoektocht naar Puigdemont door de politie "buiten alle proporties" zou zijn, de voorzitter van het parlement ging daar niet op in.