"Om van te huilen": na hoopvolle lente smelten Zwitserse gletsjers opnieuw verder weg

“15 jaar tussen deze foto’s, op één dag na. Vandaag genomen aan de Rhônegletsjer in Zwitserland”, post de Brit Duncan Porter zondag op X. Op de foto’s is te zien hoezeer het uitzicht van de Zwitserse gletsjer, vanwaar de Rhône-rivier ontspringt, in die tijd is veranderd, samen met het koppel. “Ik ga niet liegen, het deed me huilen.” 

Afgelopen lente waren glaciologen nochtans voorzichtig optimistisch. Het sneeuwpak op de Zwitserse gletsjers was na de winter 31 procent dikker in vergelijking met het gemiddelde tussen 2010 en 2020. Dat bleek uit metingen van Glamos, het netwerk dat de Zwitserse gletsjers monitort, op 12 gletsjers. 

“Deze winter en de lente waren we enthousiast. Zeker in vergelijking met de afgelopen jaren, want in 2022 en 2023 was er extreem ijsverlies”, vertelt Matthias Huss, de glacioloog bij ETH Zürich die het programma leidt. “In 2024 was de winter heel goed, met veel sneeuw op grote hoogtes in de Alpen. En ook in de lente was er meer sneeuw dan normaal.” 

“Die sneeuw beschermt het ijs. Hoe meer sneeuw, hoe langer het duurt voor die is weggesmolten en hoe beter het ijs eronder beschermd is”, legt Huss uit. “Halverwege dit jaar waren we dus optimistisch. Het leek zelfs even mogelijk dat de massa van de gletsjers zou aangroeien, met een koude en regenachtige zomer bijvoorbeeld. Maar het is altijd de zomer die beslist”, zegt de glacioloog.

De “voorsprong” die in de lente werd genomen - te zien aan de afstand tussen de rode en de blauwe lijn op de grafiek hieronder - is intussen opnieuw weggesmolten. “Juli was warmer dan normaal en er waren ook heldere hemels, met sterke straling”, zegt Huss. “Daarnaast waren er verschillende momenten waarop een zuidwestenwind Saharastof naar de Alpen bracht.” 

“Dat gele en rode stof zorgt ervoor dat er minder straling van de zon terug gereflecteerd wordt. Meer straling wordt geabsorbeerd, en dat versnelt de dooi van de sneeuw. Al is het vandaag moeilijk om exact de impact van dat Saharastof te kwantificeren.” 

“Op sommige sites is er 4 meter compacte sneeuw weggesmolten in de laatste 6 tot 7 weken”, zegt Huss. “In mei hadden we 6 meter sneeuw, een enorme hoeveelheid. Je kon je toen niet voorstellen dat die zou wegsmelten. Maar de hoge temperaturen samen met het Saharazand hebben ervoor gezorgd dat die beschermende sneeuwlaag toch zal verdwijnen.” 

Daardoor is het “zeer waarschijnlijk” dat ook dit jaar de 12 Zwitserse gletsjers aan massa zullen inboeten. Als we de komende maanden weer krijgen dat vergelijkbaar is met dat tussen 2011 en 2023, zal de massa van de 12 gletsjers opnieuw slinken, voorspelt Glamos.

“Enkel als de zomer vandaag zou stoppen, zou het kunnen dat we geen massaverlies krijgen dit jaar”, zegt Huss. “Maar iedereen weet dat dat niet het geval is, uiteraard. Augustus en september zijn normaal de warmste maanden.”

Kijken we naar het “waterequivalent” (w.e.), de standaardmaatstaf om sneeuw en ijs samen te tellen, dan zijn de voorspellingen het slechtst voor de Griesgletsjer en Plaine Mortegletsjer.

“Op grote schaal kunnen we gletsjers alleen beschermen door de uitstoot van broeikasgassen radicaal te beperken”, zegt Huss. “Maar er zijn ook technieken om het ijsverlies te beperken. Daarover bestaan er toch wat misvattingen”, zegt de wetenschapper, die er dit jaar over publiceerde in Nature . 

“Je kan witte doeken bovenop het ijs leggen, en dat vertraagt het smelten met de helft. Maar zulke ingrepen zijn enkel mogelijk op een kleine schaal. Als je een klein deeltje van een gletsjer moet beschermen, bijvoorbeeld voor een skiresort, dan kan dat. Maar zo’n systeem kan moeilijk opgeschaald worden.”